Thảo luận về tình hình phát triển kinh tế – xã hội diễn ra cuối tuần qua, đại biểu Quốc hội A Long (Rơ Châm Long) – Kon Tum đã thẳng thắn nêu lên thực trạng mà ngành nông nghiệp đang gặp phải, một thực trạng đã kéo dài từ nhiều năm song vẫn chưa có "thuốc chữa".

Đại biểu A Long chia sẻ, có gần 70% dân số sống dựa vào đồng ruộng, vườn, rẫy nhưng việc sản xuất ở đây vẫn đang trong tình trạng tự bơi là chính, ở tâm thế may nhờ rủi chịu, chuyện được mùa mất giá, được giá mất mùa, chuyện con gà, con lợn, hoa quả hầu như phụ thuộc vào thị trường tiểu ngạch của biên mậu.

Giải cứu mãi thì không ổn

"Giải cứu là cần thiết nhưng nếu cứ giải cứu mãi thì không ổn chút nào vì đó là biểu hiện của loay hoay, lúng túng và nếu cứ loay hoay, lúng túng như vậy thì chiến lược tăng nông bao giờ tới đích", đại biểu A Long nói.

Đại biểu Phạm Văn Tuân (Thái Bình), đặt vấn đề Việt Nam là nước có tiềm năng, lợi thế về nông nghiệp, có rất nhiều sản phẩm nông sản có thể đưa ra thế giới như lúa gạo, con cá, con tôm hoặc cà phê, ca cao… nhưng hiện tại, chưa có nhiều sản phẩm có thương hiệu quốc tế và thị trường ổn định.

Ví dụ, khối lượng xuất khẩu (XK) gạo rất lớn, ở top đầu thế giới nhưng không trở thành hàng hóa có thương hiệu hoặc có thành hàng hóa thì tỷ lệ hưởng của người sản xuất rất thấp, do sản xuất manh mún, thủ công, không theo chuỗi giá trị trong nông nghiệp.

Trong lĩnh vực thủy sản, nghề làm nước mắm ra đời và phát triển hàng trăm năm ở nước ta, tạo sinh kế cho người dân ven biển nhưng đến nay vẫn lúng túng trong việc xác định tiêu chí, tiêu chuẩn nước mắm truyền thống và nước mắm công nghiệp. Khó khăn cả trong việc thành lập Hiệp hội Nước mắm truyền thống cũng để cho một số DN và ngư dân bức xúc.

Đại biểu Hoàng Đức Thắng (Quảng Trị) cho rằng nông sản phải được kiểm soát theo chuỗi giá trị từ khâu tạo giống đến sản phẩm cuối cùng đưa ra thị trường. Tuy nhiên, hơn 10 triệu hộ sản xuất nông nghiệp của chúng ta đang bất lực với điều kiện ngày càng khắt khe này.

Theo đại biểu Thắng, nguyên nhân là do mô hình sản xuất kinh tế hộ luôn phải đối mặt với rủi ro bởi điều kiện thiên nhiên, dịch bệnh, giá cả thị trường.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Hà Nội), cho biết theo tổ chức FAO, thất thoát, lãng phí trong chế biến, tiêu dùng nông sản của Việt Nam gấp 7 lần so với Hà Lan. Tại sao chúng ta không triển khai phát triển công nghệ cao trong tái chế để tái sử dụng rác thải trong nuôi trồng, chế biến nông lâm thủy sản để tạo ra giá trị gia tăng cao.

Về vấn đề dịch bệnh, đại biểu Trần Tất Thế (Hà Nam) đề cập, dịch tả lợn châu Phi diễn ra hiện nay rất phức tạp. Ngành nông nghiệp cho biết rất cố gắng song dịch bệnh vẫn tiếp diễn một cách rất phức tạp. Đến nay, dịch đã lan tới 48 tỉnh thành, hơn 300 huyện, hơn 3.000 xã với 2 triệu con lợn mắc bệnh (117.000 tấn) bằng 6,5% tổng đàn lợn toàn quốc. Đây là thiệt hại vô cùng lớn.

Cần thay đổi cách nghĩ, cách làm

Cho rằng nhiều năm qua, Việt Nam vẫn vướng vào "lời nguyền" xuất khẩu nông sản thô, giá trị thu về không cao, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề xuất nhiều giải pháp. Trong đó, ngành nông nghiệp cần thay đổi cách làm, cách nghĩ. Cụ thể, quản lý cần dữ liệu thông tin. Hiện nay, việc cập nhật thông tin chưa kịp thời, còn mù mờ dữ liệu đầu vào, đầu ra thì không thể làm tốt vai trò kết nối cung cầu.

Do vậy, cần sớm có một bộ phận chuyên trách cung cấp thông tin về đầu vào, đầu ra như quy mô các vùng sản xuất, giá cả thị trường, thông tin về DN tiêu thụ, hóa chất không được sử dụng theo yêu cầu của từng thị trường. Từ đó, nông dân, DN, các cấp quản lý dễ dàng tìm kiếm thông tin để định hướng sản xuất kinh doanh, phòng ngừa rủi ro.

Thường xuyên mời các chuyên gia, DN về tổ chức bàn tròn trao đổi sâu hơn từng vấn đề chuyên môn, ý kiến chuyên gia là rút ngắn con đường tìm giải pháp phát triển nông nghiệp.

Cùng với đó, đại biểu Hòa cho rằng hiện nay chất lượng giống nhìn chung còn bỏ ngỏ, trôi nổi. Gần đây, có nhiều DN đầu tư vào ngành nông nghiệp, đây là tín hiệu đáng mừng nhưng cần liên kết DN sản xuất giống với DN tiêu thụ, chế biến, XK thông qua các HTX, cánh đồng lớn.

Thành lập và củng cố các hoạt động hiệp hội ngành hàng nông sản, các câu lạc bộ – đó là mô hình đa thành phần có sự tham gia của DN, người sản xuất, chuyên gia thị trường, nhà quản lý định hướng sản xuất, chiến lược sản xuất, bảo quản chế biến, xác định thị trường nội địa và XK mang tính dài hạn.

Đặc biệt, ông Hòa cho rằng cần quan tâm nhiều hơn tới thị trường nội địa, hiện nay nông sản nước ngoài được nhập khẩu nhiều đang làm khó cho nông sản trong nước.

Trong khi đó, đại biểu Hoàng Đức Thắng (Quảng Trị) cho rằng cần nhìn nhận thấu đáo, quyết liệt giải quyết nút thắt, điểm nghẽn nhằm khơi thông nguồn lực đất đai cho sản xuất nông nghiệp. Đất nông nghiệp cần được phân bổ cho người sử dụng hiệu quả, chứ không hạn chế ở mức hạn điền và quan hệ sử dụng như hiện nay.

Trong thực tiễn, việc tập trung ruộng đất diễn ra phổ biến thông qua dồn điền đổi thửa, mô hình HTX, cánh đồng mẫu lớn, thuê đất nông dân – chính quyền làm trung gian thuê đất của nông dân cho DN thuê lại. Các mô hình này bảo đảm cho nông dân vẫn còn quyền sử dụng đất, không làm bần cùng hoá, không làm nông dân mất đất, phát sinh hệ luỵ sau này.

Vì vậy, đại biểu Hòa kiến nghị cần thiết phải thay quy định bằng hạn điền, tập trung khuyến khích để HTX, DN trực tiếp thuê đất của nông dân, nhằm tập trung sử dụng đất hiệu quả nhất.

"Nút thắt này được tháo gỡ thì sẽ mở đường cho quá trình tái cơ cấu nông nghiệp, hấp thu vốn, tín dụng, mở rộng quy mô sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả cạnh tranh của nền nông nghiệp nước nhà", đại biểu Thắng chia sẻ.

Trước các kiến nghị, đề xuất của nhiều đại biểu Quốc hội về các vấn đề của ngành nông nghiệp, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho biết Bộ đang tập trung đối phó với dịch tả lợn châu Phi và cho biết Việt Nam vẫn còn 94% đàn lợn sạch, chưa có bệnh, nên cần tuyên truyền các biện pháp phòng dịch.

Để phòng khủng hoảng thiếu thịt lợn, Bộ NN&PTNT đã cùng Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan bàn giải pháp dự trữ thịt lợn đông lạnh, đồng thời khuyến cáo người dân không tăng đàn lợn lúc này, vì nguy cơ rủi ro cao, thúc đẩy các nhóm chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò), gia cầm, thủy sản…

Về giải pháp lâu dài, cơ quan chức năng cũng đang tập trung nghiên cứu vắc-xin trị bệnh, xây dựng kịch bản, chiến lược phát triển chăn nuôi mới…

Lê Thúy