Trước những ý kiến không đồng tình của dư luận về việc Bộ Công Thương đưa ra Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân (Dự thảo) để lấy ý kiến, cho phép thời gian điều chỉnh giá bán điện bình quân tối thiểu là 3 tháng/lần.

Trong cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, đối với trường hợp giá đầu vào giảm, Tập đoàn Điện lực VN (EVN) sẽ được điều chỉnh giảm ở mức tương ứng và báo cáo Bộ Công Thương, Bộ Tài chính để kiểm tra.

Đối với trường hợp tăng giá điện, với mức tăng từ 3% đến dưới 5%, EVN sẽ được quyền quyết định điều chỉnh tăng giá bán lẻ ở mức tương ứng; mức tăng từ 5% đến dưới 10% thì Bộ Công Thương sẽ quyết định mức tăng và trên 10% là do Chính phủ quyết định.

EVN được tự quyết

Sáng ngày 6/10, Bộ Công Thương đã có trả lời về một số nội dung tại Dự thảo này, trong đó có đề cập tới việc cho phép EVN được phép điều chỉnh giảm giá điện, quyết định tăng giá bán điện bình quân ở mức từ 3% đến dưới 5%.

Cụ thể, theo Bộ Công Thương, theo qui định tại Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực năm 2012, giá bán lẻ điện do đơn vị bán lẻ điện xây dựng trên cơ sở khung giá bán lẻ điện bình quân do Thủ tướng Chính phủ qui định.

Thủ tướng Chính phủ cũng qui định về cơ chế điều chỉnh giá. Tại Quyết định số 24/2011/QĐ-TTg trước đây, EVN đã được quy định được phép điều chỉnh giá bán điện sau khi đăng ký với Bộ Công Thương.

"EVN được tăng giá điện 3%-5% là đúng luật"?

Tại Quyết định số 69/2013/QĐ-TTg cũng qui định EVN được phép điều chỉnh giảm giá bán điện khi giá bán điện bình quân cơ sở cập nhật thấp hơn giá bán điện bình quân hiện hành, quyết định tăng giá bán điện bình quân từ 7% đến dưới 10% sau khi được Bộ Công Thương chấp thuận. “Do vậy đề xuất qui định được phép quyết định điều chỉnh giảm giá điện (không giới hạn tỷ lệ giảm), quyết định tăng giá bán điện bình quân ở mức từ 3% đến dưới 5% là phù hợp với qui định tại Luật Điện lực, có tính kế thừa các quy định trước đây và phù hợp với định hướng của Chính phủ về việc điều hành giá điện theo cơ chế thị trường”, Bộ Công Thương khẳng định.

Tuy nhiên, trước đó, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) đã có văn bản góp ý về dự thảo này gửi tới Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công Thương) về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ bình quân này.

Theo VCCI, Dự thảo đã mở rộng thẩm quyền quyết định việc tăng giá điện từ chỗ EVN không được quyết định theo Quyết định 69 đến chỗ EVN được chủ động quyết định tăng đến 20% giá điện mỗi năm; thẩm quyền của Bộ Công Thương cũng tăng tương ứng từ chỗ được quyết định tăng tối đa 20% mỗi năm lên đến 40% mỗi năm. Đây là sự mở rộng thẩm quyền tương đối lớn và cần được xem xét, cân nhắc.

Có nên không?

VCCI dẫn chứng theo số liệu thống kê từ năm 1995 đến nay, mức độ lạm phát của Việt Nam có sự biến động mạnh giữa các năm, nhưng không có năm nào vượt quá 20%. Như vậy, việc trao cho EVN thẩm quyền quyết định việc tăng giá điện tối đa lên đến 20% mỗi năm và Bộ Công Thương lên đến 40% là khá cao so với mức biến động giá bình thường.

VCCI cho rằng, việc rút ngắn thời gian điều chỉnh giá điện (3 tháng, thay vì 6 tháng như trước đây) và giảm biên độ tối thiểu điều chỉnh giá điện (tăng 3% thay vì 7% so với trước đây) là sự thay đổi phù hợp.

Điều này giúp cho giá điện sẽ được điều chỉnh linh hoạt hơn, bám sát diễn biến của các chi phí đầu vào và giúp EVN chủ động hơn trong việc điều hành sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, đi kèm với việc rút ngắn thời gian điều chỉnh giá như vậy, cũng cần giảm ở mức tương ứng thẩm quyền quyết định điều chỉnh giá.

Do đó, “đề nghị cơ quan soạn thảo sửa đổi Dự thảo theo hướng nếu giá điện bình quân tăng từ 3% đến 5% thì thẩm quyền quyết định thuộc về Bộ Công Thương. Nếu giá điện bình quân tăng trên 5% thì thẩm quyền quyết định thuộc về Thủ tướng Chính phủ”, VCCI đề xuất.

Cùng với đó, theo Quyết định 69/2013 của Thủ tướng, thời gian tăng giá bán lẻ điện tối thiểu là 6 tháng/lần; mức tăng từ 7% đến 10% do EVN đề xuất phải được Bộ Công Thương chấp thuận; mức tăng tối đa do Bộ quyết định là 20%.

Cũng theo Quyết định 69, Thủ tướng Chính phủ có quyền quyết định tăng giá trên 10% với thời điểm giữa các lần tăng giá không xác định thời gian.

Như vậy, quy định hiện hành chưa cho phép Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) được chủ động quyết định tăng giá điện. Tuy nhiên, tại dự thảo này, Bộ Công Thương đã đề nghị thẩm quyền tăng giá điện cho EVN và mở rộng quyền tăng giá cho bộ này.

Đồng thời, từ những lần tăng giá điện trước đây có thể thấy, giai đoạn năm 2011 – 2012, giá bán điện bình quân được điều chỉnh tăng mỗi năm hai lần; năm 2013 tăng một lần với 5%. Tuy nhiên, đến cuối năm 2013, khi Quyết định 69/2013 về phương án điều chỉnh giá điện được ban hành thì giá điện “đứng yên” trong năm 2014, chỉ tăng một lần vào tháng 3/2015 và cho đến nay vẫn chưa điều chỉnh.

Do vậy, việc mở rộng quyền cho EVN và Bộ Công Thương theo như dự thảo lần này được các chuyên gia cho rằng cần phải cân nhắc, nhất là khi thị trường điện Việt Nam hiện nay vẫn ở thế độc quyền, chưa công khai và minh bạch.

Lê Thuý