Theo cơ quan quản lý, quyết định điều chỉnh giá xăng dầu được đưa ra do diễn biến tương tự trên thị trường thế giới trong kỳ tính giá 15 ngày qua. Sau khi thực hiện trích lập và chi sử dụng quỹ bình ổn, kể từ 15h chiều ngày 4/8, giá mỗi thùng xăng RON 92 hiện đã giảm về còn khoảng 47 USD một thùng, diesel là 50,9 USD một thùng; dầu hỏa là 51,2 USD một thùng và dầu mazut là 227 USD một tấn.

Giảm hơn 600 đồng, DN vẫn lãi lớn

Chia sẻ với báo chí, đại diện một doanh nghiệp xăng dầu cho hay, hiện doanh nghiệp xăng dầu đang có lãi khoảng trên dưới 1.000 đồng/lít với mặt hàng xăng và 300 đồng/lít với mặt hàng dầu. Vì thế, trong kỳ điều hành lần này, giá xăng dầu giảm cũng không ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Giá xăng RON 92 giảm 604 đồng/lít xuống mức tối đa 14.699 đồng/lít. Giá xăng sinh học (E5) cũng giảm 593 đồng/lít xuống mức tối đa 14.250 đồng/lít. Các mặt hàng dầu diesel giảm 639 đồng/lít về 11.661 đồng/lít, dầu hoả giảm 371 đồng/lít về 10.296 đồng/lít và dầu mazut giảm 378 đồng/kg về mức tối đa 8.623 đồng/kg.

Kể từ sau kỳ điều hành trước, giá xăng dầu thành phẩm tại thị trường Singapore, thị trường nhập khẩu chính của Việt Nam, có xu hướng sụt giảm mạnh.

Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, tính tới ngày 18/7, giá xăng RON92 nhập khẩu còn 51,22 USD/thùng, giảm hơn 2 USD/thùng so với hôm 5/7. Cũng kể từ hôm 5/7, giá nhập khẩu có thời điểm rớt xuống chỉ còn 47-48 USD/thùng.

Theo các chuyên gia ngành tài chính, nguyên nhân của việc giảm giá mạnh này là do nguồn cung cấp nhiên liệu là dầu thô và sản phẩm lọc dầu lưu kho – kể cả xăng và diesel – tiếp tục đạt mức kỷ lục, bên cạnh đó là nhu cầu tiêu thụ mặt hàng này có xu hướng suy giảm.

Tuy đã có điều chỉnh kịp thời với giá xăng dầu thế giới, song đánh giá về điều hành giá xăng dầu trong thời gian vừa qua, Ts. Lê Đăng Doanh cho rằng vẫn còn độ vênh. Bên cạnh đó, cơ chế sử dụng quỹ bình ổn, lấy từ tiền của dân nhưng quản lý không có đại diện người dân, đang bị nhiều bên có ý kiến.

“Tôi đề nghị nên xem xét và thực hiện công khai minh bạch, giải trình rõ ràng về những vấn đề công luận đã nêu lên”, ông Doanh kiến nghị.

Bình luận về vấn đề này, Ts. Ngô Trí Long cho rằng: “Trong điều hành quỹ bình ổn giá xăng dầu, Bộ Tài chính “dở” một cái là đáng lẽ nguyên tắc khi giá giảm thì mới thu quỹ và khi giá tăng mà không muốn tăng mới xả quỹ. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương đồng ý với điều này nhưng Bộ Tài chính lại điều hành kiểu lúc nào cũng tăng, lúc nào cũng xả để “hầu bao” đầy”.

Cách tính theo bình quân gia quyền của Bộ Tài chính đang vấp phải sự phản ứng của dư luận cũng như các chuyên gia kinh tế.

Theo một số chuyên gia, trong luật chỉ có ba loại thuế: ưu đãi, ưu đãi đặc biệt và thông thường. Tuy vậy, với cách tính giá xăng dầu, Bộ Tài chính lại đưa ra loại thuế thứ 4 là thuế bình quân gia quyền. “Đây không phải là một loại thuế mà chỉ là một cách tính”, một chuyên gia khẳng định.

Đến lúc bỏ quỹ bình ổn

Thực tế, giá xăng dầu hiện nay do Nhà nước quyết định và để tính được giá xăng cơ sở thì phải tính được các yếu tố cấu thành. Thế nhưng, khi Việt Nam tham gia vào các Hiệp định thương mại thế hệ mới, có nên có mức thuế khác nhau. Hiện Bộ Tài chính vẫn lấy một mức thuế để tính. Điều này dẫn đến doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu luôn có lãi, còn người tiêu dùng vẫn “gánh” phần thiệt về phía mình.

Nhiều ý kiến cho rằng nên xem xét lại tính hiệu quả của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, bởi khi diễn biến giá xăng dầu không quá “sốc” như hiện nay, vai trò của quỹ là khá mờ nhạt.

Thực tế, từ đầu năm đến nay, dù giá xăng dầu có lúc tăng, nhưng số lượng tăng và giá tăng không đáng kể, so với giá xăng dầu giảm là chủ yếu. Thế nhưng, quỹ bình ổn vẫn được trích “đều tay”.

Dư luận đặt câu hỏi là quỹ này có phát huy tác dụng thực không khi đều đặn trích lập ở mỗi lít sản phẩm 300 đồng và “tước” mất cơ hội giảm giá sâu hơn trong nhiều thời điểm?

Các chuyên gia kinh tế cho rằng quỹ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi xảy ra tình huống giá xăng dầu tăng đột biến với biên độ cực lớn, khi đó, quỹ sẽ giúp giảm cú “sốc” tăng giá xăng, đồng thời cũng giảm áp lực cho nền kinh tế.

Để làm được điều đó, quỹ cần nguồn dự trữ cực lớn, mà điều này là bất khả thi bởi “lạm thu” quá nhiều trong thời điểm giá dầu thấp để tạo nguồn quỹ “khủng” có thể gây tâm lý không đồng thuận.

“Trong thời điểm hiện nay, quỹ không có tác dụng. Khi người dân không đồng tình thì các bộ nên xem xét chỉnh sửa Nghị định 83. Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng nhiều lần đưa ý kiến nên bỏ Quỹ BOG để dần dần giảm bớt quy định hành chính, đưa giá xăng dầu hội nhập với thị trường thế giới” – một chuyên gia nhấn mạnh.

Thanh Hoa