Ông Nguyễn Thế Phương, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cho biết Bộ Kế hoạch & Đầu tư và các bộ ngành liên quan sẽ phải tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý cho hoạt động M&A, đảm bảo cho thị trường này phát triển thuận lợi, hạn chế được những tác động tiêu cực, bất lợi từ các thương vụ M&A như xu hướng thâu tóm, triệt tiêu thương hiệu nội, trốn thuế trong quá trình chuyển nhượng, mua bán doanh nghiệp.

“Bùng nổ” trong kiểm soát?

Số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý và một công ty tư vấn quốc tế cho thấy nếu như năm 2015, tổng giá trị các thương vụ M&A tại Việt Nam đã đạt mốc kỷ lục 5,2 tỷ USD, thì trong 7 tháng đầu năm 2016, ước tính con số này đã lên tới gần 3,5 tỷ USD.

Hoạt động M&A được cho là diễn ra sôi động trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế, nhưng mạnh nhất là ở lĩnh vực bán lẻ, hàng tiêu dùng, bất động sản…

Theo số liệu của Công ty TNHH Thuế và Tư vấn KPMG Việt Nam, trong các nước dẫn đầu về đầu tư vào Việt Nam thông qua hoạt động M&A hiện nay, Nhật Bản tiếp tục là nước đứng đầu về số lượng giao dịch với 34 giao dịch trong nửa đầu năm 2016. Tiếp theo là Singapore, Mỹ, Hàn Quốc, Hồng Kông, Malaysia, Thái Lan, Pháp, Thuỵ Sĩ, Đài Loan.

Tuy nhiên, nếu xét về giá trị giao dịch M&A tại Việt Nam, Thái Lan lại là quốc gia dẫn đầu, đứng thứ hai là Mỹ và thứ ba là Nhật Bản. KPMG cho biết thông qua hoạt động M&A nửa đầu năm 2016, Thái Lan đang thống lĩnh thị trường bán lẻ và tiêu dùng.

Trong khi đó, theo KPMG, từ đầu năm 2016 đến nay, Việt Nam dẫn đầu số lượng nhà đầu tư với nhiều giao dịch. Số lượng giao dịch thực hiện bởi nhà đầu tư Việt Nam rất nổi trội. Tuy nhiên, giá trị thương vụ vẫn còn thấp và chủ yếu trong lĩnh vực bất động sản. Một số vấn đề đang được đặt ra là liệu có khả năng sẽ bùng nổ hoạt động M&A vào Việt Nam trong thời gian tới. Liệu có một dòng vốn M&A mới từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Mỹ, EU đầu tư vào Việt Nam?

Với hoạt động M&A nửa đầu năm 2016 tại Việt Nam thì Thái Lan đang thống lĩnh thị trường bán lẻ và tiêu dùng

Giới chuyên gia cho rằng, cùng với các yếu tố kinh tế vĩ mô và chính sách pháp luật ngày càng thuận lợi, hoạt động M&A tại Việt Nam được dự báo sẽ “bùng nổ” vào giai đoạn 2016-2020. Nhưng sự “bùng nổ” M&A liệu có nằm trong vòng kiểm soát của cơ quan quản lý và khối nội có chịu nổi sức ép thâu tóm từ khối ngoại mới là điều đáng lo ngại.

Như dự báo của Viện Mua lại, Sáp nhập và Liên kết (IMAA) của Thụy Sỹ, năm 2016, quy mô M&A tại Việt Nam có thể đạt mức 600 thương vụ với tổng giá trị 6 tỷ USD, phá kỷ lục của năm 2015.

Một vấn đề cần phải đặt ra là công cụ M&A dưới sự chi phối của các tập đoàn đa quốc gia có nằm trong khuôn khổ pháp luật của Việt Nam hay không hoặc có những rào cản gì đang ngăn chặn hoạt động này?

Cần đưa vào khuôn khổ

Theo khuyến cáo của ông Nguyễn Văn Phụng, Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn, Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính), cần phải chấn chỉnh các hoạt động của các công ty môi giới tư vấn luật cho các thương vụ M&A để thực hiện các hoạt động này theo đúng luật pháp Việt Nam.

Giới chuyên gia đặt vấn đề: Làm thế nào để công cụ M&A ngày càng hữu hiệu, đóng vai trò một kênh huy động vốn hiệu quả đáp ứng nhu cầu rất lớn về nguồn vốn đầu tư phát triển trong giai đoạn mới?

Hơn nữa, đâu là những hàng hóa chất lượng cho các nhà đầu tư quốc tế khi Việt Nam nới rộng tỷ lệ tham gia của nhà đầu tư nước ngoài và mạnh dạn thoái vốn tại những ngành mới như cảng biển, cảng hàng không, những công ty nhà nước có quy mô lớn?

Về phía Uỷ ban chứng khoán nhà nước, Ts. Nguyễn Sơn, Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường, cho biết đang xây dựng Dự thảo Luật Chứng khoán thế hệ hai nhằm tháo gỡ những rào cản để cho doanh nghiệp nước ngoài tiến hành M&A tốt hơn. Theo ông John Ditty, Phó Tổng Giám đốc điều hành, Trưởng Bộ phận Tư vấn Mua bán doanh nghiệp, công ty KPMG Việt Nam, các hoạt động M&A Việt Nam thay đổi rất nhiều trong thời gian qua, từ quy mô đến cấu trúc. Việt Nam có nhiều công ty gặp khó khăn về hiệu suất, đó là thách thức, nhưng cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp nước ngoài đang tìm kiếm cơ hội đầu tư.

Để Việt Nam hướng đến thị trường M&A 10 tỷ USD vào năm 2020, chuyên gia của KPMG cho rằng Việt Nam đã có thể phát triển với tốc độ cao hơn nếu như tầm quan trọng của quản trị doanh nghiệp, tính minh bạch và sự chuẩn bị được nhận thức một cách hiệu quả hơn.

Riêng tác động của các hiệp định thương mại tự do (FTA) đối với hoạt động M&A tại Việt Nam, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, chuyên gia về M&A của Cục Quản lý cạnh tranh, đồng thời là Trưởng của hai nhóm đàm phán trong TPP và EU (Bộ Công Thương), đã nhận định rằng FTA sẽ tạo động lực hình thành nên các mạng lưới doanh nghiệp trong khu vực, tham gia vào những chuỗi giá trị được sản xuất tại các nước thành viên để cung cấp cho thị trường toàn thế giới một cách hiệu quả.

Để thực hiện điều này, doanh nghiệp có thể thông qua hình thức đầu tư trực tiếp (FDI) hoặc bằng M&A. Không chỉ đầu tư gián tiếp, theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, việc tham gia các FTA thế hệ mới cũng sẽ có tác động tích cực đến nguồn vốn đầu tư gián tiếp (FII) thông qua hoạt động M&A.

Thế Vinh