Sáng 6/11, trong phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường, các vấn đề về trượt giá nông sản, dân bỏ ruộng, đảm bảo chất lượng, giá bán cho các sản phẩm nông nghiệp đã làm “nóng” nghị trường.

Bán hàng là quan trọng nhất?

Trả lời các câu hỏi chất vấn của đại biểu về: “Giải pháp gì để phục hồi, chuyển đổi nông sản khi được mùa mất giá hay được giá mất mùa; cà phê, cao su, tiêu là các cây trồng có giá trị kinh tế cao, nhưng mấy năm gần đây giá cả bấp bênh thì giải pháp tới đây như thế nào; việc giải cứu nông sản, Bộ trưởng có trách nhiệm thế nào?”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường khẳng định cần tổ chức sản xuất chuỗi liên kết để giảm dần hiện tượng được mùa mất giá.

Bộ trưởng cho biết sức sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam hiện rất lớn với 45 triệu tấn lương thực, 5,5 triệu tấn thịt, 8 triệu tấn cá, nhiều loại cây công nghiệp nhất thế giới về sản lượng…

“Sức sản xuất rất lớn nhưng bất cập nhất là chế biến, thương mại, nếu không giải quyết được vấn đề này thì không giải quyết được chuyện “được mùa, mất giá”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường nói và nhấn mạnh trong nền kinh tế thị trường thì không ai dự báo được ngày mai, ngày kia giá sẽ như thế nào.

Ví dụ ở Tây Nguyên có 5 triệu ha đất, có 5 cây công nghiệp chủ lực, nhưng giai đoạn trước đây phát triển quá nóng. Riêng sản lượng hạt tiêu của Việt Nam đã là 350.000 tấn, trong khi toàn thế giới chỉ có 600.000 tấn, sản lượng của Việt Nam chiếm đến 60% thế giới thì đương nhiên phải thừa.

“Trách nhiệm của Bộ với các ngành, chúng tôi đã bàn kỹ, tới đây tập trung chế biến. Thứ hai, tổng rà soát lại, phát triển các ngành lợi thế. Như cây tiêu chỉ dừng đến mức nào thôi, không để vọt lên 150.000 ha trong khi quy hoạch đến năm 2020 chỉ có 55.000 ha. Diện tích không hiệu quả, kém canh tác phải nhường chỗ cho cây khác”, ông Cường nói.

Do đó, Bộ trưởng NN&PTNT cho rằng cần cơ cấu lại ngành lúa gạo, rà soát lại các cây trồng phát triển quá nóng thời gian qua, tập trung chế biến, tránh dư thừa, giảm diện tích kém hiệu quả, kêu gọi doanh nghiệp (DN) và liên kết chặt chẽ, tổ chức chế biến trên nguyên tắc lợi thế gì thì làm, thị trường gì cần thì làm.

“Bây giờ, bán hàng mới quan trọng, tổ chức sản xuất không còn là số một nữa. Có như vậy, chúng ta mới đảm bảo được hiệu quả cho sản xuất bền vững “, Bộ trưởng khẳng định.

Trên thực tế, 3 sản phẩm cây công nghiệp của Việt Nam là cà phê, cao su và hạt tiêu trong thời gian rất dài xuống giá, nguyên nhân là do cung vượt xa cầu của thế giới. Thậm chí một thời gian nữa, giá cũng khó tăng.

Đưa ra giải pháp, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho rằng cần tập trung kêu gọi nhiều DN vào tổ chức liên kết cho bà con nông dân, phục vụ sản xuất. Bên cạnh đó, Bộ sẽ cùng địa phương có chính sách để sớm mời gọi DN đầu tư vào nông nghiệp, nhất là ở vùng Tây Nguyên.

Kéo doanh nghiệp vào chuỗi liên kết

Tiếp tục đề cập vấn đề xoay quanh cà phê, tiêu, đại biểu Nguyễn Duy Hữu (Đắk Lắk) cho rằng đây là những mặt hàng mang giá trị xuất khẩu trong nhiều thập kỷ qua, vậy nhưng thực tế hiện nay, nhiều người dân trồng cà phê và tiêu đã dần bỏ sau lưng nhà cửa, rẫy nương và những món nợ để đến Tp.HCM, Đồng Nai tìm việc làm. “Trách nhiệm của Bộ trưởng về vấn đề này và giải pháp trong thời gian tới?”, đại biểu chất vấn.

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết, hiện nay, diện tích cà phê của Việt Nam là 680.000 ha, với một sản lượng rất cao 1,8 triệu tấn so với tổng số 9 triệu tấn trên thế giới, Việt Nam đứng thứ hai thế giới về sản lượng, giá trị hơn 3 tỷ USD. Vì vậy, khi thế giới đang khủng hoảng về cung và cầu do cung quá lớn thì Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng.

Bộ trưởng cho biết cần có những giải pháp căn cơ và dài hạn. Trước hết, tổng rà soát lại 3 nhóm giải pháp lớn, những diện tích canh tác kém, cây già cỗi, năng suất thấp thì kiên quyết loại bỏ. Thứ hai, canh tác phải thân thiện với môi trường, không thể bón đủ các loại phân vô cơ vào để phấn đấu năng suất, bởi việc này sẽ ảnh hưởng đến chất lượng. Thứ ba là tập trung công tác chế biến sâu.

Theo đề án, Việt Nam hiện đã hoàn thành 120.000 ha cà phê cải tạo lại, thay thế bằng cây trồng mới, cho sinh trưởng, phát triển để đảm bảo năng suất sau này. Tuy nhiên, khâu chế biến còn yếu, mới chỉ có 12% là chế biến nhưng đem lại giá trị bằng 20%. Như vậy, khâu chế biến xác định sẽ là chuỗi giá trị và góp phần tăng giá trị. Có chế biến mới có thể rải vụ sản phẩm ra, không để tình trạng trào ứ tại một thời điểm.

“Riêng cây cà phê, tới đây yêu cầu nhiều DN vào bằng các cơ chế, không chỉ Nghị định 57, đặc biệt chúng tôi xin đề nghị Lễ hội cà phê năm nay dành một chương trình kêu gọi các DN, Bộ cùng với các địa phương sẽ mời gọi các nhà đầu tư, phân tích kỹ, nói được hướng tiềm năng để chúng ta cùng chung tay vào chuỗi này”, ông Cường khẳng định.

Đối với cây cao su, Bộ trưởng nhận định giá sẽ còn thấp một thời kỳ rất dài. Nguyên nhân là bởi từ nay đến năm 2050, thế giới theo xu hướng tăng sử dụng cao su nhân tạo, cùng với sự trồi sụt của thế giới về tăng trưởng kinh tế, nên nhu cầu cao su tự nhiên hiện nay rất mất cân đối.

“Chủ trương là chỗ nào hết chu kỳ kiên quyết không cho trồng lại cây cao su. Đó là chủ trương dài hạn”, Bộ trưởng nói.

Chưa hài lòng với câu trả lời của Bộ trưởng, đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm (Đoàn Tp.HCM) bày tỏ lo lắng khi Bộ trưởng nói khâu tổ chức sản xuất không còn là số một. Theo bà Tâm, khâu tổ chức sản xuất luôn phải là khâu gốc, được quan tâm nhiều nhất, vì tổ chức sản xuất không tốt thì lấy đâu ra sản phẩm để bán? Bà đề nghị Bộ trưởng làm rõ quan điểm trong vấn đề này.

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường giải thích lại: “Trong điều kiện hiện nay, tôi muốn nhấn mạnh là khâu tìm kiếm thị trường và khâu chế biến là việc cần tập trung để phát triển, chứ chúng tôi không coi nhẹ khâu tổ chức sản xuất”.

Thanh Hoa