Theo thông báo mới đây của CTCP Cảng Sài Gòn, tại ngày 27/7/2026, tỷ lệ cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ chỉ còn khoảng 8,35% vốn điều lệ, thấp hơn mức tối thiểu 10% theo quy định. Điều này khiến doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện để duy trì tư cách công ty đại chúng.

Cơ cấu cổ đông cô đặc và bài toán thoái vốn

Về bản chất, nguyên nhân không đến từ sự suy giảm quy mô hay kết quả kinh doanh mà xuất phát từ việc lượng cổ phiếu tự do lưu hành (free-float) ngày càng thu hẹp.

Hiện Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) nắm hơn 65% vốn điều lệ Cảng Sài Gòn. Bên cạnh đó, Công ty TNHH Phát triển Dịch vụ Thương mại Toàn Thắng, VietinBank và VPBank cũng sở hữu các tỷ lệ đáng kể. Chỉ bốn cổ đông lớn đã nắm giữ hơn 90% vốn doanh nghiệp, đồng nghĩa lượng cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường chỉ còn chưa đến 10%.

Khi phần lớn cổ phiếu nằm trong tay các cổ đông chiến lược hoặc cổ đông lớn có xu hướng nắm giữ lâu dài, thanh khoản trên sàn trở nên rất hạn chế. Nhiều phiên giao dịch của SGP chỉ ghi nhận khối lượng khớp lệnh ở mức vài nghìn đến vài chục nghìn cổ phiếu, thấp hơn nhiều so với quy mô vốn hóa hơn 4.400 tỷ đồng.

Thanh khoản thấp không chỉ khiến cổ phiếu kém hấp dẫn với các quỹ đầu tư hay nhà đầu tư tổ chức mà còn khiến việc chuyển nhượng các lô cổ phần lớn gần như không thể thực hiện thông qua giao dịch thông thường trên sàn.

Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến VietinBank nhiều lần chưa thể hoàn tất kế hoạch thoái vốn tại Cảng Sài Gòn.

Vietinbank hiện nắm gần 20 triệu cổ phiếu SGP, tương đương khoảng 8,9% vốn điều lệ. Trong thời gian qua, ngân hàng này đã nhiều lần tổ chức đấu giá hoặc đăng ký bán toàn bộ số cổ phần này nhưng đều bất thành. Các đợt đấu giá không có nhà đầu tư đăng ký tham gia, trong khi những lần bán qua phương thức khớp lệnh cũng không đạt kết quả như kỳ vọng.

Nếu chỉ nhìn vào lý do được công bố là "điều kiện thị trường chưa thuận lợi" sẽ khó lý giải vì sao một khoản đầu tư tại doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh ổn định lại không tìm được người mua.

Thực tế, vấn đề nằm ở chính cấu trúc của lô cổ phần. Với tỷ lệ sở hữu chưa đến 9%, nhà đầu tư mua toàn bộ phần vốn của VietinBank cũng không thể tạo ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động quản trị khi VIMC vẫn nắm quyền chi phối tuyệt đối. Đây không phải là lô cổ phần đủ lớn để mang lại quyền kiểm soát, trong khi lượng cổ phiếu lưu hành tự do quá ít khiến khả năng gia tăng tỷ lệ sở hữu thông qua thị trường cũng rất hạn chế.

Đối với nhiều nhà đầu tư tổ chức, khả năng tham gia quản trị hoặc ít nhất có tiếng nói trong các quyết sách quan trọng là yếu tố được cân nhắc khi thực hiện những thương vụ trị giá hàng trăm tỷ đồng. Nếu không có quyền kiểm soát, đồng thời thanh khoản thấp khiến việc thoái vốn sau này gặp khó, sức hấp dẫn của khoản đầu tư sẽ giảm đáng kể.

Nhìn rộng hơn, đây cũng là tình trạng từng xuất hiện ở nhiều thương vụ thoái vốn Nhà nước trong những năm gần đây. Không ít phiên đấu giá phải hủy vì không có nhà đầu tư tham gia hoặc phải tổ chức nhiều lần mới thành công, dù doanh nghiệp được đánh giá có nền tảng kinh doanh ổn định.

Định giá không đắt, nhưng thị trường vẫn "chiết khấu" cổ phiếu

Điều đáng chú ý là những khó khăn trong giao dịch cổ phiếu SGP không đồng nghĩa doanh nghiệp đang gặp vấn đề về hoạt động kinh doanh.

Trong nửa đầu năm 2026, Cảng Sài Gòn ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt hơn 275 tỷ đồng, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ. Kết quả này giúp EPS cơ bản tăng lên khoảng 2.550 đồng/cp, phản ánh hiệu quả sinh lời được cải thiện.

Tính đến đầu tháng 8/2026, cổ phiếu SGP đang giao dịch với hệ số P/E khoảng 8 lần và P/B khoảng 1,29 lần. So với mặt bằng chung của nhóm doanh nghiệp cảng biển và logistics, nơi P/E thường dao động quanh 10-13 lần, mức định giá của SGP được xem là tương đối hấp dẫn. Trong khi đó, P/B dưới 1,5 lần cũng cho thấy thị giá không cao so với giá trị sổ sách của doanh nghiệp.

Nếu chỉ dựa trên các chỉ tiêu định giá, SGP không phải cổ phiếu đắt. Doanh nghiệp vẫn sở hữu hệ thống cảng có vị trí thuận lợi, hạ tầng khai thác lớn cùng nhiều tài sản giá trị trong lĩnh vực cảng biển và logistics.

Dù vậy, mức định giá này vẫn chưa đủ để thu hút dòng tiền. Điều đó cho thấy thị trường không chỉ định giá doanh nghiệp dựa trên lợi nhuận hay tài sản, mà còn đánh giá khả năng giao dịch của chính cổ phiếu. Trong tài chính, hiện tượng này thường được gọi là "chiết khấu thanh khoản" (liquidity discount) – tức nhà đầu tư chấp nhận trả mức giá thấp hơn cho những cổ phiếu khó mua, khó bán hoặc khó tích lũy với quy mô lớn.

Đối với SGP, yếu tố thanh khoản đang trở thành "điểm trừ" lớn nhất. Lượng cổ phiếu tự do lưu hành quá thấp khiến các quỹ đầu tư khó giải ngân với quy mô lớn mà không làm biến động giá. Ngược lại, khi muốn thoái vốn, họ cũng khó tìm được bên mua đủ năng lực hấp thụ lượng cổ phiếu lớn. Đây là rủi ro mà nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn tính đến trước khi quyết định giải ngân.

Vietinbank đổi phương thức thoái vốn tại Cảng Sài Gòn

Có thể nói, trường hợp của SGP là minh chứng cho sự khác biệt giữa "giá trị doanh nghiệp" và "giá trị của cổ phiếu". Một doanh nghiệp có thể sở hữu tài sản lớn, lợi nhuận tăng trưởng và định giá ở mức hấp dẫn, nhưng nếu thanh khoản thấp và cơ cấu cổ đông quá cô đặc, cổ phiếu vẫn khó trở thành lựa chọn của dòng tiền lớn.

Việc SGP không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng vì vậy không chỉ là một sự kiện mang tính thủ tục. Đây là tín hiệu cho thấy bài toán mà doanh nghiệp đang đối mặt không nằm ở kết quả kinh doanh, mà ở khả năng mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành và cải thiện sức hấp dẫn trên thị trường vốn.

Trong ngắn hạn, nếu cơ cấu sở hữu chưa thay đổi đáng kể, khả năng VietinBank tiếp tục tìm được đối tác để thoái toàn bộ gần 9% vốn vẫn sẽ là câu hỏi.

Châu Giang