Cơ hội nhiều nhưng không dễ tận dụng là băn khoăn lớn được mổ xẻ tại Hội thảo “TPP với ngành dệt may và da giày: Làm gì để tận dụng cơ hội?” do Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) tổ chức tại Tp.HCM ngày 24/3.

Số liệu mà giới chuyên gia đưa ra tại hội thảo cho thấy khoảng 90% doanh nghiệp (DN) may mặc của Việt Nam tham gia sản xuất sản phẩm cuối cùng với giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị.

Giá trị gia tăng thấp là điểm nghẽn lớn của ngành dệt may nội địa

Nhiều điểm nghẽn

Ngành này hiện nhập khẩu nguyên phụ liệu đến 60 – 80%, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi phí (50% – 60%). Trong khi đó, khâu dệt nhuộm, hoàn thiện của chuỗi giá trị toàn cầu tập trung tại Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc chứ không ở 12 nước TPP.

Giới chuyên gia nhận định rằng việc tìm nguồn cung thay thế hoặc đầu tư các dự án cung ứng nguyên liệu đầu vào trong ngắn hạn là khó khăn khi các DN nội có quy mô giới hạn. Hơn nữa, năng suất lao động, khả năng thiết kế hạn chế nên các DN may mặc trong nước thua thiệt hơn so với các DN FDI.

Với ngành da giày, trong “cuộc chơi” TPP, theo ông Diệp Thành Kiệt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da giày & Túi xách Việt Nam (Lefaso), các DN vừa và nhỏ là đối tượng bị thiệt thòi nhất. Các chuỗi giá trị lớn đã lôi kéo được các nhà cung ứng từ các nước Trung Quốc, Thái Lan về đây và đầu tư. Và họ đã kiểm soát trên 55% nên họ sẽ hưởng ngay ưu đãi thuế 0% khi TPP có hiệu lực.

Riêng các DN trong nước, ông Kiệt cho biết vẫn đang loay hoay với nguồn nguyên phụ liệu riêng biệt cho mỗi nhãn hàng. Ngoài việc thiếu vốn, DN còn đối mặt nhiều bất cập khác như công nghệ, nhân sự, tay nghề…

Chính vì vậy, một loạt vấn đề lớn của dệt may, da giày liên quan đến TPP đã được Ts. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch VAFIE, đặt ra để các cơ quan quản lý và giới doanh nghiệp (DN) cùng mổ xẻ.

Cụ thể,làm thế nào để giải quyết các điểm nghẽn về nguyên phụ liệu, về chuỗi cung ứng sợi- dệt- nhuộm, về công nghệ, lao động…để tận dụng các cơ hội mang lại từ TPP và cần làm gì để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu?

Đó là chưa kể các vấn đề liên quan đến chính sách tín dụng cho các dự án dệt may và da giày, chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ…

Theo ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công thương), dưới tác động của TPP, rủi ro đặt ra với ngành dệt may, da giày Việt Nam là liệu có nâng cấp được chuỗi giá trị và có cạnh tranh trước các quốc gia khác hay không.

Ông Thái cũng băn khoăn về các vấn đề khác như chi phí môi trường xã hội, lợi nhuận doanh nghiệp (DN) FDI thu chuyển ra nước ngoài. Đó là chưa kể việc tăng chi phí để đáp ứng các quy định phức tạp, chi phí lao động và môi trường tăng, nguồn nhân lực…

Cần gia tăng chuỗi giá trị

Trước các điểm hạn chế của ngành dệt may nội địa đang gặp phải, theo bà Đặng Phương Dung, cố vấn Hiệp hội Dệt may Việt Nam, bên cạnh các DN đã làm thương hiệu, các DN gia công, may cần phải chuyển phương thức gia công sang ODM, OBM.

Bà Dung lưu ý các DN dệt may Việt Nam nên nỗ lực, cố gắng vươn lên phần cao hơn trong chuỗi giá trị bằng cách phát triển thiết kế. Ngoài ra, cần xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống phân phối.

Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông, ngành dệt may và da giày trong TPP mang lại cơ hội lớn cho các DN công nghiệp phụ trợ đi theo. Nhưng muốn làm được điều này, phải xây dựng cụm liên kết ngành. Nếu nói đến chuỗi giá trị mà không bàn đến liên kết ngành thì chưa đúng vấn đề.

Giới chuyên gia nhấn mạnh, thay vì tìm cách mở rộng chuỗi giá trị, các DN Việt Nam nên tự tạo ra chuỗi giá trị. Nói như ông Võ Minh Nhựt, Tổng giám đốc Công ty NS BlueScope Vietnam, đứng trên khía cạnh DN dệt may và da giày trong xu thế hội nhập, sản xuất bền vững không chỉ điều buộc phải làm, mà thực sự có lợi ích kinh tế và tăng khả năng cạnh tranh lâu dài.

Để ngành dệt may tham gia có hiệu quả hơn, Gs.Tskh Nguyễn Mại, Chủ tịch VAFIE, nhấn mạnh các DN Việt Nam cần phân tích thực trạng dựa trên chuỗi giá trị toàn cầu ngành để khắc phục nhược điểm. Ngoài ra, nên tạo liên kết theo chiều dọc trên cơ sở phân công hợp tác bền vững với chiến lược dài hạn. Nhược điểm về liên kết, hợp tác là điểm mà các DN Việt Nam cần khắc phục.

Bên cạnh việc bày tỏ sự không ủng hộ quá nhiều doanh nghiệp FDI đầu tư vào dệt nhuộm, ông Nguyễn Mại đề nghị Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ về kinh tế, tín dụng, thuế cho các DN trong nước để có thể tự làm dệt nhuộm.

Ông Mại cũng kiến nghị Chính phủ cũng nên chỉ đạo các địa phương thống nhất hành động trong việc lựa chọn các dự án FDI về dệt may, da giày, cần rõ ràng hơn trong việc hình thành các khu công nghiệp chuyên biệt.

Thế Vinh