Ngày 26/05/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 186/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 99/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/07/2026. Văn bản pháp luật này không chỉ khắc phục những khoảng trống pháp lý trước thực tế bùng nổ thương mại điện tử mà còn mở ra khung pháp lý bảo vệ tài sản trí tuệ – nền tảng sống còn của các HTX trong tiến trình xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam.

Những điểm mới và đột phá của Nghị định 186/2026/NĐ-CP

Trong những năm gần đây, khu vực kinh tế tập thể, cốt lõi là các HTX, đã có bước chuyển mình mạnh mẽ trong việc xây dựng thương hiệu, đăng ký chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực. Tuy nhiên, cùng với sự bùng nổ của mạng xã hội và thương mại điện tử, tình trạng gian lận thương mại, giả mạo nhãn hiệu, sử dụng trái phép chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu… trên không gian mạng ngày càng gia tăng tinh vi.

Trước bối cảnh đó, Nghị định 186/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ (SHTT). Đồng thời, Nghị định đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành như Luật SHTT 2025, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, Luật Thanh tra 2025 và Nghị định 189/2025/NĐ-CP.

Theo báo cáo từ Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), tiến trình xây dựng Nghị định 186/2026/NĐ-CP được thực hiện bài bản, chặt chẽ từ tháng 09/2025, qua nhiều vòng lấy ý kiến rộng rãi của các Bộ, ngành, địa phương, thẩm định của Bộ Tư pháp và chính thức trình Chính phủ phê duyệt. Nghị định giữ nguyên hình thức là Nghị định sửa đổi, bổ sung (gồm 18 Điều) nhằm tập trung giải quyết ngay những bất cập cấp bách trong thực tiễn xử lý vi phạm sở hữu công nghiệp (SHCN) hiện nay.

Nghị định 186/2026/NĐ-CP mang đến nhiều điểm mới căn bản, tạo sự đột phá mạnh mẽ trong công tác thực thi pháp luật về sở hữu công nghiệp.

Lần đầu tiên, một văn bản pháp luật bổ sung biện pháp ngăn chặn truy cập tên miền vi phạm trên Internet. Đây được coi là điểm mới đột phá nhất của Nghị định 186/2026/NĐ-CP.

PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM, cho biết trước đây, nhiều tên miền bị phát hiện giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm quyền SHCN vẫn tiếp tục hoạt động công khai sau khi bị xử phạt tài chính do chủ thể đăng ký ẩn danh hoặc ở nước ngoài. Cụ thể hóa điểm d khoản 1 Điều 130 Luật SHTT và Điều 5 Luật An ninh mạng, Nghị định 186 đã bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả: "Ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp".

Trình tự thực hiện được quy định rõ ràng, chặt chẽ tại Điều 13. Ngay khi cơ quan xử phạt ban hành quyết định, doanh nghiệp viễn thông phải thực hiện biện pháp kỹ thuật ngăn chặn truy cập tên miền trong vòng 5 ngày và báo cáo kết quả cho cơ quan xử phạt trong vòng 10 ngày. Quy định này chấm dứt tình trạng "phạt cho có" và ngăn chặn triệt để hành vi vi phạm trên môi trường số.

Bên cạnh đó, Nghị định còn tăng mạnh thẩm quyền phạt tiền của lực lượng Quản lý thị trường và Hải quan. Thực tế kiểm tra thị trường cho thấy giá trị tang vật các vụ vi phạm SHCN  thường vượt quá 50.000.000 đồng. Tuy nhiên, theo quy định cũ, thẩm quyền xử phạt của Đội trưởng Đội Quản lý thị trường (QLTT) và Đội trưởng Hải quan chỉ dừng ở mức 25.000.000 đồng. Điều này buộc phần lớn vụ việc phải nộp hồ sơ chuyển cấp Chi cục hoặc Cục, gây quá tải cấp trên và làm kéo dài thời gian xử lý.

Nghị định 186/2026/NĐ-CP (Điều 6 và Điều 7) đã điều chỉnh tăng thẩm quyền phạt tiền lên gấp 3 lần: Đội trưởng Đội QLTT / Hải quan tăng từ 25.000.000 VNĐ lên 75.000.000 VNĐ (bằng 30% mức tối đa); Chi cục trưởng Chi cục QLTT / Hải quan tăng từ 50.000.000 VNĐ lên 125.000.000 VNĐ (bằng 50% mức tối đa). Quy định này giúp xử lý vi phạm ngay tại cơ sở, giảm thủ tục và tăng tính răn đe.

Hơn thế, nhằm đồng bộ với Luật Thanh tra 2025 và mô hình tổ chức bộ máy nhà nước mới (hợp nhất Thanh tra Sở vào Thanh tra tỉnh), Nghị định 186/2026/NĐ-CP đã có những sửa đổi quan trọng về thẩm quyền xử phạt.

Trong đó, có bãi bỏ thẩm quyền xử phạt của Thanh tra Sở Khoa học & Công nghệ và Thanh tra Sở Thông tin & Truyền thông.  Sau đó bổ sung thẩm quyền xử phạt trực tiếp cho Giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ (Điều 9), giúp tránh khoảng trống pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp tại địa phương.

Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung thẩm quyền xử phạt cho Cục trưởng Cục SHTT, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành SHCN do Bộ trưởng Bộ KH&CN, Bộ Công an, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính thành lập.  Đi cùng với đó là bãi bỏ thẩm quyền của UBND cấp huyện, bổ sung thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã nhằm phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Bệ đỡ pháp lý cho thương hiệu nông sản Việt

Ông Nguyễn Văn Bảy, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, cho rằng Nghị định 186/2026/NĐ-CP ban hành đúng vào thời điểm then chốt khi kinh tế số bùng nổ. Việc trao công cụ xử lý mạnh tay đối với tên miền vi phạm và tăng thẩm quyền phạt tiền tại chỗ cho Quản lý thị trường chính là 'liều thuốc đặc trị' cho nạn giả mạo thương hiệu trên mạng.

Việc đưa quy định xử lý vi phạm trên môi trường điện tử và cơ chế phối hợp chặn tên miền vào Nghị định 186/2026/NĐ-CP sẽ giải quyết dứt điểm tình trạng buôn bán hàng giả, hàng nhái "núp bóng" website hoặc trang mạng xã hội. Đây là căn cứ pháp lý sắc bén để lực lượng chức năng vào cuộc bảo vệ các nhãn hiệu cộng đồng, chỉ dẫn địa lý do các HTX nắm giữ.

Đối với khu vực kinh tế tập thể, bà Đồng Thị Hiền, Giám đốc HTX sản xuất và chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh (Lào Cai), cho rằng đây là lá chắn bảo vệ thành quả lao động và giá trị trí tuệ mà các HTX đã tốn nhiều thời gian gây dựng.

Một ví dụ điển hình cho thấy sự tàn phá của nạn giả mạo trên không gian số đối với tài sản trí tuệ của khu vực kinh tế tập thể là câu chuyện của HTX Dược liệu Nam dược Mạc Minh (Tuyên  Quang). HTX là chủ sở hữu bài thuốc nam cổ truyền "Kháu Vài Lèng", đã được Sở Y tế tỉnh Hà Giang cấp phép, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và được công nhận đạt chứng nhận OCOP cấp tỉnh.

Tuy nhiên, lợi dụng uy tín của bài thuốc, các đối tượng vi phạm đã lập hàng loạt website, fanpage giả mạo. Tinh vi hơn, nhiều đối tượng còn tải các video phỏng vấn thật của Lương y Mạc Văn Minh-người nghiên cứu ra bài thuốc, trên báo chí và truyền hình, dùng kỹ thuật cắt ghép rồi chèn số hotline, Zalo mạo danh để tư vấn và chốt đơn giả. Hàng trăm gian hàng trôi nổi trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada cũng rao bán sản phẩm với giá rẻ bất thường.

Việc bị làm giả tràn lan trên môi trường mạng không chỉ khiến doanh thu của HTX sụt giảm nghiêm trọng mà còn trực tiếp đe dọa đến sinh kế, thu nhập của hàng chục hộ bà con xã viên trồng dược liệu tại địa phương.

Trường hợp của HTX Nam dược Mạc Minh minh chứng rõ nét cho sự cấp thiết của Nghị định 186/2026/NĐ-CP. Với công cụ pháp lý mới, cơ quan chức năng hiện không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính hay khởi tố hình sự đường dây sản xuất giả, mà còn có đầy đủ thẩm quyền buộc các nhà mạng thực hiện biện pháp kỹ thuật chặn truy cập ngay lập tức đối với các tên miền vi phạm, ngăn chặn triệt để hành vi xâm phạm và bảo vệ uy tín cho thương hiệu HTX trên không gian số.

Tùng Lâm