Trên 60% doanh nghiệp (DN) Nhật đầu tư tại Việt Nam cho biết, sẽ có kế hoạch mở rộng hoạt động trong tương lai. Thông tin trên được đưa ra ngày 14/2, tại Tp.HCM, trong buổi công bố Kết quả khảo sát tình hình hoạt động của doanh nghiệp (DN) Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam trong năm 2016 của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO).

Tỷ lệ cung ứng nội địa còn thấp

Theo ông Takimoto Koji, Trưởng đại diện JETRO tại Tp.HCM, đây là tỷ lệ cao so với các quốc gia khác. Việt Nam tiếp tục là địa điểm đầu tư quan trọng đối với DN Nhật Bản trong tương lai. Những rủi ro mà DN Nhật tại Việt Nam phải đối mặt đang được cải thiện so với năm trước.

Như kết quả khảo sát của JETRO từ 640 DN Nhật, tỷ lệ DN tại Việt Nam có lãi chiếm trên 60%, ước tính năm 2016 tăng khoảng 4% so với năm 2015. Trong đó, lợi nhuận của khối DN phi sản xuất tương đối cao so với khối DN sản xuất.

Lý do chính để DN Nhật mở rộng hoạt động kinh doanh là: Doanh thu tăng (khoảng 88%); tính tăng trưởng tiềm năng cao (khoảng 46%). Trong đó, khối phi chế tạo có “tính tăng trưởng tiềm năng cao nhất” (chiếm khoảng 63%).

Tuy nhiên, 60% DN lo ngại về vấn đề “chi phí nhân công tăng cao”. Năm 2016, số tiền thực chi của DN Nhật cho công nhân trong khối chế tạo của Việt Nam gần 4.000 USD/người/năm (gấp khoảng 2,2 lần so với năm 2010).

Mặt khác, những năm trước, khoảng 50% DN Nhật nhìn nhận “hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, vận dụng pháp luật không rõ ràng”; 40% DN chỉ ra “Thủ tục hành chính phức tạp”, “Cơ chế thuế, thủ tục thuế” là những vấn đề cần phải được nhanh chóng cải thiện.

Ông Takimoto Koji lưu ý, qua kết quả khảo sát, tỷ lệ cung ứng nội địa (chỉ tính riêng trong khối chế tạo) không thấy sự thay đổi lớn so với năm trước, chiếm 34,2%. Tỷ lệ này cao hơn Philippines (31,6%) nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với Trung Quốc (67,8%), Thái Lan (57,1%), Indonesia (40,5%).

Điều đó đòi hỏi cần có đối sách hỗ trợ đối với ngành công nghiệp hỗ trợ và DN vừa và nhỏ. Kết quả khảo sát chỉ ra rằng: “Việt Nam chỉ xếp thứ 4 từ dưới lên trong số các quốc gia được khảo sát với ngành công nghiệp phụ trợ còn non kém, chưa phát triển”.

Công nghiệp phụ trợ của Việt Nam phát triển chậm làm các nhà đầu tư Nhật gặp khó khăn trong việc mua sắm linh kiện

Công nghiệp phụ trợ của Việt Nam vẫn chưa phát triển làm các nhà đầu tư Nhật gặp khó khăn trong việc mua sắm nguyên liệu, linh kiện (tỷ lệ mua tại chỗ hàng năm của DN Nhật chỉ khoảng 33%).

Nhất là, khi theo kết quả khảo sát gần đây của Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), số DN Việt có thể tự giải quyết các vấn đề về công nghệ rất ít. Số DN có công nghệ sản xuất, có thể cải tiến thông qua sự hỗ trợ của chuyên gia cũng ít.

Chẳng hạn, trong ngành công nghiệp ô tô, công nghiệp phụ trợ và thị trường là hai yếu tố quan trọng nhất khi đầu tư. Tuy nhiên, theo khảo sát của các DN Nhật Bản, tỷ lệ nội địa hóa của Việt Nam mới đạt 32%, thấp hơn rất nhiều mức 64% tại Trung Quốc, 56% tại Thái Lan, 41% tại Indonesia…

Thống kê cho thấy đầu tư từ Nhật (theo giấy phép) trong năm 2016 dừng ở mức trên 2 tỷ USD, tuy nhiên, lại đạt mức tăng kỷ lục về số dự án (tổng số dự án mới và mở rộng).

Rào cản ngôn ngữ

Dự án đầu tư mới từ Nhật tiếp tục chủ yếu đến từ các DN vừa và nhỏ. Trong số các dự án, dự án quy mô vừa và nhỏ dưới 5 triệu USD chiếm tỷ lệ lớn, tới 89,6%; dự án quy mô nhỏ dưới 1 triệu USD chiếm 70,8%.

Số lượng dự án đầu tư mới từ Nhật trong ngành chế tạo giảm xuống. Tỷ lệ khối chế tạo tăng so với năm trước, song số vốn cấp phép giảm còn khoảng 80% so với năm trước. Số vốn đầu tư mới từ Nhật giảm (từ 30% của năm trước xuống còn 20%) nhưng số vốn đầu tư mở rộng tăng mạnh.

Đầu tư mới trong ngành tư vấn, phân phối, bán lẻ, IT tiếp tục giữ mức ổn định. Giống như năm trước, số lượng dự án đầu tư mới ở cả 4 ngành trên đều chiếm hơn một nửa số dự án. Số lượng dự án đầu tư mới ở ngành khách sạn, ăn uống tăng gấp đôi so với năm trước.

Theo Ts. Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch & Đầu tư), Hiệp định TPP có bị hoãn lại cũng không ảnh hưởng tới đầu tư Nhật Bản vào Việt Nam.

Ông Thắng nhận định, dòng vốn đầu tư ra quốc tế của Nhật vẫn tăng trưởng đều trong những năm vừa qua, khoảng 1.500 tỷ đến 1.800 tỷ/năm và đầu tư chủ yếu là các nước châu Á, trong đó có Việt Nam.

Cụ thể hơn, Nhật Bản vẫn có xu hướng mở rộng thị trường sản xuất, với Việt Nam, Nhật vẫn luôn nằm trong Top 3 các nhà đầu tư lớn nhất và luôn đứng vị trí hàng đầu về vốn thực hiện.

Liên quan đến thuận lợi môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, theo JETRO, so với các quốc gia khác trong khu vực, Việt Nam có lợi thế: Quy mô thị trường/tính tăng trưởng Việt Nam đứng ở vị trí tương đối cao, với 57,5%. Hơn một nửa số DN Nhật Bản đánh giá cao “Quy mô thị trường, tính tăng trưởng”, chi phí nhân công rẻ của Việt Nam là điểm thu hút lớn. Nhiều DN Nhật đánh giá cao tình hình chính trị – xã hội ổn định, theo kết quả, Việt Nam đứng thứ 4 về sự ổn định chính trị – xã hội so với các quốc gia thực hiện cuộc khảo sát.

Tuy nhiên, về rào cản ngôn ngữ, Việt Nam đứng ở vị trí cuối bảng. Chính vấn đề ngôn ngữ đã ảnh hưởng đáng kể đến môi trường kinh doanh của DN Nhật Bản tại Việt Nam. Vấn đề đào tạo nhân lực trong công nghiệp hỗ trợ cũng còn ít. Rất nhiều trường hợp gặp khó khăn trong việc đảm bảo công nhân có tay nghề biết tiếng Nhật.

Thế Vinh