Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã ban hành Quyết định số 323/QĐ-SHTT cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 000155 cho sản phẩm gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung.

_{16 năm khẳng định vị thế}  

Đây là quả ngọt sau nhiều năm nỗ lực không ngừng nghỉ của chính quyền địa phương, các HTX và bà con nông dân vùng đất Tổ dưới sự định hướng đúng đắn của Sở Khoa học và Công nghệ, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ nhằm đưa một giống lúa cổ xưa thoát khỏi nguy cơ mai một và bước lên bệ phóng thương mại hóa hiện đại.

Để đạt được dấu mốc lịch sử vào năm 2026, gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung đã trải qua một hành trình dài xây dựng thương hiệu, từng bước đến được những bước bảo hộ pháp lý và khẳng định giá trị chất lượng vượt trội.

Điều này bắt đầu từ năm 2007, khi gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung vinh dự đạt Giải thưởng KOVA – một giải thưởng khoa học công nghệ và nhân văn uy tín lớn nhằm tôn vinh những giá trị bản địa độc đáo, đồng thời sản phẩm cũng được đánh giá là một trong mười thương hiệu gạo nổi tiếng nhất Việt Nam.

Đến năm 2010, một bước ngoặt quan trọng về sở hữu trí tuệ đã mở ra khi nếp Gà Gáy Mỹ Lung chính thức được đăng ký bảo hộ dưới hình thức Nhãn hiệu tập thể. Việc được pháp luật thừa nhận ở giai đoạn này đã giúp sản phẩm nâng cao giá trị kinh tế bước đầu, khẳng định vị thế trên thị trường và dần trở thành sự lựa chọn ưa chuộng của người tiêu dùng.

Tiếp nối đà phát triển đó, vào năm 2019, sản phẩm vinh dự nhận Cúp Vàng sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh cùng Bằng khen của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Đến năm 2021, vị thế của hạt gạo đất Tổ lại một lần nữa được khẳng định khi Bộ Công Thương công nhận đây là một trong 200 sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Nhận thấy tầm quan trọng của việc nâng cao hơn nữa năng lực cạnh tranh trên thị trường, năm 2022, UBND tỉnh Phú Thọ đã chủ động đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ phê duyệt triển khai thực hiện dự án cấp quốc gia thuộc Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 mang tên “Đăng ký bảo hộ và quản lý chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm Nếp Gà Gáy Mỹ Lung của tỉnh Phú Thọ”.

Trải qua 4 năm chuẩn bị kỹ lưỡng và hoàn thiện các hồ sơ kỹ thuật nghiêm ngặt, đến năm 2026, nếp Gà Gáy Mỹ Lung đã chính thức đón nhận Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý. Từ một nhãn hiệu tập thể được bảo hộ từ năm 2010, sản phẩm nay đã được bảo hộ dưới hình thức chỉ dẫn địa lý, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ danh tiếng, nguồn gốc xuất xứ và chất lượng đặc thù của sản phẩm.

_{Bảo hộ nghiêm ngặt}

Theo quyết định mang tính bước ngoặt năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ là tổ chức quản lý trực tiếp chỉ dẫn địa lý “Mỹ Lung”, thiết lập một hành lang kiểm soát chất lượng chặt chẽ để bảo vệ dòng gen cùng thương hiệu quý giá này, đồng thời phân quyền khai thác một cách khoa học cho các tổ chức, cá nhân đủ điều kiện tại địa phương.

Bản đồ khu vực địa lý được bảo hộ nghiêm ngặt được khoanh vùng cụ thể bao gồm các xã Sơn Lương, Xuân Viên, và Thượng Long của tỉnh Phú Thọ. Việc xác định ranh giới địa lý này đóng vai trò sống còn, bởi chỉ có những hạt lúa được gieo trồng trên chính mảnh đất được phê duyệt này mới hội tụ đủ các chỉ số hóa lý đặc trưng để mang danh xưng gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung. Sự thừa nhận pháp lý này giúp loại bỏ hoàn toàn các loại gạo nếp giả mạo được trồng từ các vùng thổ nhưỡng khác nhưng lại cố tình mạo danh thương hiệu Mỹ Lung để trục lợi trên thị trường.

Dưới góc độ quản lý kinh tế tập thể, việc sở hữu văn bằng chỉ dẫn địa lý đã mở ra những cơ hội phát triển vượt bậc cho các HTX địa phương, tiêu biểu là HTX Sản xuất gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung tại xã Sơn Lương.

Trước khi có chỉ dẫn địa lý, mặc dù gạo có chất lượng hảo hạng nhưng bà con nông dân và các thành viên HTX vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc định giá sản phẩm và mở rộng kênh phân phối do tình trạng cạnh tranh không lành mạnh. Nhiều thương lái đã tự ý thu mua gạo nếp thường ở các vùng lân cận, pha trộn rồi dán nhãn nếp Gà Gáy Mỹ Lung để bán với giá cao, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của thương hiệu thật.

Việc Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý vào năm 2026 chính là lời giải triệt để cho bài toán nhức nhối này, giúp HTX tự tin khẳng định bản quyền, thực hiện dán tem truy xuất nguồn gốc, mã QR bảo mật và xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch từ đồng ruộng đến bàn ăn của người tiêu dùng.

_{Khi tài sản trí tuệ và OCOP được tiếp sức}

Để chỉ dẫn địa lý "Mỹ Lung" thực sự đi vào đời sống và mang lại giá trị kinh tế thiết thực, HTX Sản xuất gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung đã nhận được những "bệ đỡ" chính sách vô cùng mạnh mẽ và kịp thời từ Nhà nước cũng như chính quyền địa phương. Trong quá trình xây dựng chỉ dẫn địa lý, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đã chủ động sử dụng nguồn kinh phí từ Chương trình phát triển tài sản trí tuệ để hỗ trợ HTX chuẩn hóa quy trình kỹ thuật gieo cấy, xác định bản đồ vùng trồng và thực hiện các bước nộp đơn đăng ký bảo hộ lên Cục Sở hữu trí tuệ. HTX cũng tích cực tham gia các đề tài, dự án khoa học công nghệ để khảo nghiệm, phân tích các chỉ tiêu lý - hóa đặc thù của gạo nếp Gà Gáy.

Song song với đó, sản phẩm gạo nếp còn nhận được sự tiếp sức mạnh mẽ trong việc đăng ký chứng nhận OCOP 3 sao và nâng hạng thành công lên 4 sao. Toàn bộ bao bì sản phẩm nếp Gà Gáy Mỹ Lung hiện nay với các quy cách đóng gói đa dạng từ 2kg đến 5kg đã được tích hợp đầy đủ tem chống hàng giả, mã vạch và mã QR truy xuất nguồn gốc. HTX cũng mạnh dạn đầu tư hệ thống máy xay xát công nghệ mới, kho bảo quản đạt chuẩn và máy hút chân không hiện đại nhằm kéo dài thời gian bảo quản mà không làm giảm đi hương thơm tự nhiên của gạo.

Đặc biệt, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa sản phẩm vươn ra các thị trường lớn, thông qua các chương trình xúc tiến thương mại của tỉnh Phú Thọ, Liên minh HTX tỉnh và Liên minh HTX Việt Nam, sản phẩm của HTX liên tục có mặt tại các hội chợ OCOP toàn quốc, các hội nghị kết nối cung cầu lớn tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành lân cận. Đây chính là chất xúc tác quan trọng giúp hạt gạo nếp Gà Gáy thoát khỏi lũy tre làng, tự tin sải bước vào các hệ thống siêu thị lớn và các kênh thương mại điện tử hiện đại.

Nhờ sự nỗ lực tự thân kết hợp với những chính sách hỗ trợ kịp thời, HTX Sản xuất gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung đã gặt hái được những con số ấn tượng.

Bên cạnh sản phẩm gạo nếp truyền thống đóng gói, HTX đã gia tăng giá trị cho hạt lúa nếp bằng dòng sản phẩm rượu nếp Gà Gáy truyền thống với sản lượng chưng cất đạt trên 3.300 lít mỗi năm. Cách làm này góp phần giải quyết hiệu quả bài toán tiêu thụ nông sản và nâng cao tỷ suất lợi nhuận cho đơn vị.

Bên cạnh giá trị kinh tế trực tiếp, dự án bảo hộ chỉ dẫn địa lý nếp Gà gáy Mỹ Lung còn mở ra một hướng đi đầy tiềm năng khác cho địa phương có đa số đồng bào dân tộc Mường sinh sống. Đó là đa dạng hóa loại hình sản phẩm du lịch, xây dựng mô hình sản xuất gạo nếp Gà Gáy Mãy Lung thành sản phẩm du lịch sinh thái cộng đồng, kết hợp với việc khai thác tiềm năng, thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo.

Câu chuyện của gạo nếp Gà Gáy Mỹ Lung cho thấy chỉ dẫn địa lý không phải đích đến mà là nền tảng để HTX chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng giá trị. Khi tài sản trí tuệ được quản trị hiệu quả, mỗi hạt gạo không chỉ mang giá trị thương phẩm mà còn mang theo thương hiệu, văn hóa và uy tín của cả vùng sản xuất.

Tùng Lâm