Ông Obama và ông Tập Cận Bình đều đang có mặt ở Philippines cùng với các nhà lãnh đạo thế giới khác, để tham dự Hội nghị Thượng đỉnh thường niên Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).

Điểm cộng TPP dành cho Mỹ

Với việc Hiệp định đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) vừa hoàn tất đàm phán, ông Obama tranh thủ cơ hội tại diễn đàn APEC để nhấn mạnh ý nghĩa của TPP, như là một hình mẫu về mở rộng quan hệ thương mại ở Thái Bình Dương. Nước Mỹ coi đây là một hiệp định toàn diện thế hệ mới, giữa các nước chiếm hơn một phần tư kim ngạch thương mại toàn cầu, thiết lập tiêu chuẩn mới trong các lĩnh vực như sở hữu trí tuệ, lao động hay doanh nghiệp nhà nước.

Giới phân tích nhận định TPP là một cấu phần kinh tế quan trọng trong chiến lược xoay trục sang châu Á của Washington, trong bối cảnh Trung Quốc có những yêu sách về chủ quyền trên Biển Đông, nơi luôn nhộn nhịp các hoạt động giao thương.

Trong một cuộc họp với lãnh đạo của các quốc gia thành viên TPP, ông Obama khẳng định TPP là “trọng tâm trong tầm nhìn chung về tương lai của khu vực năng động này” và là “thỏa thuận thương mại có tiêu chuẩn cao nhất và tiến bộ nhất”.

Tổng thống Mỹ cũng tin tưởng TPP sẽ mang lại cho hàng hóa Mỹ nhiều cơ hội tiếp cận các thị trường mới, đặt ra quy định về bảo vệ môi trường và người lao động. Ưu tiên hàng đầu và cũng là thách thức rất lớn đối với năm nhiệm kỳ cuối cùng của ông Obama là làm sao thuyết phục được quốc hội phê chuẩn để hiệp định trên có hiệu lực.

Sau khi các nước TPP tuyên bố kết thúc đàm phán, lần lượt Hàn Quốc, Philippines và gần đây nhất là Indonesia, đều thể hiện sự quan tâm gia nhập. Và, như cách nói của một chuyên gia Eurosia Group, muốn chiến thắng Trung Quốc, thay vì tìm cách kiềm chế, cách tốt nhất là phải làm cho thành công để Trung Quốc nhận ra rằng mình cũng muốn là một phần trong đó.

Lãnh đạo hai nền kinh tế hàng đầu thế giới không hề giấu giếm ý định đua tranh giành thị phần thương mại

Trung Quốc dựa vào tiềm lực kinh tế

Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Á - Thái Bình Dương cùng thúc đẩy thành lập Khu vực mậu dịch tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP), sau nhiều năm vẫn dang dở trên giấy. Mỹ chính là nước khởi xướng FTAAP, nhưng sự quan tâm “nguội” dần khi chuyển sang theo đuổi TPP. Ông Tập Cận Bình nhận định, FTAAP chính là sáng kiến để duy trì sợi dây liên kết giữa các nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng trong khu vực. Hiện nay, 21 thành viên APEC đã tham gia 144 hiệp định thương mại tự do, chiếm tới hơn một nửa số FTA toàn cầu.

Từ lập luận cho rằng việc xuất hiện nhiều hiệp định tự do thương mại khu vực mới có thể tạo nên tình trạng phân tán manh mún, ông Tập Cận Bình nhận định các nước APEC “cần phải đẩy nhanh quá trình hiện thực hóa FTAAP và xúc tiến hội nhập kinh tế khu vực”.

Theo ý kiến của một số nhà phân tích, cho đến nay, Trung Quốc tỏ ra có một chiến lược kinh tế toàn cầu rõ ràng hơn so với Mỹ, trong đó tận dụng sức mạnh kinh tế để tài trợ cho cơ sở hạ tầng và các dự án phát triển trên thế giới, thường là để mở rộng không gian thương mại mới.

Sức hút từ sự ra đời của Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), do Bắc Kinh khởi xướng càng mở rộng tầm ảnh hưởng của Trung Quốc, trong khi lại tạo ra một nguồn tài chính giúp giải quyết nhu cầu hàng trăm tỷ USD xây cầu, cảng, đường giao thông và nhiều cơ sở hạ tầng quan trọng khác của các nền kinh tế mới nổi.

Tuy nhiên, với việc TPP đạt được thỏa thuận cuối cùng giữa 12 nước thành viên trong tháng 10 vừa qua, giới quan sát nhận định Mỹ đã đi nhanh hơn Trung Quốc một bước trong việc thiết lập các quy tắc mới cho thương mại toàn cầu, thông qua các tiêu chuẩn cao hơn về thương mại và đầu tư, sở hữu trí tuệ…

Ngay cả các nước không thuộc khối TPP cũng sẽ đón nhận những ảnh hưởng nhất định, khi các quốc gia thành viên TPP, như Việt Nam hay Malaysia, đẩy mạnh cải cách để trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn hơn. Chính vì vậy mà Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman từng phát biểu rằng: “Điều đó buộc Trung Quốc phải nỗ lực cạnh tranh, cho dù có tham gia TPP hay không”.

Hùng Anh