10 năm qua, HTX nông nghiệp Phát Tài ở xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh long mới (trước sáp nhập là huyên Châu Thành, tỉnh Trà Vinh cũ) đã tạo ra việc làm ổn định cho hàng chục lao động thời vụ, giúp nâng cao thu nhập cho nhiều người.

HTX là “con đường” thoát nghèo

Bằng các mối quan hệ và vận dụng kiến thức về kinh tế tập thể, Ban Giám đốc hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài đã tranh thủ sự hỗ trợ từ các cấp, các ngành và địa phương. Những năm gần đây, hợp tác xã đã liên kết với các doanh nghiệp, công ty cung ứng lúa giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho các thành viên với giá thấp hơn thị trường khoảng 10% và đầu ra sau khi thu hoạch.

Ông Trần Văn Chung, Chủ tịch Hội đồng quản trị, kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài cho biết: khi mới thành lập, tình hình hoạt động còn nhiều khó khăn, thành viên ít, nông dân và thành viên hợp tác xã chưa tin tưởng nên hoạt động manh mún, nhỏ lẻ. Để hợp tác xã hoạt động đúng hướng, mang lại lợi ích cho thành viên, hợp tác xã liên kết với các doanh nghiệp nhằm tạo đầu ra, đầu vào và ứng dụng các tiến bộ khoa học - thuật từ khâu chọn giống nguyên chủng đến quá trình sản xuất mang lại lợi nhuận cao cho thành viên và nông dân.

Nhờ tham gia vào HTX các hộ sản xuất nhỏ lẻ ở xã Châu Thành đã giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng, giá bán cũng như xây dựng thương hiệu cho cây lúa. Mặt khác, nông dân có điều kiện thuận lợi tiếp cận các tiến bộ khoa học - kỹ thuật, liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng vật tư đầu vào và tiêu thụ sản phẩm, đem lại hiệu quả hơn so với sản xuất riêng lẻ. Cùng với đó, được sự hỗ trợ của địa phương và các ngành liên quan đã hướng dẫn, hỗ trợ nên hợp tác xã dần ổn định. Việc sản xuất lúa, nhất là lúa giống có nhiều thuận lợi, ổn định và hiệu quả.

Anh Võ Minh Liệt, một lao động thời vụ lâu năm tại xã Châu Thành vui mừng trước sự phát triển của HTX đã giúp anh có việc làm ổn định, thu nhập cao gấp đôi so với trước đây. Ngoài cải thiện cuộc sống gia đình anh Liệt còn nâng cấp máy gặt đập liên hợp thành dòng máy cao cấp hơn. “Nhờ việc đầu tư nâng cấp máy gặt lúa nên năng suất cao, tỷ lệ lúa bị hư hao không còn”, anh Liệt cho hay.

Anh Nguyễn Văn Thiện, thành viên HTX, nhờ làm việc cho HTX nông nghiệp Phát Tài mà thu nhập của anh tăng gấp đôi so với trước đây. “Trước đây cuộc sống gia đình cũng chủ yếu làm nông nghiệp trồng lúa, nhưng do sản xuất theo kiểu truyền thống nên giá trị kinh tế không cao. Nguồn thu nhập không đủ trang trải cuộc sống, để có tiền đóng học cho hai người con, vợ chồng tôi phải đi vay nợ. Tuy nhiên, từ khi vào HTX kinh tế gia đình ngày càng khá giả, không những gia đình tôi trả được hết nợ mà còn tích luỹ xây được ngôi nhà khang trang”.

HTX Nông nghiệp Phát Tài không chỉ mang lại lợi ích về mặt kinh tế cho người lao động mà còn có tác động tích cực đến đời sống cộng đồng. Việc làm ổn định và thu nhập cao giúp giảm bớt tình trạng thất nghiệp tại địa phương. Đặc biệt là hàng năm HTX đóng góp hàng chục triệu đồng xây dựng hạ tầng phục vụ sản xuất, các công trình phúc lợi và quỹ an sinh xã hội của địa phương.

Hiện nay HTX nông nghiệp Phát Tài tạo công ăn việc làm cho hơn 60 thành viên đang sinh sống tại địa phương có thu nhập cao. Trung bình mỗi thành viên có thu nhập từ 9 triệu đồng/tháng.

Đời sống thành viên sung túc

Trước thời điểm sáp nhập thành tỉnh Vĩnh Long, theo thống kê của UBND tỉnh Bến Tre, khu vực kinh tế tập thể đóng góp khoảng 2% vào GDP của tỉnh, từng bước xoá dần định kiến với HTX kiểu cũ trước đây.

Đáng chú ý, trong số các HTX nổi bật có HTX thuỷ sản Rạng Đông, xã Thới Thuận, huyện Bình Đại, Tỉnh Bến Tre cũ (sau sáp nhập thành xã Thới Thuận, tỉnh Vĩnh Long mới), quản lý và khai thác 900 ha đất bãi bồi ven biển với nghề nuôi nghêu thịt và sản xuất nghêu giống, doanh thu đạt 60 tỷ đồng/năm, là một trong 10 HTX thuỷ sản có doanh thu cao nhất tỉnh.

Riêng trong 6 tháng đầu năm 2025, HTX Thủy sản Rạng Đông có doanh thu vượt 37 tỷ đồng, với hơn 9.700 nhân khẩu tham gia và diện tích nuôi trồng hơn 1.500ha.

Ông Nguyễn An Ri, Giám đốc HTX thủy sản Rạng Đông cho biết: Dự kiến từ nay đến cuối năm, HTX tập trung khai thác mỗi tháng đạt doanh thu 4 - 5 tỷ đồng. Hiện HTX đang xin ý kiến của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho phép quản lý, khai thác nghêu giống loại 100 ngàn con trở lại. Bởi nghêu giống đang sinh sản ở một số khu vực, hàng tháng HTX đều tổ chức giữ gìn, quản lý và khai thác có kế hoạch, để đạt theo kế hoạch doanh thu từ 60 tỷ đồng.

Bình quân mỗi năm HTX cung cấp khoảng 1.200 tấn nghêu giống hoặc 600 tấn nghêu thịt, thị trường chủ yếu ở TP HCM và các tỉnh phía Bắc. Đơn vị này có thể đáp ứng đủ cho thị trường khoảng 40 tấn nghêu một ngày.

Nhờ giá nghêu thương phẩm ở mức khá cao, nên hầu hết các thành viên khai thác nghêu đều có lợi. Trong những tháng đầu năm 2025, bình quân mỗi nhân khẩu được chia lợi nhuận 1 triệu đồng.

Ngoài được chia lợi nhuận, tất cả những hộ gia đình đều được phát phiếu bắt nghêu thuê cho HTX với số tiền khoảng 10 tỷ đồng/năm. Nhờ vậy, bà con có việc làm với tiền công 180 ngàn đồng/phiếu. Những gia đình neo đơn, người già không bắt nghêu thuê được có thể nhượng lại phiếu bắt nghêu thuê với khoảng 50% tiền công.

Năm nay, HTX được Đảng ủy xã Thới Thuận giao chỉ tiêu khai thác 36 tỷ đồng, đến thời điểm này đã thu hoạch đạt 52 tỷ đồng, vượt rất nhiều so với kế hoạch đề ra nên chia lợi nhuận cho bà con cao hơn so với mọi năm.

Ông Mai Văn Trung, thành viên HTX Thủy sản Rạng Đông cho biết: “Mỗi phiếu bắt thuê được HTX trả công 180 ngàn đồng, nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với việc làm thuê, làm mướn bên ngoài. Mấy năm nay, nguồn thu từ con nghêu rất lớn nên bà con có cuộc sống ổn định. Trong đó, có đóng góp của lực lượng bảo vệ bãi nghêu của HTX luôn canh gác ngày đêm.

Định hướng mô hình HTX phát triển bền vững

Mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cùng sở, ngành chức năng đến thăm, làm việc với các HTX trên địa bàn tỉnh nhằm nắm bắt tình hình, thực trạng để kịp thời tháo gỡ những khó khăn và định hướng, hỗ trợ cho HTX xây dựng kế hoạch, phương thức sản xuất, kinh doanh mới hiệu quả, bền vững.

Theo Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long, hiện địa phương có 631 HTX với hơn 88.160 thành viên, trên 12.000 lao động làm việc thường xuyên. Trong đó, có 416 HTX nông nghiệp, 41 HTX thuỷ sản, 36 HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, 27 hợp tác xây dựng, 36 HTX thương mại, dịch vụ, 40 HTX vận tải, 6 HTX khác, 29 Quỹ tín dụng nhân dân, 5 Liên hiệp HTX đang hoạt động với 36 HTX thành viên và có 3.150 tổ hợp tác.

Qua khảo sát tình hình hoạt động của các HTX, hiện có 575 HTX đang hoạt động, 56 HTX ngừng hoạt động, 23 HTX thành lập mới, 9 HTX giải thể.

Để các HTX tiếp tục phát triển, trở thành nòng cốt trong công tác xoá đói giảm nghèo cho địa phương, tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân, đại diện các HTX đều bày tỏ mong muốn được hỗ trợ về pháp lý đất đai, hạ tầng và cơ chế đặc thù để phát triển bền vững. Riêng HTX Thủy sản Rạng Đông đề nghị lãnh đạo UBND tỉnh và các ngành chức năng có hướng tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ HTX giải quyết vấn đề khởi công xây dựng tuyến lộ từ cuối Quốc lộ 57B đến trại tôm giống cũ.

Còn HTX Dịch vụ nông nghiệp Tân Phú có sản lượng tiêu thụ cây giống và hoa kiểng hơn 1 triệu sản phẩm/năm. Khó khăn hiện nay là HTX chưa có đất để đầu tư, xây dựng nhà kho, bến bãi để phục vụ các hoạt động sản xuất, kinh doanh của HTX, HTX phải mượn, thuê cơ sở vật chất của thành viên đầu tư trang bị để phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Phương Đông Đặng Xuân Thảo cho biết, đơn vị có vốn điều lệ hơn 2,9 tỷ đồng, với 241 thành viên. Hiện HTX đang nuôi trồng, quản lý khai thác nghêu thương phẩm với diện tích hơn 210 ha tại ấp Nhà Mát, phường Trường Long Hòa. Qua các đợt khai thác nghêu thương phẩm, HTX góp phần giải quyết việc làm cho hơn 5.000 lượt lao động và thành viên tại địa phương, với thu nhập bình quân từ 300.000 - 1 triệu đồng/người/lượt tham gia lao động.

Đặc biệt, trong 6 tháng đầu năm 2025, tổng thu của HTX đạt gần 45 tỷ đồng, tổng lợi nhuận thành viên đạt 605% so với vốn sản xuất kinh doanh (hơn 17,7 tỷ đồng). Tuy nhiên, những tháng đầu năm, nhu cầu đầu ra nghêu thịt giảm và giá cả thấp, trong khi nguồn cung ứng nghêu giống đầu vụ khan hiếm, giá nghêu giống tăng cao kèm theo đó các yếu môi trường như nhiệt độ, độ mặn thường xuyên thay đổi làm ảnh hưởng đến sự phát triển của nghêu.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng chỉ đạo các sở, ngành nhanh chóng hỗ trợ HTX Dịch vụ nông nghiệp Tân Phú tháo gỡ các vướng mắc để hoạt động hiệu quả hơn.

Đối với HTX Thủy sản Rạng Đông, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, trong đó cần công khai minh bạch rõ ràng và báo cáo với chính quyền địa phương. Sau sáp nhập, xã có 2 HTX là Rạng Đông và Đồng Tâm, mỗi HTX có phương thức hoạt động khác nhau, do đó cần thống nhất cách quản lý, đặc biệt cần dự đoán trước các tình huống phát sinh sự bất đồng để có hướng giải quyết hợp lý. HTX cần đẩy mạnh liên kết giữa các HTX trên địa bàn tỉnh, cùng đồng hành để đi xa hơn, phát triển bền vững hơn.

Hoàng Hà