Hotline: 024. 37824741
Tiếng nói, chữ viết của đồng bào Cơ Tu: Nét văn hóa cần được giữ gìn
Hiện nay, dân tộc Cơ Tu ở miền núi Quảng Nam có khoảng 45.715 người, chiếm 74,2% tổng số người Cơ Tu tại Việt Nam. Có một điều đáng lo ngại là chữ viết của người Cơ Tu đang đứng trước nguy cơ mai một.
“Con chữ” mai một dần
Tiếng nói của người Cơ Tu thuộc ngôn ngữ Môn - Khơ Me (ngữ hệ Nam Á), gần giống với tiếng Tà Ôi, Bru - Vân Kiều. Năm 1957, người Cơ Tu chính thức có chữ viết riêng của dân tộc mình.
Để tiện cho việc phục vụ công tác tuyên truyền, dân vận trong đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh Quảng Nam, tiếng Cơ Tu được phiên âm theo dạng tự La tinh để nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng ở dưới xuôi lên dễ dàng học tiếng của đồng bào, phục vụ kháng chiến.
Người Cơ Tu có nền văn hóa vật thể và phi vật thể rất đa dạng, phong phú và được truyền khẩu từ đời này sang đời khác. Đặc biệt, nghệ thuật nói lý, hát lý là một trong những sản phẩm văn hóa phi vật thể đặc trưng, tài sản vô giá, nền tảng tinh thần của cộng đồng và đã được Bộ VH-TT&DL công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2015.
"Muốn tuyên truyền một chính sách mới, hay khuyên bà con không nên đốt rừng làm rẫy, chỉ có cách ngồi hát lý, nói lý cùng bà con, hoặc cùng họ ngồi bên bếp lửa uống rượu tà vạt, nghe già làng kể chuyện sử thi… là đem lại hiệu quả cao nhất", một già làng người Cơ Tu chia sẻ.
Vì vậy, nếu được ghi chép bằng chữ viết dân tộc Cơ Tu để phổ biến cho thế hệ trẻ sẽ góp phần giữ gìn, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể độc đáo trong cộng đồng.
Trước đây, có hai nguồn tài liệu nghiên cứu về chữ viết Cơ Tu là của Viện Ngôn ngữ học và cuốn sách “Chữ viết Cơ Tu” do ông Bh’ríu Liếc tổ chức biên soạn. Cuốn sách “Chữ viết Cơ Tu” đã được Hội đồng Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Nam nghiệm thu đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh vào giữa tháng 5/2017.
Tuy nhiên, hai nguồn tài liệu trên có nhiều điểm khác nhau và chưa nhận được sự thống nhất của lãnh đạo 3 huyện Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang, nên gây khó khăn trong việc đưa chữ viết Cơ Tu vào giảng dạy trong trường học.
Không chỉ vậy, cùng với xu thế hội nhập và phát triển, nhiều đồng bào dân tộc Cơ Tu đã quên tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.
Có thể thấy, chữ viết Cơ Tu có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu hiện nay. Từ đó, việc đưa vào giảng dạy chữ viết Cơ Tu cho học sinh ở các trường trên địa bàn là rất cần thiết.
Tìm lại “con chữ”
Trước những khó khăn còn tồn tại và cũng nhằm bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết của người Cơ Tu đang bị lãng quên trong cơ chế thị trường, UBND huyện Tây Giang (Quảng Nam) đã mở 2 lớp học chữ viết Cơ Tu cho học viên là cán bộ, giáo viên người Kinh đang công tác tại địa phương. Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn nhưng những học viên vẫn kiên trì học hỏi.
Với hy vọng có thể nhân rộng chữ viết Cơ Tu đến nhiều thế hệ, tầng lớp nhân dân, chính quyền tỉnh Quảng Nam còn tổ chức đưa chữ Cơ Tu vào giảng dạy cho nhiều lớp khác ở các huyện miền núi Nam Giang và Đông Giang.
Tuy nhiên, đáng lo ngại là chữ viết Cơ Tu đã thay đổi quá nhiều và không còn sự thống nhất giữa các vùng miền đồng bào, giáo viên giảng dạy chữ Cơ Tu chưa được đào tạo bài bản, tài liệu truyền giảng chưa thực sự phong phú và đầy đủ, cơ sở vật chất cũng chưa đáp ứng được nhu cầu dạy và học.
Huyện Đông Giang đã đề nghị tỉnh Quảng Nam đề xuất với các bộ, ngành ở Trung ương sớm tiến hành thẩm định các nguồn tài liệu về chữ viết Cơ Tu để có một bộ tài liệu chuẩn, sử dụng giảng dạy cho thế hệ trẻ.
Việc bảo tồn tiếng nói và chữ viết của người Cơ Tu không chỉ gói gọn trong phạm vi tỉnh Quảng Nam, mà còn cần sự vào cuộc của các cấp ngành. Gần đây nhất, Bộ VH-TT&DL đã có Quyết định số 1137/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức Lớp tập huấn bảo tồn tiếng nói, chữ viết đối với tộc người Cơ Tu tại huyện Nam Giang năm 2021.
Lớp tập huấn sẽ do các báo cáo viên là chuyên gia, nhà quản lý và chính các nghệ nhân, người có uy tín dân tộc Cơ Tu - chủ thể văn hóa, người lưu giữ, bảo tồn vốn ngôn ngữ trực tiếp truyền dạy và hướng dẫn phương pháp truyền dạy tiếng nói, chữ viết dân tộc Cơ Tu.
Tham gia lớp tập huấn, chị Bhling Thị Tuyền (xã Cà Dy, huyện Nam Giang) phấn khởi cho biết: "Đây là lần đầu tiên tôi được tham gia tập huấn về bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc Cơ Tu mình. Cũng như đa số bà con ở xã Cà Dy, tôi chỉ biết nói tiếng chứ chưa biết chữ". Đồng thời, chị cũng bày tỏ mong muốn được tìm hiểu và học sâu hơn nữa về chữ viết Cơ Tu mình.
Ông Trần Mạnh Hùng, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa Dân tộc (Bộ VHTT&DL) khẳng định, đây là hoạt động thiết thực, nâng cao nhận thức của các cấp chính quyền và người dân về các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người Cơ Tu. Việc bảo tồn tiếng nói và chữ viết cũng chính là đóng góp cho việc phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương.
"Qua các lớp tập huấn này, Vụ Văn hóa Dân tộc mong muốn đây sẽ là tiền đề để có một hình thức tổ chức nhiều lớp tập huấn hơn nữa, với mục đích bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc một cách hiệu quả nhất”, ông Hùng nói.
Hải Giang
Booking.com vừa công bố giải thưởng thường niên Traveller Review Awards 2023, danh sách những điểm đến thân thiện nhất ở Việt Nam để giúp du khách có được trải nghiệm tốt nhất về mức độ hiếu khách, sự thân thiện, qua đó mang tới trải nghiệm du lịch thực sự đáng nhớ.
Dịp Tết Quý Mão 2023 vừa qua, lực lượng chức năng đã tăng cường xử lý tài xế vi phạm nồng độ cồn. Theo đó, đã có 7.726 trường hợp vi phạm về nồng độ cồn bị phát hiện, xử lý, chiếm 35,1% tổng số vi phạm về trật tự, an toàn giao thông. Đáng nói, số trường hợp vi phạm đã tăng 6.620 trường hợp (tăng 598% so với dịp Tết Nhâm Dần).
Mặc dù không phổ biến như múa rối nước, nhưng những màn múa rối trên cạn của người Tày vẫn luôn có sức hấp dẫn riêng. Do nhiều biến động, loại hình múa rối cạn gần như “biến mất” trong một thời gian dài. Mặc dù ngành Văn hóa tỉnh Thái Nguyên đã nỗ lực bảo tồn, nhưng di sản văn hóa phi vật thể này vẫn đứng trước nguy cơ mai một.
Thời gian qua, câu chuyện bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số luôn được nhắc đến như một mối quan tâm hàng đầu ở nhiều địa phương miền núi phía Bắc. Tại xã Cao Minh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, chính quyền và đồng bào Mông nơi đây đã chú trọng khôi phục bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc mình bằng những cách làm hay, hiệu quả và mang lại nhiều tín hiệu đáng mừng.
Cùng với sự du nhập phát triển của văn hóa và hội nhập quốc tế, chữ viết của cộng đồng dân tộc Thái đang dần bị mai một, thất truyền. Trước thực trạng này, nhóm nghiên cứu của ông Vi Tân Hợi, nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Tương Dương (Nghệ An) đã nỗ lực tìm kiếm và biên soạn thành công Bộ tài liệu giảng dạy chữ Thái Lai Pao nhằm bảo tồn, gìn giữ chữ viết của đồng bào dân tộc Thái.
Trong xu thế hội nhập, xã hội của người Chu Ru (Lâm Đồng) đang đổi thay từng ngày. Đây chính là cơ hội để văn hóa dân tộc Chu Ru có cơ hội giao lưu và khẳng định bản sắc riêng của dân tộc mình. Tuy nhiên, nếu không có biện pháp thích ứng nào để duy trì các giá trị văn hóa truyền thống thì nguy cơ các giá trị truyền thống của người Chu Ru sẽ bị mai một và mất dần theo thời gian.
Tin thường
Năm 2025 ghi dấu mốc lịch sử của hoạt động ngoại thương khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam lần đầu tiên vươn lên mức kỷ lục 930,05 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024.
Ba ba gai Cát Thịnh “mỏ vàng” mới từ kinh tế ao nuôi
Dưới những ao nuôi được kè bờ chắc chắn ở thôn Văn Hưng, xã Cát Thịnh, tỉnh Lào Cai, những con ba ba gai thương phẩm đang được HTX Chăn nuôi ba ba gai Cát Thịnh chăm sóc cẩn trọng. Mỗi con có giá từ 3 đến 5 triệu đồng, chưa kể hàng vạn con giống...
