Hãy hình dung với một siêu đô thị lớn nhất Việt Nam là Tp.HCM không chỉ là trung tâm kinh tế của cả nước mà còn là giao lộ của chuỗi cung ứng toàn cầu, từ khai thác, sản xuất gia tăng giá trị đến phân phối toàn cầu thông qua một cảng biển hiện đại. 

Thời điểm vàng, cơ hội vàng

Chính vì lẽ đó, khi bàn về lộ trình phát triển Thành phố Cảng quy mô lớn của Tp.HCM trước thời vận mới, ông David Lewis, Giám đốc điều hành của Energy Capital Vietnam (ECV) và là cố vấn cấp cao cho SoiHub (một trung tâm đổi mới sáng tạo xanh hàng đầu) khẳng định ngắn gọn đây là thời điểm vàng, cơ hội vàng.

Bằng giọng nói chắc nịch, ông David Lewis quả quyết với tốc độ tăng trưởng GDP dự kiến từ 7-8% mỗi năm, siêu đô thị Tp. HCM mới (từ việc sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu) có thể trở thành trung tâm logistics hàng đầu tại Đông Nam Á, sánh ngang với Singapore hoặc Thượng Hải (Trung Quốc).

Để có được vị thế đó, cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng cảng biển nhằm tiếp nhận các tàu lớn hơn, có cơ sở hạ tầng công nghiệp để chế biến các nguồn tài nguyên chiến lược phục vụ sản xuất phụ trợ, và cơ sở hạ tầng dịch vụ để hỗ trợ logistics.

Như hiện tại, Tp.HCM có hệ thống cảng lớn nhất tại Việt Nam, xử lý 16 triệu TEU container/năm, chiếm 68% tổng lượng hàng hóa của cả nước. Điển hình là cảng Cái Mép - Thị Vải đang xử lý 6,8 triệu TEU container mỗi năm. Cảng này được Ngân hàng Thế giới và S&P Global Market Intelligence công bố giữ vị trí thứ 7 thế giới về chỉ số hiệu suất cảng container giai đoạn 2020 - 2024, vượt qua nhiều cảng lớn như Singapore, Hong Kong hay Tanjung Pelepas (Malaysia).

Đối diện nhiều thách thức

Kỳ vọng về tương lai logistics sẽ “phi nước đại” ở nơi từng được mệnh danh là “Hòn ngọc viễn đông” như Tp.HCM, ông David Lewis đã vẽ ra một bức tranh tỉ mỉ về kế hoạch hành động lộ trình phát triển logistics cho siêu đô thị lớn nhất Việt Nam này, gồm cảng biển, đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, cho đến đường ống, đường hàng không và du lịch.

 “Đến năm 2030, điều kỳ vọng là hệ thống cảng biển ở Tp.HCM dự kiến sẽ xử lý từ 40-45 triệu TEU container/năm. Chìa khóa thành công nằm ở việc tiếp nhận các tàu lớn hơn đồng thời tích hợp việc chế biến nguyên vật liệu vào các ngành công nghiệp sản xuất tiên tiến, từ đó khai thác nguồn khoáng sản thiết yếu dự trữ đáng kể của Việt Nam. Đây không chỉ là cơ sở hạ tầng – đây là chiến lược nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng cho nhu cầu toàn cầu”, ông David Lewis tỏ ra hào hứng với kế hoạch đang vẽ ra.

Xưa nay ông cha ta có câu “muốn biết phải hỏi, muốn giỏi phải học”. Cho nên, với kỳ vọng Tp.HCM sẽ là một trung tâm logistics, cảng biển hiện đại hàng đầu Đông Nam Á, cũng cần học hỏi nhiều từ mô hình thành công trên thế giới.

Như cảng Los Angeles (POLA) ở Mỹ - một trong những cảng biển container lớn nhất, bận rộn nhất Bắc Mỹ, là một điển hình sinh động về tự động hóa và tính bền vững với thiết bị không phát thải, hệ thống Trí tuệ nhân tạo (AI) quản lý hàng hóa theo thời gian thực và hành lang xanh, giúp giảm lượng khí thải.

Tối ưu hóa như “kỹ sư kỹ thuật số”

Bí quyết của cảng Los Angeles là quan hệ đối tác công - tư chặt chẽ, thu hút nguồn vốn đầu tư lớn và tạo ra hàng nghìn việc làm cùng các chuỗi cung ứng có khả năng phục hồi cao.

“Chúng ta có thể áp dụng mô hình này cho Tp.HCM, nâng cấp cơ sở hạ tầng cảng biển để kết nối liền mạch với cơ sở hạ tầng công nghiệp và xuất khẩu khoáng sản đã qua chế biến sang Hoa Kỳ”, ông David Lewis gợi ý.

Đặc biệt là sử dụng AI và dữ liệu lớn để tối ưu hóa theo thời gian thực – dự đoán chính xác thời gian tàu đến, giảm tắc nghẽn và cắt giảm lượng khí thải CO2. Mô hình Song sinh Kỹ thuật số (Digital Twin) cho phép mô phỏng mọi kịch bản nhằm hỗ trợ lập kế hoạch khẩn cấp. Điều này có thể giúp cảng biển ở Tp.HCM tạo ra khả năng siêu kết nối (hyper-connectivity) và hỗ trợ cơ sở hạ tầng logistics và dịch vụ công nghiệp bền vững.

Lẽ đương nhiên, cơ sở hạ tầng cảng thông minh như Tp.HCM cần có công nghệ đột phá. Chẳng hạn một nền tảng AI giám sát tài sản công nghiệp theo thời gian thực, tự động hóa hàng nghìn quyết định nhằm giảm thiểu rủi ro sự cố. Và việc tối ưu hóa hoạt động cảng biển được ví như một “kỹ sư kỹ thuật số” cung cấp khả năng nâng cao kỹ năng cho công nhân đồng thời mang lại các năng lực quản lý thông minh.

Nên nhắc thêm, một trong những thách thức lớn cho hệ thống cảng biển ở Tp.HCM là lượng hàng hóa Vùng Kinh tế Trọng điểm phía Nam đang gia tăng nhanh chóng, dự kiến vượt quá 500 triệu tấn (28 triệu TEU/năm) vào năm 2030. Trong khi đó, hệ thống cảng tại Cái Mép – Thị Vải đang tiệm cận giới hạn công suất khai thác.

Chính vì lẽ đó, để mở rộng quy mô cảng biển ở Tp.HCM, như gợi mở của ông David Lewis, có thể nghĩ đến cảng Long Sơn (nằm trong vùng nước sâu thông thoáng) sẽ có khả năng tiếp nhận tàu lên đến 200.000 DWT, kết nối hàng hóa với các hệ thống vận tải đa phương thức thông qua đường cao tốc, đường sắt và đường sông. Việc đầu tư vào cảng Long Sơn sẽ là yếu tố then chốt để giảm thiểu tắc nghẽn và tối ưu hóa hệ thống logistics.

“Điều này sẽ giúp tạo ra các chuỗi cung ứng an toàn hơn giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với cả hai quốc gia. Cảng Long Sơn sẽ được thiết kế với mức độ tự động hóa cao cùng chiến lược giảm phát thải cho các hành lang vận tải biển xanh, mô phỏng theo cảng Los Angeles”, vị giám đốc điều hành của ECV cho biết.

Cảng Long Sơn sẽ sử dụng AI để tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tích hợp liền mạch hơn với khu công nghiệp nhằm giảm tắc nghẽn và chi phí vận hành, đồng thời kết nối với Tp.HCM thông qua đường sắt cao tốc.

Việc phát triển cảng biển này sẽ hỗ trợ các dịch vụ du lịch, chẳng hạn như cảng tàu du lịch quốc tế dọc theo Sông Sài Gòn, là sự kết hợp của các khách sạn, trung tâm hội nghị và khu vực giải trí, giống như các cảng ở Miami (Mỹ) và Dubai (UAE).

Đó là chưa kể Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ ở Tp.HCM đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và đưa vào quy hoạch quốc gia, đang trong giai đoạn chọn nhà đầu tư và hoàn thiện thủ tục. Sự xuất hiện của siêu cảng như trên sẽ góp phần nâng vị thế logistics của Tp.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung trong mạng lưới logistics toàn cầu.

 Thanh Loan