Tính chung trong hai tháng đầu năm 2017, theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tổng vốn đăng ký cấp mới, tăng thêm và góp vốn mua cổ phần của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã đạt 3,4 tỷ USD, tăng 21,5% so với cùng kỳ năm 2016.

Vấn đề “muôn thuở”

Đến ngày 20/2, so với cùng kỳ năm 2016, cả nước có 313 dự án mới được cấp Giấy chứng nhận đầu tư với tổng vốn đăng ký 2,028 tỷ USD, tăng 6,5%; có 137 lượt dự án đăng ký tăng vốn đầu tư với tổng vốn đăng ký tăng thêm là 759,51 triệu USD, bằng 84,5% và 654 lượt góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài với tổng giá trị góp vốn đạt 619 triệu USD, gấp gần 4 lần.

Trong hai tháng đầu năm 2017, nhà đầu tư nước ngoài đã đầu tư vào 18 ngành, lĩnh vực; trong đó, các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút được nhiều sự quan tâm hơn. Sau đó là các lĩnh vực kinh doanh bất động sản và bán buôn, bán lẻ.

Theo giới chuyên gia, xét trên góc độ tích cực, năm 2017 – Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn ngoại bắt nguồn từ xu hướng nới lỏng của nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới, đặc biệt khu vực châu Á, khi Việt Nam có lợi thế cạnh tranh là nền chính trị ổn định; lạm phát tỷ giá trong tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, vấn đề “muôn thuở”, theo các số liệu thống kê và điều tra của các tổ chức trong và ngoài nước (như Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – VCCI và Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc – UNIDO) cho thấy, không có sự lan tỏa đáng kể của kinh tế FDI sang kinh tế trong nước về mặt công nghệ, trong khi các DN vừa và nhỏ đang dần bị chèn ép bởi DN FDI và DN tư nhân lớn nhiều vốn.

Nhìn lại năm 2016, Bộ Công Thương cho biết, việc thu hút FDI đến từ việc cải thiện môi trường đầu tư theo các cam kết. Các nhà đầu tư có thể tiếp cận và hưởng ưu đãi thuế quan từ những thị trường lớn mà Việt Nam đã ký kết FTA như: khu vực ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ…

Năm 2016, đầu tư FDI từ Hàn Quốc đạt quy mô lớn nhất do kết quả của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Hàn Quốc (KVFTA) có hiệu lực, cả về số lượng dự án (828) và tổng vốn đầu tư (5,5 tỷ USD).

Song, theo nhận định của Bộ Công Thương, xuất khẩu tăng trưởng chủ yếu ở nhóm hàng do khối DN FDI sản xuất, khi nhóm này có sự biến động, ít nhiều cũng ảnh hưởng đến việc gia tăng kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước.

Cũng theo bộ này, nhập khẩu và xuất khẩu của khối DN FDI tăng cao hơn so với nhập khẩu và xuất khẩu của khối DN trong nước, cụ thể: nhập khẩu của khối DN FDI tăng 5,1%, khối trong nước tăng 4%, xuất khẩu của khối DN FDI tăng 11,8% (không kể dầu thô), khối trong nước tăng 4,8%. Điều này cho thấy, sản xuất của các DN trong nước vẫn còn nhiều khó khăn.

Vẫn không có sự lan tỏa đáng kể của kinh tế FDI sang kinh tế trong nước về mặt công nghệ

Chưa thấy động lực tăng trưởng mới

Báo cáo phân tích, dự báo từ công ty CP chứng khoán Vietcombansck (VCBS) cho biết, tăng trưởng kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào xuất khẩu. Tỷ lệ xuất khẩu/GDP tăng nhanh qua từng năm và ước tính năm 2016 ở mức trên 85%.

Với việc khối FDI đóng góp hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2016, các DN này tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng trong việc hỗ trợ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Xét một cách tổng thể, với việc khối FDI chiếm tỷ trọng và đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, sự suy yếu về tăng trưởng của dòng vốn FDI cần được lưu tâm hết sức do có thể ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động về chính trị kèm theo chính sách bảo hộ thương mại có thể được tăng cường.

Trong khi đó, dòng vốn ngoại chảy vào thị trường chứng khoán tiếp tục chịu sự chi phối của các diễn biến trên thị trường thế giới, đặc biệt là các quỹ ETF ngoại khi khối này liên tiếp rút ròng vốn khỏi thị trường sau khi đạt mức đỉnh giá trị tài sản ròng cũng như số lượng chứng chỉ quỹ niêm yết vào năm 2015.

Tuy nhiên, với sự tăng trưởng của chỉ số trong năm 2016 vừa qua, giới phân tích tài chính từ VCBS cho biết, họ quan tâm đến vai trò của các dòng vốn ngoại đến từ các thị trường khác, nhất là thị trường châu Á.

Mặc dù vậy, với mức P/E không còn hấp dẫn so với các thị trường mới nổi khác tại thời điểm cuối năm 2016, dòng vốn này nhiều khả năng chỉ trở lại thị trường sau giai đoạn chỉ số điều chỉnh đưa P/E trở về vùng hấp dẫn so với những thị trường cận biên.

Đặt các yếu tố rủi ro tiềm ẩn từ thị trường thế giới vào trong cái nhìn toàn cảnh của thị trường Việt Nam, với sự hỗ trợ từ các yếu tố dòng tiền hay nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, thị trường được dự báo sẽ có cải thiện tích cực cả về điểm số và thanh khoản.

Tuy nhiên, trong quá trình đó, sẽ tồn tại những biến động trồi sụt mạnh với biên độ rộng, đòi hỏi sự linh hoạt ứng biến xung quanh thời điểm có các biến động lớn trên thế giới cũng như trong nước. Đây được xem như những cơ hội gia tăng lợi nhuận dành cho các nhà đầu tư nhạy bén với chuyển động thị trường.

Ở một khía cạnh khác, nhìn từ góc độ tăng trưởng, VCBS cho rằng chưa nhận thấy các động lực tăng trưởng mới. Theo đó, bên cạnh động lực tăng trưởng đến từ hoạt động xuất khẩu với đóng góp chính từ các DN FDI, tăng trưởng kinh tế vẫn sẽ phụ thuộc vào nỗ lực đẩy mạnh đầu tư công, các hoạt động chi đầu tư phát triển và khai khoáng với đóng góp chính từ dầu thô.

Thế Vinh