Theo quy hoạch của Bộ KH&ĐT, đến năm 2020, cả nước sẽ có khoảng 1.200 -1.500 siêu thị (tức là cần thêm 550 siêu thị so với hiện nay), 180 trung tâm thương mại (TTTM) và 157 trung tâm mua sắm.

Với kế hoạch này, tỷ lệ bán lẻ hiện đại sẽ đạt khoảng 45% khi mà quy mô thị trường bán lẻ dự kiến sẽ đạt 179 tỷ USD sau 5 năm, với tốc độ tăng trưởng 11,9% (riêng năm 2015 đã đạt 102 tỷ USD).

Dư địa tăng trưởng lớn

Trong khi đó, cả nước hiện có hơn 700 siêu thị, 132 TTTM, số cửa hàng tiện lợi có thương hiệu và vận hành theo chuỗi dừng lại ở con số hàng trăm.

Giới chuyên gia nhận định đây chính là một động lực với dư địa tăng trưởng lớn, rất tiềm năng của thị trường bán lẻ Việt Nam và đầy hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Kéo theo đó, cuộc chạy đua chiếm lĩnh thị phần sẽ rất khốc liệt, từ bàn tay của khối ngoại.

Vấn đề đáng bàn ở chỗ quy mô thị trường lớn, nhưng ngành bán lẻ của Việt Nam vẫn còn tập trung quá nhiều vào các kênh phân phối truyền thống thông qua chợ, cửa hàng nhỏ lẻ.

Thị phần đang chiếm lĩnh bởi các cửa hàng nhỏ lẻ, đây cũng là cơ hội cho các DN phát triển kênh cửa hàng hiện đại. Nếu các DN bán lẻ muốn tăng cường hiệu quả kinh doanh, thì phải nhờ quy mô lớn và xoáy sâu mục tiêu tăng trưởng lớn từ trực tuyến (online) trên mạng thông qua mô hình đa kênh (omni channel) dành cho nhà bán lẻ có chuỗi “offline” rộng.

Tỷ lệ bán lẻ hiện đại của Việt Nam mới chỉ là 25%, thấp hơn rất nhiều so với các quốc gia cùng khu vực, như Thái Lan (34%), Malaysia (60%), Phillippines (33%), Trung Quốc (51%), Singapore ( 90%).

Điều đó lý giải vì sao ngành bán lẻ Việt Nam sẽ đối mặt với cả cơ hội và thách thức từ việc hội nhập. Nhất là đến 2018, thuế suất nhập khẩu của hầu hết các mặt hàng đều giảm mạnh.

Đặc biệt là với Hiệp định thương mại ASEAN (ATIGA), thuế hầu hết các mặt hàng đều giảm về 0% và mức thuế suất cao nhất chỉ là 5%, ngành bán lẻ Việt sẽ thu hút dòng vốn từ ASEAN là rất lớn, đơn cử như các tập đoàn bán lẻ hàng đầu của Thái Lan.

Đối với riêng ngành bán lẻ, các DN Việt Nam có lợi thế khi hiểu rõ người tiêu dùng địa phương, nhờ lợi thế sân nhà và có sẵn thương hiệu. Ngoài ra, các DN nội cũng am hiểu được chính sách, luật pháp địa phương.

Tuy nhiên, thách thức mà các DN nội địa phải đối mặt là không có lợi thế nguồn vốn lớn và kinh nghiệm quản lý tốt của các tập đoàn nước ngoài và thiếu sự cọ sát với môi trường quốc tế.

Quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam dự kiến sẽ đạt 179 tỷ USD trong 5 năm tới

Thiếu liên kết sẽ… chết

Đó là chưa bàn đến tính liên kết để tăng lợi thế cạnh tranh của các DN bán lẻ nội địa còn quá nhiều điểm yếu. Giới chuyên gia cho rằng khối ngoại, đơn cử như các tập đoàn bán lẻ của Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, họ cạnh tranh bằng năng lực liên kết cả ở tầm thị trường nội địa và quốc tế.

Trái lại, thay vì liên kết, các DN Việt vẫn ngầm đối đầu nhau để đưa hàng vào siêu thị. Thậm chí, không ít DN tuy có sản phẩm tốt nhưng nguồn lực mỏng, đã trở thành người gia công cho chính hệ thống siêu thị.

Ông Huỳnh Phước Cường - Giám đốc khối Bán lẻ, công ty TNHH Nghiên cứu Thị trường Công nghệ và Bán lẻ GfK Việt Nam (GfK), lưu ý rằng thách thức là rất rõ, khi các tập đoàn nước ngoài với tiềm lực về tài chính, về kinh nghiệm quản lý (hệ thống hóa quản trị) luôn luôn tìm kiếm, xem xét cơ hội tham gia vào thị trường bán lẻ Việt Nam thông qua các hoạt động thâu tóm.

Còn với các DN nội địa, theo ông Cường, sẽ chịu sức ép cạnh tranh rất lớn là điều không thể tránh khỏi. Nhất là khi lợi thế về am hiểu thị trường, thị hiếu tiêu dùng của các DN Việt Nam còn rất mơ hồ.

Trường hợp Aeon của Nhật Bản là một ví dụ điển hình của khối ngoại, khi thâm nhập vào thị trường bán lẻ Việt Nam. Thực tế chứng minh chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn, họ đã rất thành công trong việc chinh phục, đáp ứng được nhu cầu, thị hiếu tiêu dùng của người Việt Nam.

Giới chuyên gia chỉ ra rằng, khách hàng luôn mong muốn mua được sản phẩm giá rẻ, chất lượng tốt, dịch vụ chăm sóc cao và đây không phải là cản trở gì lớn đối với các DN nước ngoài.

Lẽ đương nhiên, khi thị trường mở cửa thì ai cũng có cơ hội khai thác, nếu các tập đoàn nước ngoài thâm nhập vào thị trường Việt Nam, mang đến sự phục vụ tốt thì sẽ thu hút được khách hàng.

Còn ngược lại, nếu DN nội phục vụ không tốt, thì nói một cách sòng phẳng là sẽ “dâng tiền” cho khối ngoại.

Như vậy, yếu tố quan trọng mà các DN bán lẻ nội địa cần chuẩn bị hiện nay, là cần một hệ thống quản trị hiệu quả, đội ngũ nhân sự máu lửa, sẵn sàng cống hiến trong công việc, luôn đặt khách hàng làm trung tâm.

Cũng theo ông Huỳnh Phước Cường, nên đặt khách hàng là quan trọng nhất. Một nghiên cứu về đào tạo bán lẻ đã chỉ ra rằng 84% là do yếu tố con người, sau đó mới đến hệ thống công nghệ. Quan điểm về dịch vụ tốt, nâng niu khách hàng chính là yếu tố để thành công.

Thế Vinh