Sau 10 năm thực thi, Bộ luật Hàng hải Việt Nam đã bộc lộ nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của Ủy ban thường vụ Quốc hội (ngày 8/4/2015), Ban soạn thảo đã rà soát, điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng của Dự thảo luật hàng hải để trình Quốc hội (kỳ họp 9) xem xét.

Tàu biển được “khai tử” hợp pháp

Các vấn đề quan trọng được sửa đổi là về tàu biển, cảng biển, đầu tư và quản lý khai thác hạ tầng hàng hải, quy định về an toàn, an ninh hàng hải… Một số khái niệm, thuật ngữ, quy định khác cũng được chỉnh lý, bổ sung cho đầy đủ, phù hợp với pháp luật Việt Nam và Công ước, thông lệ quốc tế.

Điểm mới nhất là tại Chương quy định về tàu biển, dự thảo đã bổ sung quy định về cơ sở đóng mới, sửa chữa và phá dỡ tàu biển làm cơ sở cho các cơ quan quản lý nhà nước liên quan hướng dẫn cụ thể (khoản 1 Điều 26). Theo Bộ GTVT, thực tế, các cơ sở đóng mới, hoán cải phục hồi, sửa chữa tàu biển vẫn chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, dẫn tới sản phẩm chưa đảm bảo chất lượng. Còn việc phá dỡ tàu biển cũ lại là nguồn nguyên liệu đáng kể cho ngành công nghiệp thép, cơ khí, tạo việc làm lớn, lợi nhuận cao, giúp tăng thu cho ngân sách…

Lâu nay, hoạt động phá dỡ tàu biển bộc lộ nhiều bất cập, vướng mắc do quy định có quy định cụ thể. Trong khi đó, nhu cầu bán thanh lý để phá dỡ tàu làm sắt vụn tăng mạnh khi thị trường vận tải biển khủng hoảng. Nhất là, nhiều tàu biển của chủ tàu Việt Nam nhưng treo cờ nước ngoài còn bị cấm nhập khẩu về trong nước phá dỡ, dẫn tới tình trạng phá dỡ “chui” tàu gây ra nhiều lo ngại về an toàn kỹ thuật, tác động môi trường…

Bộ trưởng Đinh La Thăng cho biết, “hiện nay, có ý kiến cho rằng cần quy định cụ thể điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và bảo đảm an toàn, phòng ngừa ô nhiễm môi trường trong việc phá dỡ tàu biển tại Việt Nam”.

Bổ sung quy định về cơ sở phá dỡ tàu biển vào Bộ luật hàng hải Việt Nam

Có thể thấy, nếu nội dung này được thông qua và sớm thực thi thì sẽ tháo gỡ được khó khăn cho các chủ tàu, doanh nghiệp, cá nhân có hoạt động đóng mới, sửa chữa, phá dỡ tàu biển… Hay nói cách khác, tàu biển sẽ có điều kiện và cơ sở để được “khai tử” một cách hợp pháp, tạo nguồn thu và đóng góp thuế cho nhà nước.

Thẩm tra về dự án luật hàng hải, ông Phan Trung Lý, Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội đã trình bày báo cáo thẩm tra và đưa ra nhiều kiến nghị liên quan. Trong đó, Ủy ban cơ bản nhất trí bổ sung quy định về cơ sở đóng mới, sửa chữa và phá dỡ tàu biển, nhưng đề nghị xem xét, có đánh giá cụ thể tác động môi trường của hoạt động này, cũng như các quy định về cơ sở đóng mới, phá dỡ tàu biển. Trên cơ sở này, cơ quan nhà nước có thể quản lý, kiểm soát và xử phạt vi phạm.

Thận trọng quy định bắt giữ tàu

Từ thực tiễn, Bộ GTVT cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung khái niệm về tàu biển để có cách hiểu thống nhất, loại trừ các loại như: ụ nổi, kho chứa nổi, giàn di động và các kết cấu nổi khác không phải là tàu biển. Đồng thời, bổ sung quy định về đăng ký sở hữu cho các loại này và trường hợp đăng ký tàu biển đa sở hữu. Đây là điểm mới của dự thảo này vì thực tiễn, đã xảy ra vụ án sai phạm nghiêm trọng nhập khẩu ụ nổi cũ của Vinalines, mà khái niệm về ụ nổi lại chưa rõ ràng.

Dự thảo cũng quy định chi tiết hơn về việc bắt giữ tàu biển tại Chương 3. Theo đó, đề nghị bổ sung 67 điều quy định chi tiết các nội dung bắt giữ tàu biển, như: các trường hợp được bắt giữ tàu biển, thẩm quyền và trình tự, thủ tục bắt giữ tàu biển... Bộ GTVT cho rằng, các nội dung này đã được quy định tại Pháp lệnh bắt giữ tàu biển 2008 mang tính ổn định nên đưa vào Luật hàng hải để tạo sự thống nhất, đồng bộ của luật.

Ủy ban pháp luật của Quốc hội đã cho ý kiến về nội dung sửa đổi các quy định về tạm giữ tàu biển (Điều 58), thủ tục bắt giữ tàu biển (Điều 41 và 110). “Việc tạm giữ tàu biển khi không đảm bảo an ninh an toàn hàng hải là cần thiết, song tạm giữ tàu sẽ ảnh hưởng tới hoạt động của DN và quyền sở hữu tài sản của cá nhân, doanh nghiệp. Do vậy, đề nghị phải xác định rõ mức độ vi phạm để tạm giữ tàu biển”- Ông Phan Trung Lý nói.

Ủy ban pháp luật cũng nhất trí việc luật hóa quy định bắt giữ tàu biển. Tuy nhiên, cơ quan này nhận thấy việc bắt giữ tàu biển là vấn đề quan trọng, liên quan đến quyền sở hữu tài sản do đó, nên xem xét thận trọng khi đưa vào Bộ luật hàng hải Việt Nam.

Về cảng biển, tờ trình đề cập nhiều điểm sửa đổi, bổ sung về quy định quản lý khai thác kết cấu hạ tầng cảng biển được đầu tư bằng nguồn vốn ngân sách theo các hình thức chuyển nhượng, cho thuê, nhượng quyền khai thác từng phần, toàn bộ hoặc các hình thức khác… Đồng thời, đề nghị quy định về phí, lệ phí hàng hải, giá dịch vụ tại cảng biển theo hướng công khai, minh bạch…

Ông Phan Trung Lý cho hay, Ủy ban pháp luật nhất trí với quy định tại dự thảo luật về quản lý khai thác hạ tầng cảng biển do nhà nước đầu tư. Tuy nhiên, luật cần quy định cụ thể các trường hợp cho thuê hạ tầng với các đối tượng là đơn vị chưa tự chủ tài chính, đơn vị độc lập tài chính khi cho thuê tài sản nhà nước…

Ngoài ra, Ban thẩm tra cũng góp ý, đề nghị sửa đổi nhiều quy định về chính sách xã hội hóa đầu tư xây dựng và khai thác hạ tầng hàng hải, ưu tiên phát triển đội tàu biển, đội ngũ thuyền viên đáp ứng yêu cầu trong nước và quốc tế.

Thu Hằng