Tại Hội thảo “Đề án cải tiến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện” do EVN tổ chức sáng ngày 22/9, ông Cung cho rằng, nhiệm vụ xây dựng biểu giá điện là của Bộ Công Thương, chứ không phải là của EVN. Vì “EVN không phải ngành điện, cần phân biệt rõ chức năng và thẩm quyền nếu không người ta nghĩ rằng EVN là đại diện cho nhà nước trong khi mặt quản lý nhà nước EVN chỉ kinh doanh”, ông Cung nêu quan điểm.

“EVN đang vượt thẩm quyền”

Ông Cung tiếp tục nhấn mạnh, EVN là doanh nghiệp, đơn vị này không thể đại diện cho cả ngành điện để làm biểu giá điện cho xã hội. Nhiệm vụ này là của Bộ Công Thương. Cần phải phân biệt rõ điều này.

Thậm chí ngay chính ông Cung cũng không hiểu vì sao ra con số trong biểu giá điện và các con số đó giải quyết vấn đề gì. Cũng như, ông không hiểu sao EVN đưa ra được các con số biểu giá. Bởi thị trường điện cạnh tranh có nhiều giai đoạn cần 2 khía cạnh phải xử lý là thể chế và kỹ thuật song cả 2 khía cạnh trên không thấy cách giải quyết. Do vậy, ông cũng không tin tới đây có thị trường điện cạnh tranh như theo lộ trình của Bộ Công Thương là đến năm 2021-2022 Việt Nam sẽ có thị trường bán lẻ cạnh tranh.

Trước đó, PGs.Ts. Ngô Trí Long, Chuyên gia Kinh tế, cũng cho rằng việc xây dựng cơ cấu biểu giá điện cần phải tuân theo các nguyên tắc cơ bản: Thứ nhất, là tiết kiệm, thứ hai là tác động tới sản xuất và đời sống, an ninh xã hội. Thứ ba, vì điện là độc quyền nên giá Thủ tướng sẽ quyết, doanh nghiệp dựa vào đó để xây dựng biểu giá phù hợp.

Dẫn tới, ông Long nêu quan điểm, với 3 phương án được EVN đề xuất là giữ nguyên biểu giá điện hiện hành, càng dùng nhiều càng đắt; Phương án thứ hai là đồng giá 1.747 đồng/kWh - mức giá bình quân các bậc thang của biểu giá điện hiện tại; Phương án thứ ba, theo EVN sẽ còn 3 - 4 bậc thang thay vì là 6 bậc đều không thỏa mãn các nguyên tắc cơ bản trên.

Đồng thời, theo ông Cung, giá điện nhà nước bao gồm chi phí của EVN và chi phí khác và việc của EVN là giảm chi phí. Theo đó, giá điện cần phân tích chi phí và chính sách. Trong đó, chi phí có 4 loại giá: sản xuất, truyền tải, phân phối và cuối cùng là giá bán lẻ. Cần phản ánh cơ cấu 4 giá trong chuỗi từ sản xuất đến tiêu dùng.

Tuy nhiên, trước ý kiến của ông Cung, ông Nguyễn Tuấn Anh, Cục Điều tiết Điện lực cho biết, EVN sẽ xem xét biểu giá điện mới và sẽ thực hiện đầy đủ các bước có ý kiến bộ, ngành.

Cùng với đó, ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc EVN cho biết, nếu đứng dưới góc độ nhà sản xuất EVN “bán đủ chi phí là ok rồi” nhưng EVN không phải sản xuất bình thường về điện mà còn chịu trách nhiệm trước Chính phủ về cung cấp điện cho toàn ngành kinh tế.

Do vậy, ông Tri nhấn mạnh: “Nếu như không sản xuất được phải mua, nếu trong nước không đủ phải đàm phán nhập khẩu. Thậm chí, phía bên BOT triển khai chậm EVN bị giao làm gấp. Vai trò EVN Chính phủ giao phải làm, không phải muốn nhận hay không nhận”.

Chưa chốt phương án

Trong khi đó, 3 phương án đề xuất biểu giá điện của EVN cũng đang tồn tại nhiều vấn đề. Như đối với phương án thứ nhất là giữ nguyên biểu giá điện hiện hành, 6 bậc thang lũy tiến, càng dùng nhiều càng đắt. Thì nhược điểm của phương án này là nhiều mức giá gây ra những khó khăn trong quản lý, trong ghi chỉ số công tơ, thanh toán tiền điện với khách hàng. Người tiêu dùng điện rất khó kiểm tra được việc sử dụng theo bậc thang hàng tháng của mình. Ngoài ra, khoảng chênh lệch giá giữa một số bậc thang là khá cao, dẫn đến có những thời gian nhu cầu tiêu thị điện tăng thì tốc độ tăng tiền điện thanh toán cao hơn so với tốc độ lượng điện sử dụng.

Về phương án thứ 2, khi quy định một mức biểu giá điện (đồng giá 1.747 đồng/kWh ) sẽ gây ra tác động đến các hộ dùng điện. Cụ thể, những gia đình dùng ít, trung bình khoảng dưới 240 kWh/tháng sẽ tăng tiền điện, trả khoảng 300 kWh/tháng trở lên thì tiền điện trả hàng tháng sẽ giảm tức là dùng càng nhiều càng lợi. Ngoài ra, áp lực tạo ra để sử dụng tiết kiệm điện tuy vẫn có nhưng không cao bằng phương án biểu cơ cấu giá điện lũy tiến bậc thang.

Theo phân tích, chỉ có phương án cuối cùng, rút từ 6 bậc xuống 3 hoặc 4 bậc sẽ khắc phục phần lớn những khuyết điểm của phương án 1, 2 và vẫn thực hiện được chính sách giá điện theo quy định của Luật Điện lực.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Cục trưởng Cục điều tiết giá điện lực cho biết, dù còn rất nhiều ý kiến trái chiều về từng phương án điều chỉnh giá điện mới song phần lớn ý kiến tại hội thảo đều thống nhất cách tính giá điện theo bậc thang lũy tiến. Song, EVN sẽ tổng hợp các ý kiến báo cáo Bộ Công Thương trình Chính phủ đưa ra ý kiến chung nhất trong thời gian quy định.

Tuy nhiên, dù so với 2 phương án 1 và 2, phương án thứ 3 là khả thi nhất song theo các chuyên gia với phương án 3 cần điều chỉnh cách tính lũy tiến để phù hợp hơn trong thực tế.

Theo PGs.Ts.Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế Việt Nam cũng cho rằng EVN nên giữ nguyên cách tính giá điện bậc thang, nhưng dùng khoảng 3-4 bậc, không nên duy trì quá nhiều bậc. Nên giãn khoảng cách giữa các bậc, đảm bảo không quá nhảy cóc sẽ có lợi cho người tiêu dùng và không thiệt cho EVN.

Hay PGs.Ts. Trần Đình Long cho biết, không đồng tình với phương án thứ 1 và thứ 2. Tuy nhiên, giữ nguyên phương án tính giá điện theo bậc  thang lũy tiến nhưng đưa về 5 bậc. Theo đó, bậc 1 và 2 sẽ được gộp làm một và giữ nguyên 4 bậc sau. Phương án này cũng không làm xáo trộn gì về việc điều chỉnh giá và những vấn đề kéo theo phải tính toán lại các mức giá, giãn khoảng cách giữa từng bậc thang.

"Sử dụng 6 bậc như hiện nay là hợp lý nhưng hệ số từng bậc phải thấp hơn. Ví dụ bậc 101-200 tăng 9% so với bình quân, 201-301 tăng 38% so với bình quân, 301-400 tăng 54%, trên 400 tăng gần 60% như hiện tại là quá cao. Do đó, khi xây dựng phương án mới, phải làm sao để tiêu dùng trong bậc phổ biến 100-300 kWh số hệ số rút bớt xuống chỉ tăng khoảng dưới 20% so với giá bình quân"- ông Long nêu ý kiến.

Lê Thúy