Theo tính toán ở mức tối thiểu, hàng năm DN tiêu tốn cả nghìn tỷ đồng, hàng triệu ngày công cho việc thực hiện thủ tục kiểm tra chuyên ngành. Qua khảo sát và phản ánh của DN năm 2015 và 2016, tổng số chi phí cho việc thực hiện thủ tục kiểm tra chuyên ngành riêng đối với hàng hoá nhập khẩu làm thủ tục tại hải quan Tp.HCM vào khoảng hơn 1.091,5 tỷ đồng/năm.

Tiêu tốn hơn 1.600 tỷ đồng

Riêng với việc kiểm tra hàm lượng formaldehyde và amin thơm thực hiện theo quy định tại Thông tư 32/2009/TT-BCT trước đây và Thông tư 37/2015/TT-BCT của Bộ Công Thương (vừa được Bộ này trình Thủ tướng đề nghị bãi bỏ), kết quả khảo sát cho thấy qua 7 năm kiểm tra, chỉ có một tỷ lệ nhỏ không đáng kể lô hàng không đạt hàm lượng quy định. Thực tiễn cũng chưa phát hiện bất cứ trường hợp nào bị ảnh hưởng về sức khoẻ do hàm lượng formaldehyde cao quá mức quy định.

Được biết, mức chi phí kiểm tra chuyên ngành tối thiểu cho một tờ khai như phí kiểm dịch là 200.000 đồng, kiểm tra chất lượng và an toàn thực phẩm là 2 triệu đồng.

Trong khi đó, nửa cuối năm ngoái, số tờ khai nhập khẩu phải kiểm dịch tại hải quan Tp.HCM là hơn 28.000 tờ; kiểm tra an toàn thực phẩm hơn 66.000 tờ; kiểm tra chất lượng hơn 200.000 tờ; xin giấy phép và các loại giấy tương tự là trên 117.000 tờ. Như vậy, số lượng cho cả năm tạm tính là gấp đôi số tờ trên.

Thông thường, lượng tờ khai xuất khẩu qua hải quan Tp.HCM chiếm khoảng 40%- 50% tổng số tờ khai toàn quốc, nhưng do cảng và sân bay ở Tp.HCM lớn nhất cả nước nên tỷ lệ hàng hoá thuộc diện quản lý, kiểm tra chuyên ngành cao hơn các nơi khác.

Vì vậy, chỉ tạm tính số lượng tờ khai thuộc diện kiểm tra chuyên ngành phát sinh ở tất cả các đơn vị hải quan còn lại tối thiểu bằng 50% của Tp.HCM. Như vậy, tổng chi phí cho ba loại kiểm tra chuyên ngành trên (kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm tra chất lượng) trong cả nước ước tính khoảng 1.637,25 tỷ đồng/năm 2015.

Hàng năm, các DN phải tiêu tốn cả nghìn tỷ đồng cho việc thực hiện thủ tục kiểm tra chuyên ngành

Sự lãng phí ghê gớm này đã được mang ra mổ xẻ trong buổi nhóm họp các DN xuất nhập khẩu mới đây tại Tp.HCM do Bộ Kế hoạch & Đầu tư tổ chức để bàn về những định hướng sửa đổi, bổ sung một số luật về quản lý chuyên ngành.

Vấn đề đặt ra ở đây là hầu hết các Bộ quản lý chuyên ngành đều viện dẫn lý do làm theo Luật khi những văn bản dưới luật gây vướng mắc cho DN. Vì vậy, nếu chỉ sửa đổi Nghị định của Chính phủ hay văn bản do các Bộ ban hành là không đủ, thậm chí có thể dẫn tới trái luật.

Vướng các văn bản dưới luật

Ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Giám sát quản lý, Tổng cục Hải quan, chuyên gia dự án GIG (Mỹ), nhận định tình trạng một mặt hàng bị điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật (luật, nghị định, thông tư) trong cùng lĩnh vực hoặc thuộc các lĩnh vực khác nhau dẫn đến phải chịu quản lý của nhiều Bộ, với các cách quản lý khác nhau, hầu như chưa có gì thay đổi.

Đơn cử như mặt hàng “bình chữa cháy” trùng danh mục giữa Bộ Lao động Thương binh & Xã hội và Bộ Công an. Hoặc có sự trùng nhau giữa các đơn vị trong Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đối với mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu vừa phải kiểm dịch động vật (do cơ quan thú y thực hiện), vừa phải kiểm tra chất lượng (do Nafiquad thực hiện)…

Theo ông Phạm Thanh Bình, tình trạng chi phí quản lý, kiểm tra chuyên ngành không những không giảm mà các chi phí không chính thức còn có biểu hiện tăng hơn trước.

Tình hình chung, như nhận định của ông Bình, là các quy định chưa có thay đổi đáng kể. Thực tế thực hiện trong các lĩnh vực ít nhiều có được cải thiện, nhưng chưa rõ tới mức có thể nhận biết được.

Góp ý về đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến quản lý chuyên ngành hiện nay, giới chuyên gia đề nghị cần làm rõ khái niệm “cùng dòng sản phẩm với lô hàng nhập khẩu” tránh lạm dụng.

Ngoài ra, cùng với việc miễn chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy đối với các sản phẩm cùng dòng sản phẩm với lô hàng nhập khẩu đã được chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy, cần có cơ chế kiểm tra xác suất để bảo đảm giám sát mức độ tuân thủ về chất lượng hàng hóa nhập khẩu.

Đồng thời, cần trao thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ quản lý ngành quyết định thực hiện kiểm tra, yêu cầu chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy đối với từng lô hàng trong một số trường hợp đặc biệt.

Theo quy định tại nội dung sửa khoản 4 Điều 34 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá thì hàng hóa thuộc nhóm 2 nhập khẩu lần đầu tiên, đã được công bố hợp quy phải được kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu và những lô hàng cùng dòng sản phẩm với mặt hàng trên nhập khẩu sau đó không phải kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu, nhưng lại phải thực hiện kiểm tra chất lượng được thực hiện ở khâu lưu thông.

Nhiều DN đề nghị cân nhắc lại vì nếu quy định như thế thì tổ chức, cá nhân vẫn phải thực hiện kiểm tra chất lượng nhập khẩu đối với từng lô hàng, chỉ khác là thay vì kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu sẽ phải thực hiện kiểm tra ở khâu lưu thông. Về bản chất, quy định này không đơn giản hóa thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân nhập khẩu nhưng có thể gây khó khăn cho quản lý nhà nước.

Như khuyến nghị của giới chuyên gia, vấn đề giải quyết “nút thắt” của việc nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hoá chuyên ngành có thể được giải quyết trước tiên thông qua việc điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật dưới Luật như Nghị định, Thông tư.

Thế Vinh