Đây chính là điều khá ngạc nhiên, bởi những lí do có thể chấp nhận được như tiềm lực tài chính – vốn lâu nay luôn là điểm yếu của DN Việt lại không phải là lí do chính cho sự thất bại này.

Ngậm ngùi dừng cuộc chơi

Bình luận về vấn đề Saigon Co.op tuột tay khỏi Big C, bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam khẳng định, Saigon Co.op đã dám đứng ra mua lại DN nước ngoài, câu chuyện đó rất dài, nhưng có thể thấy Saigon Co.op đã đi đến bước cuối cùng. Đây là điều đáng tự hào.

Tuy nhiên, theo bà Loan điều đáng tiếc Saigon Co.op đã đi qua nhiều vòng, đến khi chỉ còn 3 đối thủ mà toàn những đối thủ lớn thì phải dừng chân nhường cho người Thái vì những “trục trặc kỹ thuật”.

Vì lí do trục trặc kỹ thuật Saigon Co.op thất bại trong cuộc đua mua lại Big C

“Nếu như không có những “trục trặc kỹ thuật” này thì chắc chắn Saigon Co.op đã mua được thành công hệ thống của Big C rồi”, bà Loan nói.

Hơn ai hết người trong cuộc mới hiểu rõ lí do mình phải thua cuộc trong cuộc đua với các “ông lớn” ngoại. Ông Võ Hoàng Anh, Giám đốc Marketing Co.op Mart phân tích 3 lí do để DN có thể thắng trong cuộc đua thâu tóm DN.

Thứ nhất, về giá, chúng tôi trả giá không thua kém đối tác nước ngoài.

Thứ hai về năng lực: Các DN nước ngoài ai mua giá cao thì họ bán. Khi họ mua lại thương hiệu họ cũng phải lựa chọn đơn vị đó có đủ sức vận hành hệ thống mà không ảnh hưởng đến thương hiệu của họ hay không? Cái này chúng tôi cũng không thua họ.

Thứ ba về thanh toán, thủ tục pháp lý, vận chuyển: BigC đã đặt ra một số điều kiện khiến Saigon Co.op rơi vào thế khó và không thực hiện được. Chính nguyên nhân này đã khiến Saigon Co.op rời khỏi cuộc chơi.

“Tuy nhiên khi tính toán thương vụ này, chúng tôi suy nghĩ nhiều và xây dựng 2 kịch bản là thành công sẽ làm gì và không thành công sẽ làm gì. Rất tiếc cho chúng tôi đã không thành công, nhưng đây cũng sẽ là bài học để chúng tôi củng cố thêm các thông tin và có bước chuẩn bị tốt hơn trong thời gian tới”, ông Anh cho biết.

Trước đó, DN này cũng từng lên tiếng về khó khăn của DN trong thương vụ mua lại hệ thống siêu thị Big C. Theo đó, ông Diệp Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Saigon Co.op, đã chia sẻ cơ hội mua lại BigC có thể trôi qua vì cơ chế chính sách đầu tư nước ngoài cản trở, dù DN này đã nỗ lực đi đến vòng đấu thầu cuối cùng trong thương vụ này.

Hiếm hoi DN nội mua được thị phần bán lẻ

Theo nhận định, M&A (mua bán và sáp nhập) là một bước để các nhà bán lẻ ngoại thâm nhập thị trường, vì vậy để thâm nhập thành công vào thị trường Việt, các tập đoàn bán lẻ ngoại phải tăng tốc mở rộng nhanh mạng lưới và đa dạng hoá loại hình bán lẻ. Các tập đoàn này sẽ tăng cường M&A để gia tăng thị phần và chiếm lĩnh thị trường, tạo áp lực cạnh tranh lớn đối với các nhà bán lẻ Việt Nam ngay tại “sân nhà”.

Tuy nhiên thực tế, trong cuộc đua của các thương vụ M&A, DN nội lại tỏ ra yếu thế. Tính đến nay, Vingroup là một trong những cái tên hiếm hoi đã mua thành công cổ phần của các DN bán lẻ nội địa. Trong khi đó DN bán lẻ nội vẫn chủ yếu là “bán mình”.

Tháng 10/2014, CTCP Tập đoàn Đại Dương (Ocean Group) chính thức công bố bán 70% cổ phần mảng bán lẻ và quản lý bất động sản cho Vingroup và đổi tên chuỗi siêu thị từ Ocean Mart thành Vinmart.

Năm 2015, Vingroup tiếp tục mua lại 100% cổ phần của Vinatexmart thuộc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) với giá trị 229,5 tỷ đồng. Với thương vụ này, Vingroup đã sở hữu toàn bộ hệ thống chuỗi siêu thị Vinatexmart với 39 cửa hàng…

Ông Nguyễn Ngọc Hưng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ Đi Siêu Thị, chia sẻ, không phải DN nào cũng có thể mua bán sáp nhập. Phần lớn các DN vừa và nhỏ thì M&A sẽ khó khăn và họ sẽ có rủi ro về cạnh tranh bởi các DN Việt năng lực cốt lõi về sự cạnh tranh rất yếu trong khi các DN nước ngoài có nguồn lực rất lớn về tài chính, kỹ năng,… nên nhiều khả năng các DN Việt sẽ bị xâm lấn và cạnh tranh rất lớn.

Còn ông Nguyễn Minh Phong, Chuyên gia Kinh tế đánh giá, với M&A, thị trường bán lẻ Việt Nam không còn là sân chơi riêng của DN trong nước mà trở thành “mảnh đất” hấp dẫn “đại gia” bán lẻ nước ngoài, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia. Điều này làm gia tăng thách thức cho các DN bán lẻ nước ta. Để có thể thắng lợi trong bán lẻ, không chỉ có giá, chất lượng mà cần thái độ phục vụ, dịch vụ sau bán hàng tốt.

Giới chuyên gia cho rằng hoạt động M&A của khối ngoại trên lĩnh vực bán lẻ sẽ còn “càn quét” với quy mô và giá trị giao dịch ngày càng lớn, với ưu thế thuộc về các nhà bán lẻ có tiềm lực tài chính mạnh và năng lực quản trị tốt. Đây là con đường ngắn nhất để khối ngoại mở rộng mạng lưới, chiếm lĩnh thị phần và nâng sức mạnh thương hiệu ở Việt Nam.

Theo đánh giá của các hãng tư vấn kinh tế, 2015 là năm bùng nổ của mua bán sáp nhập tại Việt Nam với số thương vụ hoàn thành có giá trị trên 4,3 tỷ USD, tăng 40% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng này được dự đoán sẽ được kế thừa trong năm 2016 khi các hiệp định thương mại được thực thi và các văn bản luật pháp mới có hiệu lực.

Vì vậy, nếu những cản trở trên chưa được gỡ thì DN bán lẻ nội sẽ ngày càng khó khăn chồng chất và phải “bán mình” nhiều hơn. Và M&A của DN nội địa vẫn chủ yếu là “bán chứ không có mua”.

Lê Thúy