Theo báo cáo của Vụ Thị trường châu Á – châu Phi (Bộ Công Thương), trong 8 tháng đầu năm 2017, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt khoảng 9,64 tỷ USD, trong đó, kim ngạch xuất khẩu (XK) sang Thái Lan đạt khoảng 3,07 tỷ USD, kim ngạch nhập khẩu (NK) từ Thái Lan đạt 6,57 tỷ USD. Việt Nam nhập siêu từ Thái Lan 3,5 tỷ USD, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2016.

Trái cây Thái “thống trị”?

Trong 36 mặt hàng NK nhiều từ Thái Lan có 22 mặt hàng trong nước sản xuất được như các mặt hàng điện, điện tử gia dụng và linh kiện, rau quả, máy vi tính, sản phẩm nhựa, sắt thép, các sản phẩm gia dụng như chất tẩy rửa, mỹ phẩm, đồ dùng nhà bếp, sản phẩm nội thất…

5 nhóm mặt hàng NK lớn nhất từ Thái Lan trong 8 tháng đầu năm 2017, góp phần lớn vào giá trị nhập siêu từ Thái Lan, là hàng điện gia dụng và linh kiện (646 triệu USD), rau quả (618 triệu USD), ô tô nguyên chiếc (432 triệu USD), xăng dầu các loại (406 triệu USD), chất dẻo nguyên liệu (403 triệu USD), linh kiện phụ tùng ô tô (340 triệu USD).

Trong năm 2016, riêng tổng kim ngạch của bốn nhóm mặt hàng NK lớn nhất từ Thái Lan là hàng điện gia dụng và linh kiện, linh kiện phụ tùng ô tô, ô tô nguyên chiếc, rau quả đã chiếm 30% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Thái Lan.

Đối với rau quả, năm 2016, Việt Nam NK 410 triệu USD (chiếm 44,3% tổng kim ngạch NK rau quả của Việt Nam từ thế giới, gấp 10 lần kim ngạch XK rau quả của Việt Nam sang Thái Lan trong năm 2016).

“Việt Nam nhập khẩu chủ yếu từ Thái Lan các loại rau quả gồm: các loại đậu hạt, nấm, sầu riêng, dâu tây, chôm chôm, bòn bon, nhãn, dừa, hạt điều… Trong khi đó, Thái Lan chỉ mới cấp phép cho thanh long, vải và nhãn của Việt Nam được chính thức nhập khẩu vào thị trường Thái Lan. 8 tháng đầu năm 2017, nhập khẩu rau quả từ Thái Lan đã lên tới 618 triệu USD”, theo số liệu của Vụ Thị trường châu Á – châu Phi.

Trước đó, theo Bộ NN&PTNT, giá trị nhập khẩu mặt hàng rau quả 8 tháng đầu năm 2017 đạt hơn 1 tỷ USD, tăng 94% so với cùng kỳ năm 2016, với nhập khẩu từ Thái Lan chiếm hơn 60%, thị trường tăng trưởng cao nhất, gấp 3,2 lần so với cùng kỳ. Trong đó, so với cùng kỳ năm 2016, mặt hàng rau ước đạt 190 triệu USD, tăng 35% và mặt hàng quả đạt 809 triệu USD, tăng hơn hai lần.

Trả lời về con số nhập khẩu rau quả tăng mạnh thời gian gần đây, ông Hoàng Trung, Cục trưởng Cục Bảo vệ Thực vật, lý giải, số lượng trái cây Thái xuất khẩu sang Việt Nam tăng nhiều so với nhiều năm qua là vì nhập khẩu về Việt Nam sau đó tái xuất sang Trung Quốc.

Ông Trung khẳng định: “Phía Cục Bảo vệ Thực vật đã kiểm tra cả đầu nhập và xuất khẩu. 90% lượng hoa quả Thái Lan được nhập về Việt Nam rồi tái xuất sang Trung Quốc. Thị trường Việt chỉ tiêu thụ khoảng 10% lượng hoa quả nhập khẩu từ Thái Lan”.

Nói về mối lo này, ông Lê Quốc Phương, Phó Giám đốc Trung tâm thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), đánh giá, việc giảm thuế nhập khẩu rau quả về 0% theo cam kết Hiệp định Thương mại tự do ASEAN đang gây áp lực lớn lên trái cây Việt Nam.

“Trong thương mại hiện đại, việc nhập khẩu rau quả là chuyện bình thường, có xuất sẽ có nhập. Nhưng sẽ là không bình thường nếu nhập khẩu nhiều mặt hàng trong nước hoàn toàn sản xuất được”, ông Phương khuyến cáo.

Dễ vào Việt Nam, khó vào ASEAN

Bên cạnh trái cây, Vụ Thị trường châu Á – châu Phi cho biết, Việt Nam vẫn có nhu cầu nhập khẩu lớn đối với các mặt hàng của Thái Lan là đầu vào của sản xuất tại Việt Nam.

Nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Thái Lan thuộc nhóm cần nhập khẩu để phục vụ sản xuất, tiêu dùng trong nước, chiếm tới 50% tổng kim ngạch nhập khẩu từ Thái Lan, gồm có: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng; xăng dầu các loại; chất dẻo nguyên liệu; hóa chất; nguyên – phụ liệu dệt may, da giầy; vải các loại; giấy các loại; xơ, sợi dệt các loại; thức ăn gia súc và nguyên liệu…

Chỉ ra nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bà Lê Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Á – châu Phi, cho biết Việt Nam thực hiện lộ trình giảm thuế theo cam kết trong Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA): Nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Thái Lan đã được hưởng thuế suất thuế ưu đãi theo lộ trình cam kết trong ATIGA. Đồng thời Thái Lan đã thiết lập kênh phân phối vững chắc và đang tiếp tục mở rộng tại Việt Nam.

Các tập đoàn bán lẻ hàng đầu của Thái Lan như Central Group, TCC Group đã tiến hành mua bán, sáp nhập các chuỗi bán lẻ tại Việt Nam thời gian qua và tiếp tục có kế hoạch mở rộng tại Việt Nam.

Đây là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp (DN) Thái Lan đưa trực tiếp hàng Thái tới người tiêu dùng Việt Nam. Hơn nữa, việc người tiêu dùng Việt Nam vẫn có tâm lý ưa chuộng hàng Thái Lan, cả về giá cả, mẫu mã và chất lượng.

Ông Trịnh Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, cho biết, tại một số thị trường như Vĩnh Phúc, Hà Nội, thị phần của DN Thái Lan tương đối lớn, chiếm hơn 40%. Ban đầu, các DN Thái Lan không hiện diện nhưng sau khi mua lại các DN khác, thị phần của họ tại những thị trường này tăng lên.

Ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước, cũng cho rằng sau hơn 10 năm gia nhập WTO, rất nhiều “đại gia” bán lẻ ngoại đã vào Việt Nam và phát triển khá nhanh, thậm chí hiện nay, tại một số chợ đầu mối đã có “hình bóng” người Thái đứng sau để điều hành và thu gom hàng hóa. Thời gian tới, cần xem xét lại quy chế cấp phép cho hệ thống bán lẻ nước ngoài vào Việt Nam.

Đối với tình hình nhập siêu từ Thái Lan như hiện nay, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh nêu yêu cầu các đơn vị phải tìm hiểu toàn diện lý do tại sao Việt Nam lại nhập siêu từ Thái Lan, trong khi đó, cũng là các nước trong khu vực ASEAN như Indonesia, Philippines, hàng hóa của Thái Lan không thể thâm nhập sâu rộng như ở thị trường Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Công Thương thừa nhận nhiều dòng thuế đã được giảm từ năm 2005 nhưng chúng ta chưa tận dụng được, nếu không có giải pháp sẽ bỏ lỡ trong giai đoạn tới; một phần là do công tác phối hợp giữa Bộ Công Thương và các bộ ngành khác trong việc thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, xúc tiến thương mại vẫn còn nhiều hạn chế nên cần khắc phục mạnh mẽ trong thời gian tới.

Lê Thúy