Ngày 1/9, Thanh tra Chính phủ ra thông báo kết luận thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong công tác thanh tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng tại NHNN.
Theo đó khẳng định, trong thời gian từ ngày 1/1/2010 - 30/6/2015, cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng, NHNN Hà Nội, NHNN Tp.HCM có một số khuyết điểm, vi phạm.

Thừa nhận hạn chế

NHNN thừa nhận hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng có một số khiếm khuyết như khả năng phát hiện và cảnh báo sớm; phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro trong hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng còn hạn chế nên đã để xảy ra tình trạng sở hữu chéo, thâu tóm ngân hàng làm ảnh hưởng đến hoạt động cũng như thất thoát tài sản ngân hàng.

Vạch ra những sai phạm của NHNN, Thanh tra Chính phủ cho biết, trong giai đoạn từ năm 2010 đến cuối tháng 6/2015, hệ thống tín dụng có nhiều tiềm ẩn rủi ro nhưng NHNN chưa có giải pháp thanh tra đồng bộ và kịp thời; không rà soát và phối kết hợp với kết quả giám sát từ xa để xây dựng kế hoạch, dẫn đến các năm luôn phải điều chỉnh kế hoạch một cách bị động.

Thậm chí, đã có một số cuộc thanh tra vượt quyết định, không thực hiện hết nội dung được phê duyệt trong kế hoạch. Một số kết luận thanh tra về việc kiến nghị, xử lý đối với các vi phạm chưa nghiêm theo các quy định của pháp luật; không xử phạt vi phạm hành chính đối với các đối tượng có vi phạm.

Ngay sau đó, phía NHNN đã thẳng thắn nhìn nhận trong thời gian qua, hoạt động thanh tra, giám sát ngành ngân hàng đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập: Khuôn khổ pháp lý, pháp quy về thanh tra, giám sát ngân hàng, an toàn hoạt động ngân hàng chưa đầy đủ và đồng bộ; Khả năng phát hiện và cảnh báo sớm, phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro trong hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng còn hạn chế; Chất lượng, số lượng, năng lực thực thi công vụ của đội ngũ thanh tra, giám sát ngân hàng còn một số tồn tại, hạn chế, chưa theo kịp với tốc độ phát triển của hệ thống tài chính ngân hàng…

Nhiều dự án bất động sản được khởi động trở lại nhờ ngân hàng rót hầu bao

NHNN cho biết, để khắc phục những tồn tại, yếu kém của ngành ngân hàng nói chung và hoạt động thanh tra, giám sát ngành ngân hàng nói riêng, NHNN đã báo cáo, tham mưu Thủ tướng Chính phủ trình Bộ Chính trị Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016 – 2020.

Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục tham mưu Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật Các TCTD để hoàn thiện những quy định pháp luật nhằm ngăn ngừa sở hữu chéo, lạm dụng quyền quản trị, điều hành, quyền cổ đông lớn để thao túng hoạt động của TCTD.

Gỡ sở hữu chéo

Thống kê từ NHNN cho biết, tính đến ngày 31/12/2016, các TCTD đã xử lý được gần 500.000 tỷ đồng nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng của toàn hệ thống là 2,46%, giảm mạnh với con số 17% vào tháng 9/2012.
Hiện tại, toàn hệ thống đã giảm được 22 TCTD với hàng loạt thương vụ mua bán và sáp nhập. Nhờ đó, sức khỏe, tài chính của các ngân hàng cũng nâng lên đáng kể, thể hiện qua nhiều con số như: tổng tài sản, vốn điều lệ, lợi nhuận… không ngừng tăng lên.

Tuy nhiên, theo nhìn nhận của giới chuyên gia, trong bối cảnh hiện nay, việc tái cơ cấu ngân hàng cần phải đẩy mạnh, đặc biệt cần phải xử lý triệt để nợ xấu và sở hữu chéo.

Ông Nguyễn Toàn Thắng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng bình luận: “Hiện nay, tái cơ cấu hệ thống ngân hàng đã bước vào giai đoạn hai với bối cảnh khác, đòi hỏi phải xử lý triệt để sở hữu chéo ngân hàng, đảm bảo vốn của ngân hàng là vốn thực có, không phải vốn ảo”.

Ngân hàng nhà nước (NHNN) cho biết thời gian tới sẽ tập trung tái cơ cấu ngân hàng gắn với xử lý nợ xấu, nhằm ngăn ngừa sở hữu chéo, lạm dụng quyền quản trị, điều hành, quyền cổ đông lớn để thao túng hoạt động của tổ chức tín dụng (TCTD).

Được biết, trong Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Các TCTD đang được đưa ra lấy ý kiến, NHNN siết chặt hoạt động mua bán cổ phần ngân hàng.

Theo dự thảo, các trường hợp mua bán, chuyển nhượng cổ phần có giá trị từ 1% vốn điều lệ của TCTD trở lên phải được NHNN chấp thuận bằng văn bản trước khi thực hiện. Nguồn tiền mua cổ phần ngân hàng phải được chứng minh rõ ràng và không có nguồn gốc từ vốn vay.

Ngoài ra, Dự thảo cũng quy định, cổ đông lớn và người liên quan không được sở hữu vượt quá 5% vốn điều lệ của một TCTD khác. Theo các chuyên gia tài chính – ngân hàng, quy định này góp phần làm minh bạch nguồn vốn góp của cổ đông, ngăn tình trạng sở hữu chéo, tăng vốn ảo.

Phía NHNN khẳng định, thời gian tới sẽ nâng cao khả năng cảnh báo sớm của NHNN đối với những rủi ro tiềm ẩn mang tính hệ thống và ngăn ngừa nguy cơ vi phạm pháp luật ngành ngân hàng của các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Đặc biệt, NHNN cho rằng Nghị quyết 42 đã có hiệu lực sẽ là “công cụ” hữu hiệu nhất để ngành ngân hàng đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu, có thêm nguồn vốn mới hỗ trợ nền kinh tế.

Huyền Anh