Áp lực chi phí nhiên liệu đang gia tăng trong lĩnh vực bưu chính - logistics, khiến nhiều doanh nghiệp chuyển phát lớn đồng loạt điều chỉnh phụ phí xăng dầu. Động thái này cho thấy mức độ nhạy cảm của ngành trước những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Xăng dầu “neo” chi phí vận chuyển

Trước diễn biến khó lường của giá xăng dầu, một loạt doanh nghiệp chuyển phát tại Việt Nam đã triển khai phụ phí nhiên liệu đối với dịch vụ vận chuyển. Đây được xem là biện pháp nhằm giảm bớt áp lực chi phí và duy trì ổn định hoạt động logistics trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh.

Một trong những đơn vị áp dụng sớm nhất là Công ty Giao hàng tiết kiệm. Theo thông báo của doanh nghiệp, từ ngày 10/3, các dịch vụ chuyển phát nhanh dưới 20kg thuộc nhóm Express/Xfast chịu phụ phí xăng dầu 10,29%, trong khi dịch vụ chuyển hàng cồng kềnh BBS áp dụng mức 17,15%. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, mức phụ phí được điều chỉnh giảm tương ứng còn 6,35% và 10%, phù hợp với diễn biến giảm của giá nhiên liệu trên thị trường.

Theo GHTK, tỷ lệ phụ phí được tính toán linh hoạt dựa trên biến động giá xăng dầu do Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam công bố. Cơ chế này cho phép doanh nghiệp điều chỉnh chi phí vận hành theo diễn biến thị trường, qua đó phản ánh sát thực hơn áp lực chi phí nhiên liệu trong hoạt động vận chuyển.

Tương tự, Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) cũng đưa ra quyết định tương tự đối với một số dịch vụ chuyển phát. Cụ thể, từ ngày 10/3, phụ phí đối với dịch vụ chuyển phát tiêu chuẩn được điều chỉnh tăng thêm 5%. Đối với các bưu gửi quốc tế, phụ phí nhiên liệu tăng 10% kể từ ngày 12/3 so với đơn giá hiện hành.

Theo đại diện Vietnam Post, việc bổ sung phụ phí được tính toán trên cơ sở cân đối chi phí nhiên liệu và vận tải trong bối cảnh giá năng lượng biến động. Dù áp dụng phụ thu, doanh nghiệp cho biết giá cước cơ bản của các dịch vụ chuyển phát trong nước và quốc tế vẫn được giữ nguyên.

Song song với việc điều chỉnh phí, Vietnam Post cũng triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát chi phí vận hành. Doanh nghiệp đang mở rộng hình thức vận tải đa phương thức, kết hợp vận chuyển đường bộ và đường sắt để giảm tiêu hao nhiên liệu. Ngoài ra, các quy trình xử lý tại trung tâm chia chọn cũng được tối ưu nhằm rút ngắn thời gian xử lý, đặc biệt với các đơn hàng quốc tế.

Một doanh nghiệp lớn khác trong ngành là Viettel Post cũng thông báo áp dụng phụ phí nhiên liệu từ ngày 16/3. Theo kế hoạch, mức phụ thu tương đương 10% cước vận chuyển của mỗi đơn hàng và được áp dụng đối với toàn bộ dịch vụ chuyển phát trong nước.

Đại diện Viettel Post cho biết ngoài biện pháp phụ phí, doanh nghiệp đang nghiên cứu nhiều giải pháp dài hạn nhằm kiểm soát chi phí nhiên liệu. Trong đó có thử nghiệm phương tiện vận chuyển bằng xe điện và đa dạng hóa các gói dịch vụ. Khách hàng có thể lựa chọn hình thức giao hàng chậm hơn đối với những đơn hàng không cần giao gấp để tiết kiệm chi phí.

Logistics xoay xở trước biến động

Việc nhiều doanh nghiệp chuyển phát cùng lúc áp dụng phụ phí xăng dầu cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của ngành logistics vào chi phí năng lượng. Tại Việt Nam, nhiên liệu chiếm tỷ trọng đáng kể trong cấu trúc chi phí vận tải, đặc biệt đối với các dịch vụ giao nhận dựa chủ yếu vào phương tiện đường bộ.

Sự biến động của giá xăng dầu gần đây là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn tới quyết định điều chỉnh phí của doanh nghiệp. Trong ngày 10/3, giá xăng trong nước tăng hơn 2.000 đồng mỗi lít, đưa giá xăng RON 95-III - loại phổ biến trên thị trường lên mức 29.120 đồng/lít. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau đó, nhiều mặt hàng nhiên liệu lại được điều chỉnh giảm mạnh, có loại giảm gần 4.000 đồng mỗi lít.

Biến động giá nhanh và khó dự đoán khiến doanh nghiệp logistics gặp khó khăn trong việc kiểm soát chi phí vận hành. Trong bối cảnh đó, cơ chế phụ phí nhiên liệu trở thành công cụ phổ biến để chia sẻ rủi ro giữa doanh nghiệp và khách hàng. Đây cũng là phương thức đã được áp dụng rộng rãi trong ngành vận tải và logistics quốc tế.

Trên bình diện vĩ mô, sự nhạy cảm của ngành logistics với biến động năng lượng phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa chi phí vận tải và chuỗi cung ứng. Khi giá nhiên liệu tăng cao, chi phí logistics có xu hướng leo thang, kéo theo áp lực lên giá thành sản phẩm và chi phí lưu thông hàng hóa trong toàn bộ nền kinh tế.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển nhanh, vai trò của lĩnh vực bưu chính - chuyển phát ngày càng trở nên quan trọng. Theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025 doanh thu của ngành bưu chính đạt khoảng 87.000 tỷ đồng, với sản lượng bưu gửi lên tới 4,2 tỷ đơn vị.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, ngành bưu chính Việt Nam cũng đang cải thiện vị thế trên bản đồ logistics toàn cầu. Chỉ số tích hợp phát triển bưu chính của Việt Nam được Liên minh Bưu chính Thế giới xếp ở nhóm 8/10, phản ánh mức độ phát triển tương đối cao của hạ tầng bưu chính so với nhiều quốc gia.

Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, khi nền kinh tế bước sang giai đoạn số hóa sâu rộng, bưu chính không còn đơn thuần là dịch vụ giao nhận. Thay vào đó, lĩnh vực này cần được nhìn nhận như một trụ cột hạ tầng quan trọng, đóng vai trò tương tự “đường cao tốc vật chất” của nền kinh tế.

Từ góc nhìn kinh tế vĩ mô, sự phát triển của ngành bưu chính và logistics có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh quốc gia. Hệ thống chuyển phát hiệu quả giúp giảm chi phí giao thương, tăng tốc độ lưu chuyển hàng hóa và hỗ trợ thương mại điện tử phát triển.

Trong bối cảnh đó, việc doanh nghiệp áp dụng phụ phí nhiên liệu có thể được xem như phản ứng ngắn hạn trước biến động thị trường năng lượng. Tuy nhiên, về dài hạn, ngành logistics Việt Nam sẽ cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ, phương tiện vận tải tiết kiệm năng lượng và mô hình vận hành tối ưu để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Tiến Anh