Ủy ban châu Âu (EC) cho biết, các đề xuất vừa công bố hôm 6/12 là động thái tất yếu, nhằm khắc phục những thiếu sót còn tồn tại trong công tác quản trị của khu vực đồng euro, mà cuộc khủng hoảng nợ công thời gian qua đã giúp phơi bày. 

Khẳng định một “chủ quyền kinh tế”

Chủ tịch EC Jean-Claude Juncker cho hay, điều này thể hiện quyết tâm của châu Âu trong việc tự định đoạt tương lai của mình, giống như những gì mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng kêu gọi về việc khối này cần khẳng định “một chủ quyền kinh tế”. 

Ông Valdis Dombrovskis - Phó Chủ tịch EC, nhận định kế hoạch cải cách mới đã đưa ra một bộ ý tưởng “cân bằng” và “hy vọng nhận được sự hỗ trợ và đóng góp xây dựng từ các quốc gia thành viên”.

Ý tưởng lớn nhất trong lộ trình của EC là chuyển đổi Cơ chế bình ổn châu Âu (ESM) thành một quỹ tiền tệ (EMF) với nhiều trọng trách hơn, bao gồm cả vai trò người cho vay cuối cùng trong các cuộc khủng hoảng ngân hàng, giám sát quá trình thực thi cam kết của các quốc gia trong trường hợp nhận cứu trợ.

Hầu hết các quốc gia EU đều đồng thuận về sự cần thiết của EMF, nhưng vẫn nhiều ý kiến băn khoăn về tính pháp lý của EMF theo như đề xuất của EC, do lo ngại làm mất tính độc lập của ESM và đặt nó dưới sự chi phối của các tổ chức thuộc EU, thay vì các quốc gia thành viên. 

Vấn đề này, vì thế cực kỳ nhạy cảm đối với Đức, vốn là nước đóng góp lớn nhất vào ESM. EC đặt mục tiêu là EMF sẽ được chính phủ các nước thành viên thông qua vào giữa năm 2019.

Một điểm quan trọng khác trong đề xuất của EU là một “cơ chế bình ổn”, giúp bảo vệ các khoản đầu tư bằng cách sử dụng ngân sách của EU và EMF để tài trợ và cho vay ưu đãi đối với các quốc gia có nhu cầu. Vấn đề này đang gây chia rẽ giữa Pháp và Đức. 

Chính phủ Pháp xem hình thức hỗ trợ trên là mảnh ghép quan trọng của công cuộc cải cách. Nhưng Bộ trưởng Tài chính tạm quyền của Đức, ông Peter Altmaier, lại cho rằng chưa thực sự cần thiết.

Về vấn đề nhân sự, EU đang tính tới khả năng bổ sung thêm một chức danh mới là Bộ trưởng kinh tế và tài chính châu Âu, phụ trách việc giám sát quá trình thực thi các quy định ngân sách của khu vực đồng euro và xúc tiến hợp tác giữa chính phủ các nước thành viên trong nhiều hoạt động khác nhau, từ cải cách kinh tế cho đến cứu trợ khủng hoảng.

EMF liệu có phải là kế hoạch quá viển vông 

Táo bạo nhưng đừng viển vông

Vai trò này sẽ kết hợp chức năng nhiệm vụ hiện nay của Ủy viên kinh tế EU và Chủ tịch Eurogroup, một bước đi táo bạo mà EU cho rằng “sẽ thúc đẩy sự phối hợp và thực thi các chính sách kinh tế”. Bộ trưởng kinh tế và tài chính có thể giám sát cả những công việc của EMF.

Tại thời điểm này, các nước vẫn chưa thống nhất về sự cần thiết phải có một chức vụ như vậy cho khu vực đồng euro. Ngay cả Pháp, nước ủng hộ đề xuất này, cũng cho rằng nên xem đây là một mục tiêu dài hạn sau khi đã hoàn tất các mục tiêu cải cách khác.

Ngoài những vấn đề trọng tâm nêu trên, đề xuất cải tổ của EC còn chạm tới một số chủ đề nhạy cảm như làm thế nào có thể hỗ trợ các nước bị suy thoái kinh tế mà không cần phải sử dụng các gói cứu trợ, cách phân bổ tiền hỗ trợ tùy theo hiệu quả cải cách kinh tế…

Có thể thấy, sau nhiều năm vật lộn với khó khăn kinh tế, EU đang muốn tranh thủ giai đoạn phục hồi khả quan hiện tại để tự trang bị cho mình thêm “vũ khí” đề phòng trường hợp lại xảy ra khủng hoảng trong tương lai.

Tuy nhiên, Chủ tịch Hội đồng EU Donald Tusk, người sẽ chủ trì hội nghị thượng đỉnh vào tuần tới bàn về những ý tưởng trên, nhắc nhở chính phủ các nước cần phải tập trung vào các mục tiêu ưu tiên khả thi, ví dụ “dọn dẹp” hậu quả khủng hoảng kinh tế và giám sát hệ thống ngân hàng một cách hợp lý, trước khi chạy theo những kế hoạch quá viển vông. 

Hải Châu