Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), nhận định Việt Nam đang là một quốc gia nhập khẩu (NK) vải lớn. Trong tổng kim ngạch xuất khẩu (XK) dệt may năm nay dự kiến khoảng 40 tỷ USD thì riêng NK vải đã vào khoảng 11 tỷ USD.

Dệt may lo xa

Trong khi đó, có nhiều nhận định lo ngại rằng nguồn vải nguyên liệu NK từ Trung Quốc đã chiếm hết 50%, trong khi nước này chưa phải là quốc gia ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới với EU. Với tình hình như vậy, do tính chất chặt chẽ của Quy tắc xuất xứ sẽ khiến cho việc XK của doanh nghiệp (DN) dệt may của Việt Nam vào EU khó tận dụng ưu đãi thuế quan từ FTA Việt Nam – EU (EVFTA).

Theo ông Giang, những lo ngại này là hoàn toàn chuẩn xác khi ngành dệt may Việt đang phải NK một số loại vải từ Trung Quốc. Tuy nhiên, chúng ta cũng đang đa dạng hóa thị trường NK vải từ những quốc gia khác ở châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Indonesia, Bangladesh, Thái Lan…

"Bắt đầu từ năm nay, Việt Nam đã giảm NK vải từ Trung Quốc. Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung đã tác động tiêu cực đến ngành sản xuất vải của Trung Quốc. Với nền kinh tế mở trên toàn cầu, DN dệt may Việt thừa biết mặt lợi và không có lợi khi NK vải, cũng như tìm kiếm thị trường NK khác", ông Giang chia sẻ.

Vì thế, như dự báo của Chủ tịch VITAS, việc NK vải từ Trung Quốc sắp tới sẽ tiếp tục giảm nhiều. Khi ngành dệt may Việt có những nhà máy sản xuất nguyên liệu và có một số thị trường NK khác sẽ tác động đến việc giảm NK từ thị trường Trung Quốc.

Mặc dù vậy, ngoài ngành dệt may muốn giảm NK nguyên liệu từ Trung Quốc, việc gia tăng NK các nhóm hàng, nguyên phụ liệu sản xuất của nước này vào Việt Nam từ đầu năm đến nay vẫn là điều đáng lo ngại.

Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy trong 6 tháng đầu năm nay, Trung Quốc chiếm 29,97% tổng kim ngạch NK của cả nước và tăng đến 19,9% so với cùng kỳ năm ngoái.

Còn theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch NK từ Trung Quốc trong 6 tháng qua đã đạt tới con số 35,7 tỷ USD. Đơn cử như NK nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện thì Trung Quốc đứng thứ hai (sau Hàn Quốc) với trị giá 5,84 tỷ USD, tăng 69,8% so cùng kỳ năm 2018.

Với NK nhóm hàng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, Trung Quốc đứng đầu, đạt 6,75 tỷ USD, tăng 26,1%. Với nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện, Trung Quốc tiếp tục là một trong hai thị trường (cùng với Hàn Quốc) cung cấp chính, đạt 3,39 tỷ USD.

Ngăn hàng quá cảnh

Riêng nhóm mặt hàng nguyên phụ liệu dệt may, da, giày (bao gồm: bông, xơ sợi dệt, vải các loại, nguyên phụ liệu dệt, may, da, giầy), Tổng cục Hải quan nhận định NK về Việt Nam chủ yếu có xuất xứ từ Trung Quốc với trị giá 5,64 tỷ USD, tăng 10,6% so cùng kỳ năm trước.

Hai quý đầu năm nay, Trung Quốc tiếp tục là thị trường cung cấp sắt thép các loại lớn nhất vào Việt Nam với 3,04 triệu tấn, trị giá đạt 1,92 tỷ USD, giảm 6,1% về lượng và giảm 16,8% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Trong khi đó, nửa đầu năm 2019, Việt Nam chủ yếu NK chất dẻo nguyên liệu và sản phẩm từ Trung Quốc đạt 1,76 tỷ USD (tăng 15,2%). NK hóa chất và sản phẩm từ hóa chất từ Trung Quốc đạt 1,52 tỷ USD, tăng 6,3%.

Nói về rủi ro NK từ Trung Quốc, Ts Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc nghiên cứu Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng khi cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại, đồng Nhân dân tệ mất giá sâu, đã đẩy lượng hàng Trung Quốc NK vào Việt Nam, cũng như hạn chế sản phẩm của Việt Nam XK sang Trung Quốc.

Hơn nữa, một số mặt hàng Trung Quốc trước đây có thể XK sang Mỹ với thuế suất tương đối thấp bây giờ đang chịu thuế suất trừng phạt, nên hàng Trung Quốc phải tìm đường sang Mỹ theo cách khác.

Đó là lý do có thể nghi vấn từ một số mặt hàng có sự tăng trưởng đột biến về XK từ Trung Quốc sang Việt Nam và từ Việt Nam sang Mỹ, đơn cử như nhóm hàng điện tử, nội thất.

"Tất nhiên là chưa có đủ bằng chứng để khẳng định đấy là hàng XK quá cảnh từ Trung Quốc sang Mỹ. Tuy nhiên, chúng ta cần phải đặt nghi vấn và nên có các cuộc điều tra, khảo sát rất đầy đủ để làm rõ việc liệu có quá trình hàng Trung Quốc qua Việt Nam để quá cảnh sang Mỹ hay không. Chúng ta cần nhớ lại bài học rất đau đớn về chuyện thép Việt Nam, đấy là bài học mà chúng ta không được phép lặp lại", Ts Vũ Thành Tự Anh lưu ý.

Về phía DN Việt Nam cũng nên phải cảnh báo về việc chỉ nhìn thấy mối lợi trước mắt mà quên đi những tai hại lâu dài.

Hơn nữa, về mặt luật pháp cần có thêm các biện pháp về thi hành, theo dõi, giám sát quá trình hàng Trung Quốc quá cảnh Việt Nam, cũng như tránh tình trạng được công nhận như là hàng có xuất xứ Việt Nam.

Thế Vinh