Các FTA mà Việt Nam tham gia cho thấy việc tiếp tục mở rộng phạm vi điều chỉnh đến những vấn đề không liên quan trực tiếp đến thương mại truyền thống như lao động và môi trường.

Khó cạnh tranh với lao động rẻ

Liên quan đến vấn đề lao động, theo giới chuyên gia, có hai nhóm quan điểm trái ngược nhau về vai trò của các tiêu chuẩn lao động trong quá trình toàn cầu hóa, cũng như việc đưa các tiêu chuẩn lao động quốc tế vào trong các FTA.

Đối với cam kết về lao động của Việt Nam trong Hiệp định TPP, giới chuyên gia cho rằng đó là những cam kết cải tiến pháp luật và thể chế mạnh mẽ, chưa từng có. Việc thực hiện các cam kết này sẽ có tác động làm thay đổi cơ bản hệ thống quan hệ lao động và công đoàn ở Việt Nam.

Theo Ts. Phạm Trọng Nghĩa (Đại học Oxford), cùng với việc tăng lên nhanh chóng về số lượng, nội dung các cam kết về lao động, cơ chế thực thi và giải quyết tranh chấp cũng không ngừng được thúc đẩy và quy định ngày càng cụ thể trong các FTA với mức độ ngày càng chặt chẽ.

Đối chiếu với những quan điểm và lập luận của các nước đang phát triển cho việc không đưa các tiêu chuẩn lao động và FTA, Ts. Phạm Trọng Nghĩa nhận định các cam kết mạnh mẽ về lao động trong TPP sẽ làm tăng chi phí về nhân công và có tác động mạnh đến khả năng cạnh tranh của các nước đang phát triển.

Việt Nam là nước kém phát triển nhất trong TPP, là nước XK dựa vào hàng hóa thâm dụng lao động cao, với lợi thế về lao động rẻ. Do đó, theo Ts. Nghĩa, trong ngắn hạn, việc chấp nhận các tiêu chuẩn cao của Hiệp định TPP về lao động sẽ khó tránh khỏi những tác động bất lợi cho Việt Nam trong cạnh tranh.

Cũng cần lưu ý thêm, theo nhận định gần đây của nhóm nghiên cứu về nhân sự của Công ty Talentnet, đại đa số lao động Việt Nam vẫn đang tập trung ở nhóm nghề kỹ thuật thấp. Vì vậy, vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của các DN trong nước và ngoài nước ở những nhóm ngành nghề đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao, làm cản trở tiến trình nâng cao vị thế của Việt Nam so với các nước trong khu vực.

Việc thực hiện các cam kết FTA sẽ có tác động làm thay đổi hệ thống quan hệ lao động ở Việt Nam

Đề cao trách nhiệm xã hội

Trong chia sẻ với giới DN tại Tp.HCM mới đây, bà Đại sứ Thụy Điển Camilla Mellander cũng có lưu ý: Chúng ta cần đảm bảo rằng không thể đánh đổi gia tăng thương mại bằng những hậu quả về tác động môi trường hoặc vi phạm quyền của người lao động.

Chính vì vậy, khi nói đến Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), bà Camilla Mellander khuyến nghị các DN Việt Nam nên chú trọng và hiểu rõ tầm quan trọng của việc tuân thủ “trách nhiệm xã hội của DN” (Corporate Social Responsibility - CSR), theo những cam kết trong EVFTA.

Bởi theo bà Mellander, người tiêu dùng (NTD) ngày càng có ý thức rõ hơn về việc cách các sản phẩm họ mua đã được sản xuất trong điều kiện môi trường và lao động như thế nào. Chính nhận thức cao của NTD sẽ tạo ra áp lực đối với các DN nói chung và DN Việt Nam nói riêng trong việc tăng cường những nỗ lực để triển khai hoạt động theo đúng tiêu chuẩn CSR quốc tế, nhằm tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Ông Võ Tân Thành - Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chia sẻ các hiệp định thương mại thế hệ mới như EVFTA hay TPP tạo điều kiện lớn cho các DN Việt phát triển, mở rộng thị trường và tìm kiếm bạn hàng.

Tuy nhiên, theo ông Thành, các điều khoản phi thương mại như các điều khoản về lao động, môi trường... cũng đặt ra nhiều thách thức, yêu cầu các DN Việt Nam cần nỗ lực chú trọng nhiều hơn trong việc thực thi, tuân thủ. Vì vậy, trách nhiệm xã hội của DN Việt phải nhằm thỏa mãn yêu cầu quy định nội dung FTA và xa hơn nữa là đảm bảo cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nói như Ts. Phạm Trọng Nghĩa, một thể chế pháp lý hoàn thiện, ổn định và thúc đẩy sáng tạo của người lao động là cơ sở để thực thi các cam kết quốc tế và quan trọng hơn là tiền đề không thể thiếu cho sự hình thành và phát triển nguồn nhân lực - tài sản quý giá nhất của mỗi quốc gia trong quá trình toàn cầu hóa.

Thế Vinh