Tại Hội thảo Đánh giá cải cách thủ tục hành chính thuế: Mức độ hài lòng của DN năm 2016 đã ghi nhận nhiều ý kiến phản hồi tích cực từ cộng đồng DN, nhưng đi kèm với đó, các DN, chuyên gia cũng cho rằng ngành thuế cần phải nỗ lực nhiều hơn.

Đây là lần thứ hai, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức khảo sát và công bố “Đánh giá cải cách thủ tục hành chính thuế và mức độ hài lòng của DN”. Kết quả, có 3.453 DN trên cả 63 tỉnh, thành phố trả lời khảo sát năm 2016, đạt tỷ lệ phản hồi 34%.

Vẫn còn rất nhiều dư địa để cải cách TTHC thuế

Còn nhiều thách thức

Khảo sát dựa trên các tiêu chí tiếp cận thông tin quy định về thuế và TTHC thuế, thực hiện TTHC thuế, thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng, thủ tục thuế điện tử, thanh kiểm tra và giải quyết các khiếu nại, sự phục vụ của cán bộ, công chức thuế, chỉ số đánh giá mức độ hài lòng.

So với kết quả khảo sát năm 2014, khảo sát năm 2016 cho thấy đã có sự cải thiện đáng kể trong việc tiếp cận thông tin văn bản pháp luật về thuế của DN trên bình diện chung. Tuy nhiên, một thực tế được ghi nhận qua khảo sát năm 2016 là còn một tỷ lệ đáng kể DN gặp khó trong việc tiếp cận văn bản pháp luật về thuế.

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế (VCCI) cho biết, điều này được thể hiện qua nhiều ý kiến phản ánh của DN về tình trạng không nắm hết được văn bản chính sách, pháp luật liên quan về thuế, do vậy gặp khó khăn trong việc thực hiện các nghĩa vụ, cũng như đảm bảo quyền lợi của DN.

Về thực hiện thủ tục hành chính thuế, có 41% DN gặp phiền hà trong thực hiện TTHC thuế. Trong đó, các DN FDI vẫn là nhóm có tỷ lệ gặp phiền hà cao nhất, 53%, kế đến là các DN dân doanh, với tỷ lệ 41%. Đối với các DN do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tỷ lệ này là 30%.

Về thủ tục thuế điện tử, trong quá trình thực hiện nộp thuế điện tử có 71% DN cho biết gặp khó khăn nhất định và 29% cho biết không hề gặp khó khăn.

Cụ thể, với nhóm các DN gặp khó khăn, có đến 4% cho biết họ thường gặp khó khăn trong quá trình thực hiện nộp thuế điện tử và 67% cho biết thỉnh thoảng gặp khó khăn.

Liên quan đến thanh tra thuế và giải quyết khiếu nại, ông Tuấn cho biết, 53% DN từng đón tiếp đoàn thanh tra, kiểm tra thuế trong một năm trở lại đây và những DN có quy mô doanh thu càng lớn, tỷ lệ bị thanh kiểm tra thuế càng cao.

“Với những DN có doanh thu dưới 1 tỷ đồng, chỉ 32% cho biết bị thanh kiểm tra thuế, trong khi các DN đạt doanh thu 1 – 10 tỷ đồng, tỷ lệ bị thanh tra thuế tới 53%”, ông Tuấn cho biết.

Khi đánh giá về sự phục vụ của công chức thuế, so với năm 2014, DN đã có những cảm nhận tích cực hơn đối với tác phong làm việc của cán bộ thuế. Tuy nhiên, chi phí “bôi trơn – phi chính thức” có xu hướng gia tăng.

Theo kết quả khảo sát năm 2016, 34% DN cho biết có hiện tượng chi trả chi phí không chính thức. So với kết quả khảo sát năm 2014, con số này đã gia tăng nhẹ (năm 2014 là 32%).

Chi tiết hơn, nhóm nghiên cứu đã phân loại DN theo một số đặc điểm để tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này. Ở những DN mới thành lập, tỷ lệ gặp phải hiện tượng chi trả chi phí không chính thức càng cao.

Cụ thể, nếu như chỉ 18% các DN thành lập trước năm 1990 quan sát thấy hiện tượng này, thì với những DN thành lập từ 2010 trở lại đây, đến 36% cho biết có hiện tượng chi trả chi phí không chính thức cho cán bộ thuế.

Ông Tuấn đặt câu hỏi: “Vậy nếu không có chi phí không chính thức, DN liệu có bị phân biệt đối xử không? Kết quả khảo sát năm 2016 cho thấy 39% DN thuộc nhóm này cho biết là có. Con số này giảm chút ít so với tỷ lệ 40% của khảo sát năm 2014”.

Những “nút thắt”

Ông Phạm Sỹ Danh, Chủ tịch Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA), nhận định, đến nay ngành thuế đã bỏ 32 TTHC và đơn giản hóa 40 TTHC, cộng đồng DN nhận thấy rằng cơ quan thuế đang nhìn nhận DN là người đồng hành, là khách hàng của cơ quan thuế, thay vì là đối tượng quản lý như trước đây.

Tuy nhiên, ông Danh cũng cho rằng bên cạnh những nỗ lực và thành tựu, vẫn còn những “nút thắt” cần được tháo gỡ kịp thời cho DN như chính sách thuế, kết nối thông tin giữa cơ quan thuế và các cơ quan liên quan…

Cụ thể, chính sách thuế của Việt Nam vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng. Chẳng hạn, trong chính sách thuế Thu nhập Doanh nghiệp (TNDN), căn cứ xác định chi phí không được trừ cho mục đích tính thuế TNDN còn hẹp và chưa rõ ràng.

“Điều này dẫn đến một thực tế là nhiều khi DN có đầy đủ hóa đơn chứng từ cho khoản chi phí nhưng nếu cơ quan thuế không coi đó là chi phí được khấu trừ, khoản chi phí này vẫn bị loại khi xác định thuế TNDN”, ông Danh cho biết.

Kiến nghị cụ thể về chính sách thuế liên quan chưa phù hợp, ông Nguyễn Văn Thời, Chủ tịch Hiệp hội DN tỉnh Thái Nguyên, Chủ tịch HĐQT công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, cho biết, về chế độ hóa đơn chứng từ, cần cải thiện theo hướng ghi nhận thực tế phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh, theo luồng tiền, thay vì chỉ dựa vào chế độ hóa đơn chứng từ, vừa đẩy DN vào chỗ sử dụng hóa đơn bất hợp pháp (mặc dù không biết, không cố ý), còn Nhà nước bị thất thu thuế.

Đối với DN đang hoạt động, khi vẫn còn một thực tế là chi phí trả cho các đại lý thuế làm dịch vụ kiểm tra hoàn thuế thông thường ở mức 5 – 10% giá trị đề nghị hoàn thuế, thậm chí cá biệt có trường hợp đến 35%, thì rõ ràng ở đâu đó, thủ tục thuế vẫn còn phức tạp, là rào cản, DN gặp khó để tuân thủ.

Đồng thời, theo ông Danh, hệ thống chính sách thuế hiện nay cần tiếp tục sửa đổi các quy định chưa rõ ràng, hệ thống mẫu biểu kê khai thuế cần được cắt giảm về mặt số lượng và đơn giản hóa về mặt nội dung. Thậm chí nhiều DN đầu tư nước ngoài cho rằng các nước trong ASEAN đang có sức cạnh tranh cao hơn so với Việt Nam như Indonesia và Thái Lan đều có chính sách thuế đơn giản và dễ thực hiện.

Lê Thúy