Từ khi Thông tư 39 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ra đời, quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với DNNVV cởi mở hơn, hiệu quả hơn. Nhưng cho đến nay, dư nợ tín dụng của DNNVV đạt 1,29 triệu tỷ đồng, nếu so với 97% tổng DN đang hoạt động tại Việt Nam, mức cho vay này chỉ như “muối bỏ bể”. 

Ngân hàng chủ động tiếp cận 

Những năm trước, để tìm được gói tín dụng dành riêng cho nhóm DNNVV là vô cùng khó khăn. Song gần đây, các tổ chức tín dụng liên tục “tung” ra nhiều chương trình, sản phẩm ưu tiên, hỗ trợ cho các khách hàng là DNNVV. 

Điển hình, ngân hàng TMCP Quân Đội triển khai “Chương trình cho vay DNNVV” với quy mô 30.000 tỷ đồng; TPBank dành 5.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi từ 6,9% dành cho các DN xuất khẩu và công nghiệp phụ trợ (trong đó có DNNVV); ngân hàng TMCP Sài gòn Thương tín triển khai “Chương trình kết nối Ngân hàng – Doanh Nghiệp” với quy mô 1.200 tỷ đồng, lãi suất từ 6,9%/năm…

Thậm chí, nhiều ngân hàng triển khai gói vay trung và dài hạn cho DNNVV như: ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt triển khai chương trình dành cho khách hàng pháp nhân vừa và nhỏ với thời hạn cho vay trung và dài hạn tối đa không quá 10 năm, ân hạn 02 năm, với số tiền vay tối đa 85% tổng chi phí hợp lệ của dự án; ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam triển khai “Chương trình cho vay DN khởi nghiệp” với quy mô 2.000 tỷ đồng.

Theo thống kê của NHNN, hiện nay có trên 200.000 DNNVV đang có dư nợ tại các tổ chức tín dụng. 
Chia sẻ với báo giới về thực trạng tín dụng cho DNNVV, các chuyên gia kinh tế – ngân hàng cho rằng, hiện nay cả nước có khoảng 500.000 DNNVV đang hoạt động, hầu hết DN này đều có nhu cầu được vay vốn để sản xuất – kinh doanh. Tuy nhiên, hiện có hơn một nửa số DNNVV khó tiếp cận, thậm chí không thể tiếp cận được vốn của ngân hàng.

Ông Bùi Ngọc Tường, Tổng Giám đốc DN chuyên vận hành, quản lý các nhà máy nước sạch cho biết, số lượng khách hàng ngày càng tăng, do đó, công ty muốn mở rộng kinh doanh nhưng rất khó tiếp cận vốn ngân hàng, vì tài sản của công ty chủ yếu là đường ống cấp nước cho người dân mà không được ngân hàng coi là tài sản đảm bảo.

“Diện tích nhà xưởng, đất của chúng tôi được Nhà nước cho thuê miễn phí nên cán bộ ngân hàng nói nếu xảy ra rủi ro không thể thu hồi đất này. Hoặc ngân hàng cũng không thể đào ống nước lên khi cần thu hồi nợ xấu”, ông Tường cho biết.

Là DN chuyên về sản xuất chè, bà Lê Phương, Giám đốc công ty TNHH Chè Á Châu, cho hay, để nâng cao tính cạnh tranh, các DN phải không ngừng nâng cao công nghệ, nhưng muốn làm phải có vốn. Do diện tích đất trồng chè không có giá trị thế chấp để bảo lãnh vay vốn nên việc thiếu vốn để đầu tư đổi mới công nghệ trở thành vòng luẩn quẩn. “Vốn ít, đầu tư công nghệ thấp, khiến năng suất thấp và kéo theo tốc độ tăng trưởng thấp. Từ đó, khó tích lũy vốn cho nền kinh tế”, bà Phương nói.

Chưa có tiếng nói chung giữa ngân hàng và doanh nghiệp

Khó lọt “mắt xanh” ngân hàng

Chia sẻ với báo giới về thực trạng này, chuyên gia ngân hàng Cấn Văn Lực cho biết, lãi suất không phải điểm nghẽn giữa DNNVV và ngân hàng do hiện nay, mức lãi suất cho vay trong các chương trình tín dụng ưu tiên, gói tín dụng của các ngân hàng thương mại dành riêng cho DNNVV thường thấp hơn mặt bằng lãi suất chung 0,5 – 1,5%. Điều này đã giúp cho các DNNVV có thêm nguồn lực phát triển, cho nên quan trọng nhất là thiếu thông tin trao đổi giữa đôi bên khiến ngân hàng không “mặn mà” cho DNNVV vay vốn.

Ông Lực phân tích, nghề ngân hàng là huy động vốn và cho vay nhưng DNNVV cũng là đối tượng khách hàng chính mà ngân hàng cần phải “chăm sóc”. Tuy nhiên, DNNVV hiện đang thiếu minh bạch về thông tin, tài chính, phương án kinh doanh; chủ DN thường ngại hoàn thiện hồ sơ để vay vốn (do thiếu nhân lực hoặc nghĩ thủ tục phức tạp); thiếu tài sản đảm bảo nên ngân hàng khó cho vay vốn.

Mặc khác, bản thân các cán bộ tín dụng đi xác minh thông tin cũng e ngại đề xuất cho vay khi DN chưa đủ các điều kiện, bởi vì xảy ra rủi ro cán bộ ngân hàng sẽ vướng vào lao lý.

Trong khi đó, chuyên gia ngân hàng Lê Xuân Nghĩa cho rằng trước đây chỉ có các DN nhà nước mới được các ngân hàng cho vay tín chấp, nhưng nay nhiều DNVVN cũng được vay tín chấp thay vì tài sản đảm bảo, chiến lược kinh doanh.

“Đây là điều chưa có tiền lệ trong ngành ngân hàng, nó thể hiện niềm tin của ngân hàng vào DN, nhưng đó phải là các DN họ biết mặt đặt tên và kỳ vọng. Vì vậy, để lọt “mắt xanh” của ngân hàng đòi hỏi các DN phải có bản CV tốt và được thẩm định khả năng hiệu quả, đây là cách làm sáng tạo, phù hợp thay vì làm theo khuôn mẫu, quy định cứng nhắc”, ông Nghĩa cho hay.

Tuy nhiên, số lượng DNNVV lọt vào “mắt xanh” của ngân hàng rất ít, bởi vì để tránh rủi ro cho mình, các ngân hàng bắt buộc phải thận trọng. Do đó, nếu không tìm được tiếng nói chung, có lẽ vòng luẩn quẩn vay – mượn giữa ngân hàng và DN sẽ tiếp tục còn kéo dài trong nhiều năm tới.

Huyền Anh