Trong bài phát biểu chi tiết nhất của mình về vấn đề này từ trước tới nay, bà May đặt ra kế hoạch Brexit gồm 12 mục tiêu cốt lõi và được thực hiện theo từng giai đoạn.

Ở là ở, đi là đi

Theo lời nữ Thủ tướng Anh, sẽ không có kịch bản về mối quan hệ “nửa trong nửa ngoài” giữa Anh và EU. Một khi đã xác định không còn là thành viên EU thì nước Anh sẽ rời bỏ hoàn toàn, không còn bị ràng buộc bởi pháp luật di trú của EU hay các phán quyết của Tòa án Công lý châu Âu nữa - trong khi đây chính là những điều kiện của EU đối với bất kỳ nước nào muốn gia nhập thị trường chung với quy mô 440 triệu người tiêu dùng.

Bà May cho biết: “Những gì mà tôi trình bày có thể hiểu rằng Anh sẽ không còn là thành viên của thị trường chung nữa, thay vào đó, chúng tôi sẽ tìm kiếm con đường tiếp cận khả dĩ nhất thông qua một thỏa thuận thương mại tự do mới, toàn diện, táo bạo và đầy tham vọng”. Như vậy, nước Anh còn một lựa chọn khác, là gia nhập Liên minh hải quan EU, trong đó các nước thành viên liên minh áp dụng chung bộ thuế quan và hạn ngạch nhập khẩu cho những quốc gia không phải là thành viên.

Tuy nhiên, nữ Thủ tướng Anh lại tuyên bố Anh sẽ không tham gia liên minh với tư cách là thành viên đầy đủ: “Tôi muốn nước Anh được tự do đàm phán các hiệp định thương mại. Nhưng cũng muốn hoạt động thương mại phi thuế quan với châu Âu và thương mại xuyên biên giới càng suôn sẻ càng tốt”.

Nguyện vọng của bà May cũng dễ hiểu nếu đứng từ góc độ của nước Anh. Nhưng với nhiều người, điều đó tương đối “đòi hỏi” và không rõ ràng về “hình hài” mối quan hệ thương mại giữa Anh và EU trong tương lai. Giới chức EU hẳn sẽ phải tính toán cẩn trọng xem có thể nhân nhượng những gì cho nước Anh. Và cho dù phải chịu sức ép từ hiện tượng “thoát EU” đang âm ỉ trên khắp châu Âu, họ tuyên bố sẽ không ưu ái nước Anh hơn các thành viên khác.

Thị trường chung châu Âu là một khu vực kinh tế nơi rào cản thương mại giữa các thành viên được loại bỏ, nhưng các quốc gia phải tuân theo nguyên tắc di chuyển thể nhân tự do của EU và phải đóng góp cho ngân sách chung. Những nước ngoài EU nếu muốn thâm nhập thị trường chung phải tuân thủ các quy định của EU; hàng nhập khẩu vẫn phải chịu thuế, hạn ngạch và các hàng rào phi thuế quan, trừ trường hợp có thỏa thuận thương mại tự do riêng với EU.

Thủ tướng Anh: Nếu hai bên không tìm được tiếng nói chung thì tất cả đều chịu thiệt

Cần một thời gian “quá độ”

Một mặt cam kết nước Anh muốn là “người bạn và người hàng xóm tốt” với các nước thành viên EU, mặt khác, bà May cũng cảnh báo EU không nên chối bỏ con đường mà Anh đang theo đuổi: “Tôi biết có một số ý kiến kêu gọi trừng phạt nước Anh và hạn chế các nước khác noi theo... Làm vậy tức là các nước châu Âu đang tự gây hại cho chính mình. Va, đó không phải là hành động của một người bạn”.

Theo bà May, nếu hai bên không tìm được tiếng nói chung, tất cả đều chịu thiệt thòi, làm ảnh hưởng đến hàng trăm tỷ bảng Anh đầu tư của các công ty EU tại Anh, trong khi doanh nghiệp châu Âu cũng bỏ lỡ cơ hội được thoải mái sử dụng dịch vụ tài chính của London. Xuất khẩu từ EU vào Anh (trị giá khoảng 290 tỷ bảng mỗi năm) cũng đứng trước rủi ro sụt giảm nghiêm trọng.

Chính vì thế, để bảo đảm lợi ích cho cả Anh và EU, Thủ tướng Anh khuyến nghị cần một khoảng thời gian “quá độ” để từng bước làm mới mối quan hệ giữa hai bên, giúp cộng đồng doanh nghiệp có đủ thời gian để thích nghi và lên kế hoạch thay đổi cho phù hợp.

Việc chính thức xác nhận nước Anh sẽ rời khỏi thị trường chung đánh dấu một sự thay đổi quan điểm 180o của bà May so với thời điểm trước khi nhậm chức. Còn nhớ vào tháng 4/2016, bà từng nói rằng EU có ý nghĩa rất quan trọng, đóng góp rất lớn trong kim ngạch thương mại của Anh, nên rất khó tìm ra các thị trường khác đủ sức thay thế vai trò của EU. Một trong những lý do khiến bà May nghĩ lại, có lẽ là vì các chỉ báo kinh tế kể từ sau cuộc bỏ phiếu Brexit hóa ra lại tích cực hơn so với dự đoán của các chuyên gia kinh tế.

Hải Châu