Theo hãng Nghiên cứu thị trường công nghệ GfK, hồi năm ngoái, thị trường công nghệ Việt Nam đã đạt quy mô 154.700 tỷ đồng (tăng 22,6% so với năm 2014). Trong đó, mặt hàng di động có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất, đạt 30%. Chỉ số tăng trưởng của ngành phân phối công nghệ trong 5 năm trở lại cũng được đánh giá là khá tốt, với mức tăng 15,02%.

Cạnh tranh phân phối, bán lẻ

Đánh giá của GfK cho thấy sức hút của thị trường 90 triệu dân với thu nhập bình quân vượt qua mốc 2.000 USD/người/năm đã biến Việt Nam trở thành tâm điểm thu hút các tập đoàn công nghệ của thế giới như Apple, Samsung hay Microsoft.

Sức hấp dẫn của thị trường, cộng với việc các nhà phân phối truyền thống chỉ tập trung chủ yếu vào bán hàng, kho vận, hậu mãi đã lôi kéo cả nhà bán lẻ phân phối hàng trực tiếp từ nhà sản xuất, hoặc các nhà sản xuất tự triển khai phân phối đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, như lưu ý của ông Đặng Trần Hải Đăng - Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu của công ty CP Chứng khoán VietinBanksc tại buổi gặp gỡ giới đầu tư ở Sở GDCK Tp.HCM (HoSE) ngày 29/11, thị trường phân phối công nghệ đang bị cạnh tranh giữa các nhà phân phối với nhau và giữa các nhà phân phối với các nhà bán lẻ.

Thị trường phân phối công nghệ đang bị cạnh tranh

Ông Đăng băn khoăn: “Chuyện gì sẽ xảy ra khi các đơn vị trong chuỗi cung ứng lấn sân vai trò của nhau? Liệu vai trò trước đây vốn được cho là “không thể thay thế” của nhà phân phối có bị thay đổi?”.

Thực tế, chuỗi giá trị ngành phân phối công nghệ được chia ra thành 5 phân lớp với giá trị tăng dần, bao gồm: hậu cần (kho vận, nhập khẩu…), bán hàng, hậu mãi, marketing và phân tích thị trường.

Các DN phân phối công nghệ trong nước chủ yếu mới chỉ ở hai phân lớp bán hàng và hậu cần trong chuỗi giá trị ngành phân phối. Đây là hai phân khúc có lợi nhuận thấp nhất trong chuỗi giá trị. Càng lên cao, giá trị tăng thêm của từng phân lớp cũng tăng theo, đồng thời yêu cầu về trình độ, năng lực sáng tạo, năng lực tổ chức của nhà phân phối cũng tăng. Những DN có khả năng cung cấp toàn bộ chuỗi dịch vụ trong ngành được gọi là DN cung cấp dịch vụ phát triển thị trường.

Dịch vụ phát triển thị trường là dịch vụ mà các nhà phân phối giúp cho đối tác và thương hiệu phát triển kinh doanh ở thị trường hiện tại hoặc thị trường mới. Dù rất phổ biến ở nước ngoài, nhưng khái niệm này hầu như còn khá xa lạ với nhà phân phối tại Việt Nam.

Đối mặt rủi ro

Với vai trò là nhà sản xuất trong chuỗi cung ứng hàng hóa, ông Trần Vũ - Tổng Giám đốc Dell Việt Nam, cho biết chính sách bán hàng của Dell là qua nhà phân phối. Vì đối tượng của Dell không chỉ là khách hàng cá nhân, mà chủ yếu là các công ty, tổ chức chính phủ... nên Dell không thể tiếp cận được hết các đối tượng này mà không có nhà phân phối.

Còn theo quan điểm của ông Bùi Văn Hòa - Trưởng đại diện Freetel tại Việt Nam, việc thâm nhập thị trường mới, đưa được sản phẩm đến người dùng và chiếm được thị phần luôn là vấn đề khó của các nhà sản xuất. Đặc biệt là các thương hiệu mới với quy mô nhỏ. Khi nhà phân phối có thể hỗ trợ nhà sản xuất giải quyết vấn đề này, thì vị thế của họ trong chuỗi giá trị cung ứng sẽ bền vững.

Có thể thấy, trong chuỗi cung ứng hàng hóa công nghệ, đích đến cuối cùng mà các nhà sản xuất, phân phối, bán lẻ đều hướng đến là người tiêu dùng cuối. Do đó, dù mỗi nhà có vai trò vị thế riêng nhưng việc hiểu được nhu cầu thị trường mà ở đây là khách hàng sẽ giúp các nhà phân phối công nghệ phối hợp đồng điệu với nhau.

Hiện nay, các nhà sản xuất đều ưu tiên chọn nhà phân phối có khả năng làm dịch vụ phát triển thị trường, cũng như quy trình quản lý hàng tồn kho tốt. Chỉ có những nhà phân phối bán buôn có tầm nhìn bán lẻ, biết chủ động nghiên cứu làm marketing mới tiếp tục giữ vững vị thế của mình trong chuỗi cung ứng hàng hóa.

Theo phân tích của giới chuyên gia, việc nhà bán lẻ tham gia phân phối công nghệ trực tiếp từ nhà sản xuất cũng đối mặt không ít rủi ro. Đơn cử như rủi ro biến động giá do thời gian nhập từ nhà sản xuất lâu hơn nhập từ nhà phân phối. Vòng quay hàng tồn kho có xu hướng chậm lại. Rủi ro xử lý hàng tồn kho khi không thể phân phối cho các chuỗi bán lẻ khác trong khi nhà bán buôn có thể làm được điều này.

Ngoài ra, còn có một số hạn chế khác, như ít có khả năng thực hiện các nghiệp vụ logistics, ít có khả năng phân phối các mặt hàng mới trên thị trường do năng lực marketing các thương hiệu mới thấp.

Trong khi đó, việc các nhà bán buôn trong mảng công nghệ tham gia bán lẻ thì chuyện rủi ro cũng không tránh khỏi. Nhất là tính cạnh tranh trong ngành cao, chi phí cố định cao do phải xây dựng chuỗi cửa hàng bán lẻ. Chưa kể, mô hình quản lý phân tán, thay vì tập trung như bán buôn.

Nguyễn Thế