Mới đây, một thông tin bất ngờ khi hãng tin Reuters dẫn lời của ông Koji Takayanagi – Chủ tịch tập đoàn bán lẻ hàng đầu Nhật Bản FamilyMart, cho biết đang xem xét lại các hoạt động kinh doanh thua lỗ tại thị trường Việt Nam và hai thị trường khác ở khu vực ASEAN là Thái Lan và Indonesia.

Ông Koji chia sẻ, thời gian tới, sẽ không tiếp tục rót thêm vốn vào các thị trường gặp thua lỗ, còn nếu có thể, sẽ chỉ củng cố lại các cửa hàng này.

Mồi ngon nhưng khó xơi

Nếu đúng như những gì ông Koji nói, FamilyMart là tập đoàn bán lẻ ngoại mới nhất gặp vấn đề thua lỗ trên thị trường bán lẻ Việt Nam. Tháng 11/2016, tập đoàn bán lẻ Parkson của Malaysia cũng từng gây xôn xao khi liên tiếp thua lỗ kể từ năm 2014, phải đóng cửa ba trung tâm thương mại ở Việt Nam.

Kết quả kinh doanh quý III của năm tài chính 2016 – 2017 vừa được Parkson công bố cho biết tình hình kinh doanh của hãng này tại Việt Nam tiếp tục gặp khó khăn do “thị trường bán lẻ ngày càng chật chội”.

Trong 9 tháng đầu năm tài chính 2016 – 2017, kết thúc vào ngày 31/3/2017, Parkson đã ghi nhận mức lỗ trước thuế là 3,02 triệu đô la Singapore (2,14 triệu USD) tại Việt Nam tăng gần gấp đôi so với mức lỗ 1,68 triệu đô la Singapore của 6 tháng đầu năm.

Nếu so với mức lỗ 9 tháng đầu năm tài chính 2015 – 2016 tại Việt Nam của Parkson là 5,22 triệu đô la Singapore, mức lỗ cùng kỳ năm nay đã giảm mạnh. Tuy nhiên, doanh thu cũng giảm theo, từ 26,1 triệu đô la Singapore xuống còn 23,2 triệu.

Rõ ràng, khi thị trường Việt ngày càng có nhiều nhà bán lẻ ngoại mạnh hơn, mới hơn bước chân vào, cuộc “so găng” sẽ ngày càng trở nên gay gắt hơn, chuyện thua lỗ ở một vài “ông lớn” bán lẻ ngoại đến trước là điều khó tránh khỏi.

Còn theo nhận định của ông Akiihiko Maeda, Tổng Giám đốc của hệ thống bán lẻ Ministop của Nhật Bản tại Việt Nam, năm 2017, thị trường bán lẻ tại Việt Nam sẽ càng lúc càng cạnh tranh khốc liệt, đây là một thách thức lớn đối với Ministop khi đang tìm cách thâm nhập thị trường Việt.

Theo ông Akiihiko, trên thực tế, khi đầu tư vào thị trường bán lẻ Việt Nam, để hoàn vốn và có lợi nhuận, phải mất khoảng 5 – 6 năm. Muốn sớm có lãi, mỗi năm Ministop cần tăng khoảng 80 – 100 cửa hàng ở Việt Nam và phải đạt đến con số 300 cửa hàng.

Giới chuyên gia cho rằng, nguồn vốn là vấn đề mà doanh nghiệp (DN) bán lẻ ngoại gặp khó khăn, cản trở nhất để có thể trụ vững trên thị trường Việt. Hơn nữa, với sự gia tăng đột biến về số lượng nhà bán lẻ ngoại gia nhập thị trường Việt, các cơ sở bán lẻ của nhà đầu tư nước ngoài mới được mở và các vụ sáp nhập – hợp nhất – mua lại cổ phần (M&A) có sự tham gia của các nhà đầu tư ngoại vào ngành bán lẻ, việc một vài “ông lớn” bán lẻ ngoại có vấn đề trong hoạt động kinh doanh là khó tránh khỏi.

Dấu hiệu thua lỗ tại thị trường Việt Nam của FamilyMart đang cho thấy thị phần bán lẻ Việt dù là mồi ngon nhưng không dễ “xơi”

Thay đổi tư duy bán lẻ

Vậy còn các nhà bán lẻ Việt thế nào? Theo bà Nguyễn Phi Vân, Chủ tịch công ty Retail & Franchise Asia, có ba thách thức lớn nhất mà DN Việt phải đối mặt trong thị trường bán lẻ những năm tiếp theo.

Một là vấn đề về tư duy. Tư duy hội nhập, đưa thị trường khu vực và thế giới vào chiến lược và kế hoạch phát triển là điều hoàn toàn bình thường đối với các DN bán lẻ ngoại.

Do đó, việc họ có những chuẩn bị nền tảng và kỹ càng để thâm nhập sâu và rộng vào thị trường Việt Nam là điều hết sức hiển nhiên. Như vậy, DN Việt sẽ phải thua trên chính sân nhà và quá trễ để nắm bắt cũng như cạnh tranh cùng DN ngoại trên trường khu vực và quốc tế.

Thứ hai là vấn đề về nội lực. Để có thể phát triển và cạnh tranh tại khu vực và quốc tế, các vấn đề về nền tảng quản trị DN, từ thương hiệu, sản phẩm, marketing đến nhân sự, đào tạo, vận hành, phát triển chi nhánh, chuỗi cung ứng… đều yêu cầu có nền tảng quản trị vững chắc và có sự chuẩn bị chiến lược cho sự phát triển trong tương lai.

Về điều này, DN Việt hiện đang rất yếu và cần tái cấu trúc ngay lập tức, cần thay đổi lớn và nhanh nếu muốn bắt kịp các DN ngoại.

Thứ ba là vấn đề về sáng tạo. Hiện nay, chúng ta đang trải qua cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Đây là một bước tiến làm thay đổi toàn bộ thứ tự truyền thống của các ngành nghề, cũng giống như cách Uber đã làm đối với ngành taxi và Alibaba đang làm đối với ngành bán lẻ.

DN Việt hiện đang rất lạc hậu về công nghệ, nếu không cập nhật nhanh và kịp thời, chúng ta sẽ hoàn toàn thua trắng trong cuộc chạy đua về ứng dụng công nghệ trong thời gian tới.

Tuy nhiên, theo bà Vân, thách thức về công nghệ này cũng chính là cơ hội hiếm có nhất đối với DN Việt trong việc áp dụng ứng dụng công nghệ để xây dựng những mô hình mới hiện đại hơn, tạo ra vị thế cạnh tranh hơn. Các DN ngoại do tầm vóc công ty, việc ứng dụng và chuyển đổi có thể chậm.

Nhân thời cơ này, DN Việt có thể bỏ qua bước phát triển hệ thống và mô hình truyền thống, tạo ra cuộc cách mạng nhảy vọt bằng cách ứng dụng công nghệ, triển khai nhanh và tạo vị thế cạnh tranh tức thì trong môi trường phát triển ứng dụng công nghệ, sử dụng các kênh phi truyền thống.

Nhìn từ chuyện thua lỗ (nếu có thật) của FamilyMart hay trường hợp của Parkson, có thể thấy thách thức cạnh tranh sẽ còn đè nặng lên các nhà bán lẻ ngoại và cả nội địa. Điều cần thiết trong lúc này để hỗ trợ các nhà bán lẻ nội địa chính là Nhà nước cần tránh để ngành này phát triển tự phát, thiếu bền vững và nên có định hướng phát triển bài bản hơn, đủ sức cạnh tranh hơn.

Thế Vinh