Theo ước tính của Hiệp hội DNNVV Việt Nam, hiện nay chỉ có 30% DNNVV tiếp cận được vốn từ ngân hàng, 70% còn lại phải sử dụng vốn tự có hoặc vay từ nguồn khác (trong số này có nhiều DN vẫn phải chịu vay ở mức lãi suất cao 15 – 18%).

Qua khảo sát, có 55% DN gặp trở ngại do thủ tục vay (hồ sơ vay phức tạp, không đủ thủ tục vay vốn đơn giản cho các DNNVV). Có 50% DN gặp trở ngại về yêu cầu thế chấp (thiếu tài sản có giá trị cao để thế chấp, ngân hàng không đa dạng hoá tài sản thế chấp như hàng trong kho, các khoản thu) và có đến 80% DN cho rằng tỷ lệ lãi suất chưa phù hợp.

Tìm lối mở

Trong buổi nhóm họp với các DNNVV do Phòng Thương mại và Công nghiệp (VCCI) tại Tp.HCM tổ chức ngày 28/12, bà Lê Thị Thanh Xuân, Trưởng đại diện Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), cho rằng thủ tục cho vay của các ngân hàng đang hướng tới thông lệ quốc tế là không chú trọng lắm vào tài sản bảo đảm nhằm tạo điều kiện hỗ trợ vốn vay cho DNNVV (vốn có đặc thù là không có tài sản bảo đảm hoặc giá trị tài sản rất thấp).

Theo bà Xuân, nếu căn cứ vào giá trị tài sản bảo đảm để cho vay thì các DNNVV rất khó để tiếp cận vốn vay. Vì vậy, một lối mở mà không ít ngân hàng lớn đang làm hiện giờ là tài trợ chuỗi cung ứng sản phẩm, chuỗi cung ứng thuỷ sản…Đây là hình thức mới theo thông lệ quốc tế bây giờ là cho vay, tài trợ chuỗi.

Vị đại diện của VNBA lưu ý, trong bối cảnh hội nhập càng sâu thì các DNNVV càng phải khẳng định được vị trí, thương hiệu của mình. Các DN phải có chỗ đứng trong chuỗi cung ứng, phải có liên kết chuỗi thì mới có thể tiếp cận cho vay chuỗi.

Chẳng hạn, nếu là một nhà chăn nuôi thì phải có giống, thức ăn, vật nuôi. Thế thì, khi ngân hàng cho vay sẽ cung cấp giống, cho DN vay để chuyển trả cho người cung cấp giống chứ không phải đưa tiền trực tiếp cho DN. Bởi lẽ, nếu đưa tiền trực tiếp cho DN thì có thể sẽ bị lạm dụng để đầu tư vào việc khác mà không đưa vào cho sản xuất.

Nếu DNNVV muốn dễ dàng tiếp cận vốn vay ngân hàng trong điều kiện hiện nay thì phải có dự án đầu tư tốt

Thực ra, các ngân hàng thương mại có thể cho DNNVV vay theo hình thức chuỗi (cung ứng nguyên liệu – sản xuất sản phẩm – tiêu thụ hàng hoá – quảng bá sản phẩm). Cách làm này sẽ giúp phát triển công nghiệp hỗ trợ, giúp giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng.

Theo nhận định của chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng (Viện Kinh tế và Quản lý Tp.HCM), việc kết nối nếu được thực hiện hiệu quả thì sẽ tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển, nâng cao sức cạnh tranh. Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu, việc kết nối là hết sức cần thiết để tháo gỡ khó khăn cho DNNVV.

Cần có dự án đầu tư

Các tổ chức tín dụng cũng cần tìm ra các phương hướng triển khai phù hợp để giúp nhiều DNNVV tiếp cận được nguồn vốn vay, lãi suất phù hợp. Đồng thời, cần thúc đẩy việc vay vốn đối với các lĩnh vực ưu tiên, tạo điều kiện cho hoạt động tái cơ cấu kinh tế như đối với DNNVV phát triển công nghiệp hỗ trợ, DN phát triển chuỗi cung ứng.

Dành lời khuyến nghị đến các DNNVV, ông Nguyễn Hoàng Dũng cho rằng nên đầu tư nhiều hơn cho những sản phẩm gia tăng giá trị, tạo ra chất lượng, thương hiệu ngay từ những sản phẩm đơn giản nhất.

Có rất nhiều DN Việt có tầm vóc rất nhỏ nhưng suy nghĩ đến chuyện quá lớn theo kiểu “toàn cầu”, ôm đồm quá nhiều lĩnh vực kinh doanh không phải cốt lõi, “đụng đâu làm đó”, rốt cuộc thất bại, cũng chẳng có ngân hàng nào có thể tin tưởng để cho vay vốn.

Ông Dũng đơn cử như nhiều người kinh doanh, in trên danh thiếp và giấy phép kinh doanh của mình hàng chục thậm chí hàng trăm ngành nghề, không biết làm sao họ có thể làm được (?!).

Trên thực tế, ngoài những bất cập về công nghệ, hiệu quả sản xuất kinh doanh, bất cập về trình độ quản lý, hạn chế năng lực tiếp cận chính sách và thông lệ quốc tế trong kinh doanh thì khó khăn dai dẳng nhất của DNNVV đến giờ này vẫn là vốn, cho dù khả năng hấp thụ vốn của DNNVV rất tốt. Trong khi đó, ngân hàng hiện nay không thiếu tiền. Vấn đề cơ bản nhất dẫn đến điều này là DNNVV không đáp ứng được tiêu chuẩn tiếp cận vốn mà hệ thống ngân hàng đề ra.

Theo ông Trần Bửu Long, Phó Giám đốc Quỹ Bảo lãnh tín dụng Tp.HCM, nếu DNNVV muốn dễ dàng tiếp cận vốn vay ngân hàng trong điều kiện hiện nay thì phải có dự án đầu tư nhưng rất ít DNNVV biết đến chuyện này.

Thực chất, như lời ông Long, Quỹ Bảo lãnh tín dụng Tp.HCM vẫn đang cố gắng hỗ trợ DN lập dự án đầu tư cũng như làm dự án đầu tư cho các DN trong khu công nghiệp (KCN) hay giúp cho các KCN hoàn thiện những dự án lớn để đầu tư.

Thế Vinh