Những đơn hàng đang tìm đến Việt Nam không còn dừng ở gia công giá rẻ. Thay vào đó là bảng mạch điện tử (PCB/PCBA), cơ khí chính xác, điện tử tiêu dùng và nhiều sản phẩm công nghệ cao. Sự dịch chuyển này cho thấy doanh nghiệp Việt đang đứng trước cơ hội nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ hội đang đến gần hơn

Minh chứng rõ nhất là từ Israel. Mới đây, Thương vụ Việt Nam tại Israel cho biết Công ty Newline PCB Printed Circuits đang tìm các nhà máy sản xuất và lắp ráp bảng mạch điện tử (PCB/PCBA) của Việt Nam. Doanh nghiệp (DN) này muốn hợp tác kinh doanh trong lĩnh vực điện tử tại thị trường Israel.

Nhu cầu không chỉ dừng ở ngành điện tử. Cơ quan quản lý cảng Ashdod của Israel cũng đang tìm DN Việt Nam cung cấp cần cẩu, xe nâng và các thiết bị bốc xếp hàng hóa.

Ở khu vực Nam Mỹ, trong trung tuần tháng 7/2026, Thương vụ Việt Nam tại Argentina (kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay) cho biết vừa làm việc với một DN Paraguay chuyên tư vấn thương mại và xúc tiến đầu tư. Đối tác này bày tỏ mong muốn tìm kiếm DN Việt Nam có năng lực xuất khẩu để mở rộng nguồn cung hàng hóa, trong đó có nhóm điện tử tiêu dùng.

Thoạt nhìn, đây chỉ là những lời mời hợp tác. Nhưng đằng sau đó là sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam đang được chú ý nhiều hơn như một điểm cung ứng công nghệ.

Gia công giá rẻ không còn là lợi thế duy nhất. Các đối tác quốc tế ngày càng cần DN Việt sản xuất linh kiện, thiết bị và giải pháp công nghệ có giá trị gia tăng cao.

Điều này cũng phù hợp với định hướng của nhiều DN công nghệ Việt Nam. Theo Vietnam Report, thay vì chỉ phục vụ thị trường nội địa, các DN hướng tới khả năng cạnh tranh toàn cầu bằng những sản phẩm có hàm lượng chất xám cao, có thể đóng gói, nhân rộng và thương mại hóa trên nhiều thị trường.

Một tín hiệu khác cũng cho thấy sức hút ngày càng lớn của Việt Nam. Plug and Play (nền tảng đổi mới sáng tạo và quỹ đầu tư mạo hiểm của Hoa Kỳ) đang nghiên cứu khả năng xây dựng trung tâm về sản xuất tiên tiến và bán dẫn tại Việt Nam, tương tự mô hình đang triển khai tại Phoenix (Arizona).

Tham vọng của Plug and Play không chỉ dừng ở bán dẫn. Nền tảng này cũng muốn xây dựng một Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo (AI Center of Excellence) tại Việt Nam.

Động thái trên cho thấy Việt Nam không chỉ được nhìn nhận là nơi đặt nhà máy sản xuất, mà còn đang được cân nhắc như điểm đến cho các hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ.

Ở góc độ địa phương, Tp.HCM đặt mục tiêu đưa công nghiệp chế biến, chế tạo trở thành động lực chính của xuất khẩu, với tỷ trọng khoảng 90%. Riêng nhóm sản phẩm công nghệ trung bình và công nghệ cao dự kiến chiếm khoảng 70%.

Điện tử, vi mạch bán dẫn, cơ khí chính xác và công nghiệp hỗ trợ được Tp.HCM xác định là các ngành ưu tiên. Song song đó, thành phố sẽ thu hút các tập đoàn công nghệ và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI với DN trong nước nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Đây là hướng đi phù hợp khi Việt Nam đang hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển đầu tư công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tại châu Á - Thái Bình Dương. Chi phí cạnh tranh, môi trường ổn định cùng cam kết phát triển hạ tầng số, dữ liệu và AI đang giúp Việt Nam trở thành điểm đến được nhiều tập đoàn công nghệ xem xét lựa chọn.

Các doanh nghiệp ICT lớn như FPT, Viettel, VNPT hay CMC cũng đang chuyển hướng đầu tư. Trọng tâm là AI, điện toán đám mây (cloud), trung tâm dữ liệu (data center) và các dịch vụ số giá trị cao.

Muốn có đơn hàng, phải vượt nhiều “cửa”

Tuy nhiên, cơ hội không đồng nghĩa với việc DN sẽ tự động có đơn hàng. Theo bà Cao Thị Phi Vân, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhưng ở chiều ngược lại, cơ cấu nhập khẩu hiện nay cũng cho thấy nền sản xuất trong nước vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện, bán thành phẩm, máy móc và phụ tùng nhập khẩu.

Điều này phản ánh hai vấn đề cùng lúc. Như chia sẻ của bà Vân, thứ nhất, ngành công nghiệp hỗ trợ còn nhiều dư địa phát triển. Thứ hai, DN Việt cần nâng cao năng lực cung ứng nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thực tế, đơn hàng công nghệ không chỉ đòi hỏi năng lực sản xuất. DN còn phải đáp ứng các chuẩn mực về chất lượng, môi trường, truy xuất nguồn gốc, bảo mật dữ liệu và năng lực cung ứng ổn định.

Riêng ngành điện tử và bán dẫn, “cửa” còn hẹp hơn. Tiêu chí đánh giá trải từ tỷ lệ lỗi sản phẩm, tiêu chuẩn quốc tế đến năng lực cải tiến và tham gia chuỗi cung ứng.

Nói cách khác, “cửa” vào chuỗi cung ứng toàn cầu không còn nằm ở giá rẻ, mà ở năng lực cạnh tranh tổng thể. Muốn đón các đơn hàng công nghệ, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay. Tuy nhiên, chính sách chỉ là một phần. Điều quyết định vẫn là việc mỗi DN tự nâng chuẩn để đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế.

Chia sẻ kinh nghiệm tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, ông Nguyễn Ngọc Đăng Khoa, Phó giám đốc Phát triển kinh doanh Công ty TNHH SMC Cơ khí chính xác Phú Mỹ, cho rằng tiêu chuẩn chính là “tấm hộ chiếu” đầu tiên của DN. Ngoài các nền tảng như ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 và tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội RBA 8.0, doanh nghiệp phải đầu tư thêm các chứng chỉ chuyên ngành. Đó là IATF 16949 cho ngành ô tô, AS9100 cho hàng không vũ trụ và ISO 13485 đối với thiết bị y tế.

Ông Khoa lưu ý, giá trị của các chứng chỉ không nằm ở tấm giấy chứng nhận. Điều quan trọng là chúng tạo ra quy trình sản xuất chuẩn hóa và hệ thống kiểm soát chất lượng thống nhất. Nhờ đó, sản phẩm từ các nhà máy khác nhau vẫn đáp ứng cùng một tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo ông, đây cũng là cơ sở để các tập đoàn toàn cầu đánh giá năng lực nhà cung ứng. Dù là nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 hay cấp 3, nếu thiếu các công cụ và chứng chỉ chuẩn hóa sản xuất, DN rất khó đảm bảo chất lượng đồng đều. Khi đó, việc được các doanh nghiệp FDI tin tưởng giao đơn hàng gần như không thể.

Thực tế đó cũng là “cửa ải” mà DN Việt phải vượt qua nếu muốn đi xa hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những lời mời hợp tác từ Israel hay Paraguay cho thấy cơ hội đã đến. Nhưng cơ hội chỉ trở thành đơn hàng khi DN đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu. Xa hơn, mục tiêu không chỉ là làm theo đơn đặt hàng, mà phải tạo ra sản phẩm, công nghệ và giá trị của chính Việt Nam. Khi đó, DN mới không chỉ giành được đơn hàng hôm nay, mà còn giữ được chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu ngày mai.

Thế Vinh