Hơn 120 thương hiệu hàng đầu của Trung Quốc liên quan đến lĩnh vực hoá chất phục vụ cho các ngành trong nông nghiệp hoặc cao su, giấy như: Dalian Glospect, Shanghai Deren, Junma Tyre, Yizumi Rubber, Jiangsu Altertech, Dandong Gaoxin, Jining Weiya, Qinyang, Shangbaoluo Jiangsu… đã phủ kín diện tích trưng bày 4.500m2 tại một triển lãm có tên “China Brand Show” mới diễn ra ở Tp.HCM.

Hàng nhập ồ ạt “đổ bộ”

Hóa chất nhập khẩu (NK) từ Trung Quốc vào Việt Nam tăng mạnh và chiếm thị phần lớn là vấn đề lâu nay đã được nhắc đến. Có thể thấy, việc ồ ạt “đổ bộ” của các thương hiệu hóa chất Trung Quốc nếu nhìn từ triển lãm này sẽ chưa dừng lại.

Theo thống kê, chỉ riêng trong 4 tháng đầu năm nay, hóa chất các loại NK vào Việt Nam đã đạt 1,68 tỷ USD, tăng 8,5% so cùng kỳ năm ngoái. Hóa chất NK nhiều nhất vẫn là từ thị trường Trung Quốc, chiếm 30,8% tổng kim ngạch NK nhóm hàng này của cả nước, đạt 517,8 triệu USD.

Cần nhắc lại, hóa chất các loại NK vào Việt Nam hồi năm 2018 đã tăng 26,3% so với năm 2017, đạt trên 5,16 tỷ USD.

Về hóa chất NK phục vụ cho nông nghiệp, đơn cử như thị trường thuốc bảo vệ thực vật tại Việt Nam là rất lớn với quy mô mỗi năm ngành nông nghiệp nhập và sử dụng 70.000 – 100.000 tấn.

Ngoài ra, NK hóa chất phục vụ sản xuất nông nghiệp như sản xuất phân bón vô cơ trong nước cũng làm tăng NK hóa chất từ Trung Quốc. Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), nhu cầu tiêu thụ trong nước khoảng 11 triệu tấn phân bón các loại, trong đó phân bón vô cơ chiếm khoảng 90%.

Hiện nay, cả nước có khoảng 800 DN sản xuất phân bón. Đây chính là thị trường tiêu thụ lớn đối với các hoá chất sản xuất phân bón vô cơ được NK từ Trung Quốc.

Mặt khác, nhiều nhà máy trong ngành may mặc (như nhà máy sợi, dệt nhuộm…), da giày, giấy, nhựa… có vốn đầu tư từ Trung Quốc, Đài Loan đổ dồn về Việt Nam trong thời gian qua. Đây là những nhà máy có nhu cầu lớn về sử dụng hóa chất nguyên liệu phục vụ cho sản xuất và họ lựa chọn NK hoá chất từ các đối tác Trung Quốc đã có mối quan hệ làm ăn lâu nay.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, ông Nguyễn Xuân Sinh, Phó Cục trưởng Cục Hóa chất, cho biết số lượng hoá chất do các doanh nghiệp (DN) trong nước sản xuất chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng cho thị trường nội địa nên lượng hóa chất NK rất nhiều, nhất là NK từ Trung Quốc.

“Tuy nhiên, việc kiểm soát chất lượng một số hóa chất NK phục vụ cho công nghiệp là vấn đề mà có rất nhiều DN vướng phải, nhất là những hóa chất kém chất lượng. Đã có rất nhiều vụ việc đáng tiếc xảy ra do kinh nghiệm giao dịch của các DN Việt với đối tác cung cấp hóa chất ở nước ngoài còn thiếu chặt chẽ, thiếu tìm hiểu thông tin”, ông Sinh nói.

Khó cạnh tranh về giá

Trong NK hoá chất, việc NK mặt hàng kém chất lượng từ Trung Quốc, gây ảnh hưởng đến nhiều ngành sản xuất trong nước là vấn đề đáng lưu tâm hiện nay.

Theo ông Sinh, nguyên do là vì DN thiếu các xác minh, kiểm nghiệm, đánh giá về chất lượng, hợp đồng mua bán còn lỏng lẻo. Để hạn chế tình trạng này, khi DN NK làm việc với đối tác Trung Quốc cần có nguồn thông tin xác minh chính thống về hệ thống nhà máy sản xuất hoá chất của họ.

Trong khi đó, đối với hoá chất NK dùng làm nguyên liệu sản xuất hiện vẫn còn thiếu chế tài của cơ quan quản lý để kiểm tra chất lượng, phía DN hầu như phải tự có trách nhiệm kiểm soát. Điều quan trọng là DN phải có kênh thông tin để biết nguồn hàng hoá chất NK về có xuất xứ, có nơi sản xuất rõ ràng, thậm chí cần sang tận nơi để xác minh.

Điều đáng nói, theo ông Sinh, việc xử lý hoá chất NK kém chất lượng là cả vấn đề nan giải. NK để tái xuất hay còn mục đích gì khác, mà việc xử lý của cơ quan chức năng rất tốn kém dựa theo pháp luật về bảo vệ môi trường.

Trong bối cảnh NK hoá chất vừa nhiều vừa có những mối lo về chất lượng thì năng lực sản xuất của các DN hóa chất trong nước là điều cần mổ xẻ. Theo giới chuyên gia, đầu tư về sản xuất hóa chất của các DN nội địa còn khá hạn chế, thiếu chuỗi giá trị khép kín.

Muốn cạnh tranh với hàng NK, giá thành hóa chất trong nước phải rẻ hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều sản phẩm hoá chất Việt do tốn kém nhiều chi phí nên ra thị trường tiêu thụ rất khó cạnh tranh với hàng nhập.

Nói đi cũng phải nói lại, việc sản xuất hóa chất trong nước đang đối mặt với nhiều khó khăn. Thứ nhất là nguồn nguyên liệu trong nước để sản xuất hóa chất khan hiếm, gặp áp lực về môi trường nên hầu như vẫn phải NK.

Thứ hai là vấn đề cạnh tranh về giá, đặc biệt là phải chịu áp lực cạnh tranh với nguồn cung hoá chất vừa lớn vừa rẻ như Trung Quốc. Điều đó dẫn đến bất lợi cho DN nội địa khi có những sản phẩm hoá chất trong nước mà giá thành cao hơn rất nhiều lần với sản phẩm cùng loại của Trung Quốc.

Vấn đề này khiến nhiều DN Việt có ý định đầu tư vào lĩnh vực sản xuất hóa chất phải suy nghĩ lại, đành dừng bước vì thấy rằng khó thắng trên sân nhà.

Thế Vinh