Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng, cho rằng sự chồng chéo của pháp luật và các văn bản pháp lý là rào cản lớn nhất trong việc cải cách các thủ tục của công tác đầu tư xây dựng.

Nhiều nhà đầu tư nước ngoài phản ánh vào Việt Nam như lạc vào mê hồn trận. Công tác đầu tư xây dựng được chi phối bởi hàng chục luật, do nhiều bộ, ngành quản lý soạn thảo. 

Bộ Xây dựng là cơ quan chỉ đạo Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch, Luật Bất động sản, Luật Nhà ở. Bộ Tài nguyên Môi trường có Luật Đất đai; Bộ Kế hoạch Đầu tư có Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công; Bộ Công an có Phòng cháy chữa cháy; Bộ Quốc phòng có điều khoản khống chế chiều cao.

Văn bản pháp lý chồng chéo

Theo ông Hiệp, cùng một nội dung, cùng một vấn đề nhưng giữa luật này và luật kia có sự khác biệt nên việc vận dụng xử lý có khó khăn cho người thực hành. 

Đơn cử, một mẫu đơn xin phép xây dựng, Luật Xây dựng 2013 đã có mẫu, nhưng Luật Đấu thầu 2015 của Bộ KHĐT lại đưa ra mẫu khác. “Chính Ngân hàng Thế giới cũng không biết dựa theo mẫu nào. Do vậy, tôi đề nghị các Bộ, ngành cần đệ trình lên Quốc hội nghiên cứu để mẫu này không mâu thuẫn, không chồng chéo với nhau”, ông Hiệp đề xuất.

Ngoài ra, dưới Luật có hệ thống Nghị định, Thông tư dày đặc, các văn bản này đều có hiệu lực pháp lý rất cao, làm cho hàng rào pháp lý càng rối rắm, doanh nghiệp gặp khó khăn. 

Ngay Nghị định 42/2017/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 59/2015/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý dự án đầu tư xây dựng đưa ra gần năm nay không giải quyết được, đã làm chậm quá trình đầu tư xây dựng. 

Thêm nữa, cách thức tổ chức thực hiện các thủ tục đầu tư xây dựng còn thiếu khoa học, làm tăng sự phức tạp và tốn kém thời gian. Để có thủ tục đầu tư xây dựng, chủ đầu tư còn phải qua nhiều Bộ ngành thẩm định như Bộ Xây dựng, Bộ Tài Nguyên và Môi trường, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, chứ không có một cửa. 

Một số chuyên gia đề nghị Bộ Xây dựng trình Chính phủ cách thức tính giá đất để không đẩy giá đất bất động sản lên quá cao. Hiện nay, hội đồng định giá đất ở các thành phố lớn theo cách thức tính lùi: từ giá thị trường của các dự án quanh đó đang giao dịch tính ra tổng doanh thu của dự án đang xét định giá. 

Cách tính này có ưu điểm là ở chủ đầu tư dự án xây dựng cao tầng thì phải trả giá đất cao là hợp lý, nhưng giá này so với đơn giá tối thiểu nhà nước công bố thường cao hơn 1,8-2,6 lần.

“Nên chăng có một khung giá đất ổn định để thị trường bớt leo thang theo từng thời điểm. Ngay cả cách tính giá đất này cũng cần thống nhất giữa các cơ quan chức năng”, ông Hiệp đề xuất.

Sự chồng chéo của pháp luật và các văn bản pháp lý là rào cản lớn nhất trong việc cải cách các thủ tục của công tác đầu tư xây dựng

Bảo vệ quyền lợi người mua nhà

Pháp luật đã đề cập đến vấn đề bảo vệ quyền lợi cho người mua nhà bằng biện pháp bảo lãnh cho người mua nhà hình thành trong tương lai; hoặc Điều 57 Luật Nhà ở 2014 đã đề cập đến giải pháp khắc phục thanh toán của người mua nhà để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng cần có quy định cụ thể và thể chế mạnh, rõ ràng cho cả hai phía: nhà đầu tư và người mua nhà. Như trường hợp dự án The Bight tuyên bố dừng dự án, huỷ hợp đồng mua nhà của hàng trăm khách hàng đã nộp tiền. Với những trường hợp này, cần có chế tài mạnh xử lý những chủ đầu tư làm ăn thiếu trách nhiệm.

Bên cạnh đó, việc bảo đảm nguồn vốn của chủ đầu tư cần phải có chế tài quy định rõ ràng. Theo quy định, chủ đầu tư có vốn 20% của tổng mức đầu tư là đạt yêu cầu, nhưng có trường hợp chủ đầu tư thực hiện nhiều dự án cùng lúc thì vốn 20% đã bị rải cho các dự án khác. 

Với những trường hợp như trên, Luật cần làm minh bạch hơn mối quan hệ dân sự giữa chủ đầu tư và người mua nhà để thị trường bất động sản được phát triển lành mạnh.

Về các kiến nghị nhằm tháo gỡ khó khăn về cơ chế chính sách trong đầu tư xây dựng của các doanh nghiệp, Bộ trưởng Phạm Hồng Hà nhấn mạnh, Bộ Xây dựng sẽ giải quyết các vướng mắc theo hệ thống và trên tinh thần sửa một cách toàn diện, phục vụ xã hội. Bộ sẽ tập hợp ý kiến, xin ý kiến Chính phủ vào ngày 2/4 và trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu vào kỳ họp thứ 5.

“Tất cả các văn bản dưới luật mà không phù hợp với luật, các vấn đề thanh tra, kiểm tra, công tác giải phóng mặt bằng sẽ được Bộ trình lên Chính phủ và tới đây sẽ đưa ra Quốc hội xin ý kiến lần đầu”, Bộ trưởng Phạm Hồng Hà nói. 

Minh Sơn