Trước khi thực hiện sáp nhập tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre và đổi tên thành tỉnh Vĩnh Long, tỉnh Bến tre có 153 HTX trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong đó, có 34 HTX tham gia chuỗi giá trị dừa, hiện nhiều HTX đã chủ động đổi mới, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị để sơ chế dừa, làm mụn dừa. Từ đó giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, tạo lòng tin trong nhân dân. Một số HTX tiêu biểu đã tạo việc làm, tăng thu nhập cho thành viên, đóng góp kết quả giảm nghèo đến cuối năm 2024 tỷ lệ hộ nghèo giảm còn hơn 2%.

Nhiều chính sách hỗ trợ

Nhìn lại thời gian trước khi sáp nhập và đổi tên thành tỉnh Vĩnh long, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Bến Tre (cũ) thường xuyên chỉ đạo, định hướng củng cố, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động các tổ hợp tác (THT), HTX trên địa bàn tỉnh. tỉnh có 1.166 THT, 2 liên hiệp HTX, 209 HTX hoạt động trên 6 lĩnh vực.

Nổi bật là Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 29/1/2021 của Tỉnh ủy về xây dựng vùng sản xuất tập trung, gắn phát triển chuỗi giá trị nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Bến Tre giai đoạn 2020 - 2025 và định hướng đến năm 2030. Các chương trình hỗ trợ HTX trong liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Các HTX nông nghiệp cơ bản hoạt động đã tạo điều kiện cho các thành viên, hộ nông dân chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Một số HTX gắn với chuỗi giá trị dừa hoạt động có hiệu quả, tạo được việc làm, tăng thu nhập cho thành viên, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới ở địa phương.

Hiện nhiều HTX đã chủ động đổi mới, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị để sơ chế dừa, làm mụn dừa như: HTX Nông nghiệp Định Thủy, HTX Nông nghiệp Thới Thạnh, HTX Nông nghiệp Quới Điền, HTX Nông nghiệp Hòa Lợi, HTX Dịch vụ - Nông nghiệp Công Bằng Hưng Lễ. Từ đó, giải quyết việc làm cho lao động nông thôn, tạo lòng tin trong nhân dân.

Như tại HTX Dịch vụ - Nông nghiệp Công Bằng Hưng Lễ ở huyện Giồng Trôm, Bến Tre (cũ) nay đổi thành xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long, có 515 thành viên, với hơn 600 ha dừa đạt chuẩn hữu cơ.

Từ năm 2020, HTX đã liên kết với Tổ chức FLO trồng dừa đạt tiêu chuẩn thương mại công bằng (Fairtrade) với diện tích hơn 436 ha. Tổ chức FLO sẽ đặt hàng sản phẩm dừa của HTX thông qua Betrimex.

Từ đơn hàng xuất khẩu hàng năm, Tổ chức FLO trích lại từ 10-15% tổng giá trị để HTX thực hiện các công trình phúc lợi tại địa phương. Số dừa còn lại, HTX bán qua công ty với giá ổn định theo chuẩn dừa hữu cơ.

Ông Nguyễn Văn Chúc, Giám đốc HTX cho biết, từ số tiền trích lại, HTX mua phân hữu cơ tặng cho thành viên để cải tạo, chăm sóc vườn dừa. Mục tiêu của HTX hướng đến canh tác hoàn toàn hữu cơ nhằm đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Thị trường nhập khẩu dừa hữu cơ yêu cầu HTX phải trực tiếp đứng tên vùng nguyên liệu. Do đó, doanh nghiệp tham gia liên kết cùng HTX. “Nông dân trồng dừa gắn với HTX là gắn với chuỗi giá trị và sự ổn định lâu dài về đầu ra”, ông Chúc nói.

Phát triển theo chuỗi giá trị thu hút thành viên

Tương tự, HTX Nông nghiệp Định Thủy, thành lập năm 2017, tại xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày Nam, nay đổi tên thành xã Đồng Khởi, tỉnh Vĩnh Long. Từ khi ra đời cho đến nay, HTX đã hỗ trợ nhiều nông dân trồng dừa nâng cao thu nhập và phát triển bền vững. Với hơn 300 thành viên, trong đó 85% là nông dân trồng dừa, HTX đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao giá trị ngành dừa tại địa phương.

HTX Nông nghiệp Định Thủy đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các thành viên trong việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm dừa. HTX cam kết thu mua dừa trực tiếp từ thành viên; đồng thời, cung cấp phân bón hữu cơ với giá ưu đãi. HTX đã ký kết hợp đồng với Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới để tiêu thụ các sản phẩm cơm dừa trắng với giá 9 ngàn đồng/kg. Các sản phẩm phụ khác như nước dừa, gáo, vỏ và xơ dừa cũng được các doanh nghiệp và cơ sở khác thu mua để phục vụ sản xuất. Trung bình mỗi ngày, công nhân tại HTX sơ chế từ 8 - 9 ngàn trái dừa, cho ra từ 2 - 3 tấn cơm dừa trắng. Hiện tại, doanh thu hàng tháng của HTX đạt khoảng 700 triệu đồng.

Giám đốc HTX Nông nghiệp Định Thủy Trần Văn Đạt cho biết: “Ban đầu, việc vận động người dân tham gia HTX gặp nhiều khó khăn do họ chưa hiểu rõ về lợi ích của mô hình này. Tuy nhiên, nhờ hiệu quả rõ ràng từ chuỗi giá trị dừa mà HTX đã xây dựng, ngày càng nhiều nông dân mong muốn tham gia. Điều kiện để được tham gia HTX là người dân bắt buộc phải trồng dừa theo hướng hữu cơ, vì đó là yêu cầu tiêu chuẩn”.

HTX khuyến khích các thành viên áp dụng mô hình trồng dừa theo hướng hữu cơ, không sử dụng các chất hóa học tổng hợp. Các loại phân chuồng được sử dụng thay cho phân vô cơ để bảo vệ môi trường và tăng cường tuổi thọ của cây dừa. Ông Trần Văn Luông, thành viên HTX chia sẻ: “Từ khi tham gia HTX, tôi nhận thấy nhiều lợi ích như được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc vườn dừa và đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. HTX mua dừa đúng giá thị trường, nên tôi rất yên tâm sản xuất”.

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành dừa, HTX còn chú trọng đến công tác đào tạo và tập huấn an toàn lao động cho các thành viên. Gần đây, HTX đã phối hợp với Liên minh HTX tỉnh và một số Trường Trung cấp nghề tổ chức các lớp tập huấn về an toàn vệ sinh lao động, giúp các thành viên hiểu rõ về các biện pháp phòng ngừa tai nạn và bảo vệ sức khỏe trong quá trình sản xuất.

HTX Nông nghiệp Định Thủy đã và đang đóng góp quan trọng vào việc phát triển bền vững ngành dừa tại địa phương. Những nỗ lực trong việc xây dựng chuỗi giá trị và áp dụng mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông dân mà còn bảo vệ môi trường, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Cần thêm chính sách hỗ trợ

Tuy nhiên, các HTX tham gia chuỗi giá trị dừa vẫn gặp nhiều khó khăn, phần lớn các HTX nông nghiệp có quy mô nhỏ, vốn ít, năng lực quản trị còn hạn chế. Nhiều HTX chưa đủ điều kiện liên kết theo chuỗi giá trị với doanh nghiệp, dẫn đến hoạt động không ổn định, còn phụ thuộc vào hỗ trợ từ Nhà nước.

Thời điểm đầu năm nay, tại hội nghị đối thoại giữa lãnh đạo tỉnh Bến Tre (cũ) với các HTX nông nghiệp tham gia chuỗi giá trị dừa trên địa bàn tỉnh, các chuyên gia đã chỉ ra những khó khăn mà các HTX đang gặp phải đó là đội ngũ cán bộ theo dõi, hỗ trợ KTTT tại các địa phương chủ yếu kiêm nhiệm, chưa nắm chắc thực tế hoạt động của các HTX. Công tác tuyên truyền, tập huấn kiến thức pháp luật và quản trị HTX cũng chưa được quan tâm đúng mức.

Tại hội nghị, các HTX nêu ra hàng loạt khó khăn như: Thiếu quỹ đất xây dựng trụ sở, kho bãi, cơ sở sơ chế; khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi; thiếu hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, chứng nhận hữu cơ và mã số vùng trồng. Các doanh nghiệp cũng bày tỏ mong muốn tăng cường liên kết với HTX để xây dựng vùng nguyên liệu dừa hữu cơ đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Theo đó, vấn đề đặt ra là cần có các giải pháp đồng bộ để khắc phục những tồn tại, hạn chế, hướng tới phát triển bền vững cho các HTX, đặc biệt là trong chuỗi giá trị dừa, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật HTX năm 2023 và các chính sách phát triển KTTT để nâng cao nhận thức, huy động sự tham gia của cộng đồng.

Tăng cường hỗ trợ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát triển sản phẩm hữu cơ và cấp mã số vùng trồng, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Song song với đó là có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản trị HTX, thúc đẩy liên kết giữa HTX và doanh nghiệp để phát triển bền vững. Đồng thời xử lý dứt điểm các HTX hoạt động kém hiệu quả, cải thiện cơ chế tín dụng và hỗ trợ vốn cho HTX.

Ở góc độ của Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long, sau khi thực hiện xong việc sáp nhập, ông Thái Phước Lộc, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long khuyến khích HTX tiếp tục mở rộng diện tích canh tác, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo tiền đề liên kết chuỗi giá trị.

Thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ các HTX về trang thiết bị, máy móc, kỹ thuật, vốn và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu, tăng giá trị sản phẩm của tỉnh Vĩnh Long, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Thành Vinh