Tổng cục Thống kê vừa cho biết, tổng sản phẩm trong nước (GDP) 9 tháng năm 2017 ước tính tăng 6,41% so với cùng kỳ năm trước, trong đó quý I tăng 5,15%, quý II tăng 6,28% và ước tính quý III tăng 7,46%.

GDP tăng kỷ lục

Theo Tổng cục Thống kê, mức tăng trưởng của 9 tháng năm nay cao hơn mức tăng 5,99% của cùng kỳ năm 2016. Trong mức tăng 6,41% của toàn nền kinh tế 9 tháng năm nay, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 2,78%, đóng góp 0,43 điểm phần trăm vào mức tăng chung; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 7,17%, đóng góp 2,45 điểm phần trăm; khu vực dịch vụ tăng 7,25%, đóng góp 2,8 điểm phần trăm.

Đáng chú ý, với mức tăng GDP quý III đạt 7,46%, Tổng cục Thống kê cho biết đây là mức tăng kỷ lục sau nhiều năm. Lý giải nguyên nhân đạt được mức tăng cao kỷ lục này, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê, khẳng định nhờ vào sự tăng trưởng đột phá của một số ngành.

Cụ thể, ngành thủy sản tăng trưởng trên 5%, thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu từ cây lúa sang nuôi trồng thủy sản. Theo đó, 1 ha đất trồng lúa chuyển sang nuôi trồng thủy sản, theo tính toán cho giá trị cao gấp 4 lần.

Ngành công nghiệp chế biến – chế tạo lần đầu tiên đạt mức tăng trưởng 12,8% (cao nhất trong nhiều năm trở lại đây). Tuy nhiên, mức tăng trưởng này có sự đóng góp không nhỏ của khu vực DN FDI, cụ thể là Samsung với việc ra đời sản phẩm Samsung Galaxy Note 8.

Ngoài ra, về nhóm ngành dịch vụ, ông Lâm cho biết, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đã tăng mạnh, nếu loại trừ yếu tố giá, ngành này tăng 9,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

“Với đà tăng trưởng này, chúng tôi kỳ vọng đến cuối năm, mục tiêu tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể đạt được, cho dù tăng trưởng của quý IV phải đạt 7,31%, một mức khá cao. Song nhìn vào tốc độ tăng trưởng quý IV các năm thường là trên dưới 7%, cùng với chỉ đạo tích cực của Chính phủ, mục tiêu tăng trưởng GDP trong năm 2017 đạt 6,7% là khả thi”, ông Lâm nhận định.

Theo Tổng cục Thống kê, việc nhà máy thép của tập đoàn Fomosa xử lý được ô nhiễm môi trường và bắt đầu đi vào sản xuất từ quý III có ảnh hưởng rất lớn tới kết quả tăng trưởng kinh tế 9 tháng qua, với tính toán 1 triệu tấn thép của Fomosa đóng góp 0,08% GDP cả nước. Dự kiến năm 2017, Fomosa sản xuất 1,5 triệu tấn thép thô với doanh thu 16,85 nghìn tỷ đồng.

Tăng trưởng GDP quý IV phải đạt 7,31% thì GDP cả năm mới đạt mục tiêu 6,7%

Ngoài ra, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài nói chung và Samsung nói riêng cũng đóng vai trò lớn đối với tăng trưởng GDP. Trong quý I và quý II, do sự cố cháy nổ Galaxy Note 7 nên sản phẩm không bán được. Vào quý III, kèm theo sự ra đời của Galaxy Note 8 đã làm cho tăng trưởng quý III tăng vọt do hãng tăng cường nhập khẩu linh kiện điện tử để lắp ráp.

Điều này một phần giải thích cho việc nhập siêu từ Hàn Quốc 9 tháng năm 2017 lên tới 23,3 tỷ USD. Doanh thu dự kiến ngành điện tử cả năm 2017 đạt 1.188,5 nghìn tỷ đồng, tăng 17,7% so với năm 2016.

Chỉ FDI xuất siêu

Lo ngại vấn đề tăng trưởng kinh tế của Việt Nam phụ thuộc vào DN FDI đã từng được các chuyên gia cảnh báo từ trước. Thực tế, quý I/2017 đã cho thấy thực trạng này khi GDP quý I/2017 chỉ tăng 5,1% so với 5,5% của cùng kỳ năm 2016.

Một trong những nguyên nhân là sản xuất công nghiệp giảm do xuất khẩu điện thoại và linh kiện trong quý I/2017 giảm tới 10,7% vì nhà đầu tư lớn là Samsung Việt Nam giảm doanh thu với sự cố sản phẩm điện thoại Samsung Galaxy Note 7 bị lỗi, gây thiệt hại đáng kể cho xuất khẩu của Việt Nam.

Nói về vai trò của khu vực DN FDI với xuất khẩu, dưới góc độ chuyên gia, ông Bùi Trinh, chuyên gia kinh tế, phân tích, năm 2012 xuất khẩu của khu vực FDI chiếm 63% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa, tỷ lệ này tăng lên xấp xỉ 67% trong năm 2015.

Việc xuất siêu hay nhập siêu hoàn toàn do khu vực FDI mang lại, nếu cả năm 2013, xuất siêu của khu vực này là 13 tỷ USD thì trong 9 tháng năm 2014, xuất siêu của khu vực này đạt 12,7 tỷ USD.

Nhìn lại chuỗi số liệu cho thấy, suốt từ năm 2000 đến năm 2015, khu vực FDI luôn xuất siêu và khu vực kinh tế trong nước luôn nhập siêu; từ năm 2012 đến nay, khu vực FDI có xu hướng xuất siêu mạnh mẽ.

“Từ năm 2005 đến năm 2015, tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI tăng lên nhanh chóng, từ 57% năm 2005 tăng lên 67% trong năm 2013, nhưng thật ngạc nhiên khi tỷ trọng đóng góp về giá trị gia tăng trong GDP của khu vực này không tăng lên đáng kể (15,2% năm 2005 và 18,07% năm 2015)”, ông Trinh đánh giá.

Điều này phần nào cho thấy, khu vực FDI đang dần lấn lướt hoàn toàn khu vực kinh tế trong nước nhưng hàm lượng giá trị gia tăng của khu vực FDI đóng góp vào nền kinh tế không tương xứng. Mặt khác, điều này cũng cho thấy sản xuất của khối DN trong nước đang gặp khó khăn.

Do đó, theo ông Trinh, đối với Việt Nam, các chỉ tiêu tăng trưởng GDP và thu hút FDI vẫn luôn là một thước đo để đánh giá thành tích và sức khỏe của nền kinh tế.

Nên thẳng thắn nhìn nhận lại việc định hướng phát triển cho nền kinh tế về dài hạn, không phải cứ lấy chỉ tiêu tăng trưởng GDP làm một chuẩn mực để phấn đấu.

Tăng trưởng GDP có thể cao nhưng cái thực chất của một quốc gia có được phải chính là chỉ tiêu tổng thu nhập quốc gia (GNI), thu nhập quốc gia khả dụng (NDI) và tiết kiệm (saving).

Trong khi đó, chênh lệch giữa GNI và GDP của Việt Nam ngày càng có xu hướng tăng. Năm 2000, chênh lệch này chỉ khoảng 1,4%, nhưng đến năm 2014, chênh lệch giữa GDP và GNI xấp xỉ khoảng 5%.

Nếu quy ra USD, năm 2000, thu nhập sở hữu thuần ra nước ngoài chỉ khoảng 0,45 tỷ USD thì năm 2015, luồng tiền chảy ra nước ngoài ước tính khoảng 9,7 tỷ USD.

“Sở dĩ tỷ lệ để dành trong GDP không sụt giảm nhiều là do lượng kiều hối hàng năm trên dưới 10 tỷ USD. Lượng tiền mất đi này một phần là do từ khu vực FDI (chi trả sở hữu thuần)”, ông Trinh cho biết.

Mới đây, Báo cáo cập nhật triển vọng kinh tế châu Á 2017 của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định, thành tích xuất khẩu của Việt Nam dự kiến tiếp tục khả quan nhờ sự hỗ trợ từ các nhà máy sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài mới và nền kinh tế phải phụ thuộc nhiều vào việc nhập khẩu hàng hóa, vốn và đầu vào trung gian để sản xuất nên kim ngạch nhập khẩu cũng sẽ tiếp tục ở mức cao.

Cùng với đó, tăng trưởng kinh tế đang cho thấy những dấu hiệu tích cực, song theo các chuyên gia, nền kinh tế Việt Nam vẫn còn không ít khó khăn, thách thức, tồn tại không ít thủ tục hành chính, chi phí phi chính thức làm khó DN.

Trong khi đó, công nghiệp khai khoáng tiếp tục giảm sút, sản xuất nông nghiệp có dấu hiệu chững lại, tiến độ thu ngân sách nhà nước, giải ngân vốn đầu tư công còn chậm…

Lê Thúy