Tại hội thảo về điều kiện kinh doanh (ĐKKD), Ls Trương Thanh Đức, Chủ tịch công ty Luật BASICO, Trọng tài viên VIAC, cho rằng: “Sau 16 năm, số giấy phép con, tức ĐKKD do các bộ, ngành và chính quyền địa phương ban hành trái luật không những không giảm đi mà còn không ngừng tăng lên đến con số khoảng 4.000 ĐKKD trái luật”.

Tăng theo cấp số nhân

Luật Doanh nghiệp năm 2005 đã quy định rõ: “Bộ, cơ quan ngang bộ, hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân các cấp không được quy định về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và ĐKKD.”

Nghị định số 03 ngày 3/2/2000 của Chính phủ “Hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Doanh nghiệp” cũng đã quy định rõ: “Các văn bản quy phạm pháp luật do các Bộ, ngành hoặc các cấp chính quyền địa phương ban hành mà không căn cứ vào luật, pháp lệnh, nghị định quy định về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và ĐKKD các ngành, nghề đó đều không có hiệu lực thi hành”.

Thế nhưng, nghịch lý xảy ra là ĐKKD do các bộ, ngành và chính quyền địa phương ban hành trái luật không những không giảm mà còn tăng vọt theo cấp số nhân.

Trước đó, Luật Doanh nghiệp 1999 (có hiệu lực năm 2000), điều tra ra 470 điều kiện kinh doanh khác nhau, sau đó bãi bỏ được 158 cái, còn lại chuyển từ giấy phép sang ĐKKD. Đến nay, đã tăng lên 4.000 ĐKKD trái luật.

Chưa kể, Luật đầu tư năm 2014 có quy định 267 là con số về ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, tại thời điểm này, đã xuất hiện thêm ít nhất là ngành, nghề kinh doanh thứ 268; đó là dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn.

Ông Đức cảnh báo, những ĐKKD thuộc 268 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, nhưng chưa có quy định cụ thể hoặc mới chỉ được quy định trong các thông tư, mà không được Chính phủ ban hành bằng các nghị định trước ngày 1/7/2016 thì sẽ vô hiệu.

Ngoài ra, theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008, “thời điểm có hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật được quy định trong văn bản nhưng không sớm hơn bốn mươi lăm ngày, kể từ ngày công bố hoặc ký ban hành”. Ls Đức khẳng định: “Dù các điều kiện kinh doanh này có được ban hành đúng thẩm quyền ngay hôm nay, thì vẫn cứ trái luật”.

Cũng theo vị luật sư này, ngay cả trường hợp ngành, nghề kinh doanh có điều kiện đã được quy định trong Luật Đầu tư năm 2014 thì nếu cứ chép lại điều kiện kinh doanh trong các thông tư vào nghị định hay cứ ban hành ĐKKD không có cơ sở hợp lý, không những gây khó khăn, cản trở hoạt động kinh doanh, mà cũng còn trái với quy của Luật Đầu tư năm 2014.

Hàng nghìn điều kiện kinh doanh trái luật vẫn đang –hành- doanh nghiệp

Dứt khoát bãi bỏ

Tại Hội thảo về ĐKKD, một số diễn giả cho rằng nếu không thực hiện đúng quy định đã nêu trong Luật Đầu tư thì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ không thể được nâng lên; môi trường kinh doanh ở Việt Nam sẽ vĩnh viễn không thể được cải thiện một cách thực chất. Trong khi đó, cũng có ý kiến cho rằng các ĐKKD không thể là những rào cản cho doanh nghiệp.

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế (VCCI), cho rằng điều quan trọng là doanh nghiệp không sợ ĐKKD mà chỉ sợ ĐKKD không minh bạch.

Bình luận về việc có nhiều bộ vẫn giữ lại ĐKKD trong lĩnh vực quản lý, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho biết: “Tôi quan sát thấy các bộ, ngành đang đua nhau chuyển các ĐKKD từ thông tư lên nghị định, có nghĩa một nghị định sẽ bao hàm nội dung của một lô thông tư trước đây. Như vậy, các ĐKKD có cơ hội biến tướng ở văn bản cấp cao hơn”.

Vị chuyên gia này khuyến cáo rằng nếu không giám sát kỹ, có thể dẫn đến hệ lụy đưa Chính phủ vào tình trạng không tôn trọng Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, vì nhiều ĐKKD không được phép theo các luật này, mà Chính phủ lại cho phép.

“Tôi trông chờ tới ngày 1/7, Thủ tướng sẽ ra một quyết định quyết liệt là tuyên bố bãi bỏ tất cả các ĐKKD trong các thông tư trái tinh thần của Luật Đầu tư. Các thông tư chỉ có quyền hướng dẫn, chứ không có quyền đưa ra điều kiện thêm cho các luật. Tôi nghĩ Chính phủ cần phải làm một vài trường hợp để làm gương”, bà Phạm Chi Lan nói.

Đồng tình với quan điểm trên, chuyên gia kinh tế, Ngô Việt Hà cho biết sau 10 năm thực hiện Luật Thương mại, chưa thấy báo cáo trường hợp nào từ các thương nhân trong và ngoài nước đang “lợi dụng” phương thức kinh doanh nhượng quyền thương mại để gây thiệt hại cho doanh nghiệp, người tiêu dùng, lợi ích của Nhà nước và lợi ích cộng đồng xã hội.

Do đó, ông Hà kiến nghị: “Cần loại bỏ ngành nghề kinh doanh “nhượng quyền thương mại” ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện”.

Theo các chuyên gia, Chính phủ và các bộ, ngành tham gia xây dựng chính sách cần dựa trên lòng tin của người dân và doanh nghiệp. Nếu cần thiết phải xây dựng cơ chế để ưu tiên cho các doanh nghiệp nội địa để có cánh chim đầu đàn trong nhiều ngành, lĩnh vực. Từ đó, nâng sức bật cho nền kinh tế.

Ngoài ra, khi soạn thảo Luật doanh nghiệp, các Bộ ngành cần phải công khai, minh bạch, lấy ý kiến đóng góp của doanh nghiệp để Luật ban hành có tác động tích cực tới hoạt động doanh nghiệp.

Thanh Hoa