Tại dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã đưa ra một đề xuất mang tính đột phá nhằm quản lý chặt chẽ hệ thống tài khoản thanh toán.

Cụ thể, các ngân hàng sẽ có quyền đóng các tài khoản không phát sinh bất kỳ giao dịch nào trong vòng 3 năm trở lên, tính từ ngày phát sinh giao dịch cuối cùng. Quy định này áp dụng cho mọi trường hợp, ngoại trừ những tài khoản đã có thỏa thuận riêng giữa khách hàng và ngân hàng về thời hạn duy trì.

Việc bổ sung quy định này xuất phát từ thực tế tồn tại một lượng lớn tài khoản thanh toán không hoạt động hoặc bị bỏ quên trong thời gian dài. Đáng lo ngại hơn, nhiều đối tượng tội phạm đã lợi dụng kẽ hở pháp lý để thu gom tài khoản "rác", sử dụng giấy tờ giả hoặc giấy tờ cũ của người khác để mở tài khoản nhằm mục đích lừa đảo.

Trước đây, các ngân hàng chỉ có thể đóng tài khoản dựa trên thỏa thuận sẵn có hoặc các trường hợp đặc biệt như chủ tài khoản qua đời, tổ chức chấm dứt hoạt động. Với các tài khoản mở trước khi Nghị định 52 có hiệu lực, việc xử lý gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng.

Để đưa ra mốc 3 năm, NHNN đã tham khảo kỹ lưỡng mô hình quản lý của nhiều quốc gia phát triển. Tại Hoa Kỳ, tài khoản không hoạt động từ 3 đến 5 năm sẽ bị coi là tài sản vô chủ và chuyển giao cho chính quyền tiểu bang quản lý.

Tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), các tài khoản sau 3 năm không giao dịch sẽ bị đưa vào danh sách "ngủ đông" và bị đóng sau 5 năm nếu khách hàng không phản hồi.

Mạnh tay xử lý tài khoản ngân hàng 'rác' để ngăn chặn hoạt động lừa đảo

Dùng AI để phát hiện và chặn lừa đảo qua tài khoản ngân hàng

Đối với số dư còn lại sau khi đóng tài khoản, dự thảo mới cũng quy định rõ ràng hơn nhằm bảo vệ quyền lợi người dùng. Các ngân hàng có trách nhiệm tiếp tục theo dõi số tiền này để hoàn trả cho người thụ hưởng hợp pháp khi có yêu cầu hoặc xử lý theo đúng quy trình của pháp luật, thay vì chỉ thông báo chung chung như hiện nay.

Bên cạnh việc dọn dẹp tài khoản "ngủ đông", dự thảo còn điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng khác để phù hợp với thực tiễn số hóa. Khái niệm dịch vụ ví điện tử được thay đổi từ "nạp tiền" thành "nhận tiền" để phản ánh chính xác các luồng tiền từ tài khoản thanh toán, thẻ ghi nợ hoặc từ các ví khác chuyển đến.

Trong lĩnh vực thanh toán quốc tế, cơ quan soạn thảo bổ sung thêm phương thức thực hiện thông qua các tổ chức chuyển mạch tài chính quốc tế đã được cấp phép tại Việt Nam. Thay đổi này nhằm hỗ trợ các dự án kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới bằng mã QR đang được triển khai rầm rộ giữa Việt Nam và các nước trong khu vực.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, dự thảo đề xuất thống nhất khái niệm "vốn điều lệ" thay cho "vốn điều lệ thực góp" nhằm đồng bộ với Luật Doanh nghiệp. Tuy nhiên, yêu cầu về mức vốn tối thiểu vẫn được duy trì nghiêm ngặt ở mức từ 50 tỷ đồng đến 300 tỷ đồng tùy theo loại hình dịch vụ để đảm bảo năng lực tài chính của tổ chức.

Đồng thời, các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật cũng được nâng cao khi tổ chức trung gian thanh toán phải đáp ứng tiêu chuẩn an ninh mạng cấp độ 3. Các thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép và gia hạn cũng được cải cách theo hướng giảm bớt hồ sơ giấy, tăng cường khai thác dữ liệu điện tử dùng chung, từ đó giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Huyền Anh