Tính chung đến thời điểm này, hơn 50% thị phần bán lẻ hiện đại Việt đã rơi vào tay các nhà đầu tư ngoại, theo đó, sản phẩm của các công ty Việt cũng vắng bóng dần ở những kênh này.

Thông thường khi mua bán, thâu tóm siêu thị tại Việt Nam, các đại gia ngoại luôn cam kết rằng họ sẽ ưu tiên số một cho hàng Việt. Nhưng thực tế lại hoàn toàn trái ngược.

Đủ chiêu ép hàng Việt

Bằng chứng là khi Tập đoàn bán lẻ BJC của Thái mua lại hệ thống Metro, sau khi tiếp quản, hàng của nước này đã dần phủ các kệ hàng. Từ cổng ra vào cho đến những gian hàng đẹp nhất, thuận lợi nhất của siêu thị đều dành cho hàng Thái.

Cuối tháng 4, Tập đoàn Casino Group ra thông cáo cho biết đã hoàn tất việc chuyển nhượng hệ thống BigC Việt Nam cho Tập đoàn Central Group (Thái Lan). Chỉ sau khi tiếp nhận hệ thống BigC Việt Nam vài ngày, hàng loạt chính sách mới đã được lãnh đạo mới của BigC áp dụng.

Ngoài chính sách nâng cao chiết khấu so với trước, ông chủ này còn thu rất nhiều khoản phí vô lý như: chi phí tham gia chương trình khuyến mãi, chi phí cho dùng thử sản phẩm, chi phí hỗ trợ cho lễ hội khách hàng, phí hỗ trợ sinh nhật siêu thị, phí tập hợp đơn hàng, phí hỗ trợ khai trương siêu thị mới, chi phí tháng cho việc tham gia chương trình thẻ khách hàng, chi phí tháng cho thương lượng chung, chi phí tháng cho tối ưu hóa sản phẩm, chi phí cho việc nhập hàng mới, chi phí cho thuê mướn vị trí thử mẫu, hỗ trợ mở rộng siêu thị, hỗ trợ chi phí vận chuyển tháng…

Theo các chuyên gia kinh tế, chiêu thức ép doanh nghiệp Việt của nhà bán lẻ ngoại là một mũi tên trúng nhiều đích. Dù họ không tuyên bố từ nay sẽ không lấy hàng của doanh nghiệp Việt nhưng bằng nhiều cách khác nhau, nhà bán lẻ từng bước đưa hàng của nước họ vào siêu thị để thay thế hàng Việt. Hậu quả là, nếu trước đây hàng Việt vào siêu thị được 10 phần thì nay giảm chỉ còn hai, ba phần.

Bên cạnh đó, việc tăng chiết khấu là điều kiện để giúp người bán hàng hạ giá bán đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Chiến lược cạnh tranh giá rẻ này mặc nhiên lôi kéo được người tiêu dùng đến mua sắm, đồng thời, tăng cạnh tranh với doanh nghiệp bán lẻ trong nước. Về lâu dài, các nhà bán lẻ trong nước không đủ sức chạy đua và dễ bị doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm.

Một khi chi phối được hệ thống bán lẻ, làm chủ đầu ra của hàng hóa, những nhà sản xuất vừa và nhỏ Việt Nam sẽ không chống chọi nổi, chấp nhận làm hàng gia công hoặc không cạnh tranh được với hàng Thái vốn có nhiều điểm tương đồng với hàng Việt sẽ phải “bán mình” cho doanh nghiệp Thái.

“Cuộc cạnh tranh giữa ta và các đối thủ nước ngoài không cân sức về cả sản xuất, phân phối và tư duy quản lý nhà nước”.

Tín hiệu đáng lo

Không chỉ bị cạnh tranh ở khâu phân phối, ngành sản xuất trong nước cũng đang đứng trước sức ép cạnh tranh với hàng Thái Lan ở tất cả các ngành nghề.

Câu hỏi đặt ra là tại sao nhà bán lẻ nước ngoài mới vào Việt Nam trong thời gian ngắn mà đã chiếm lĩnh thị trường một cách mạnh mẽ như vậy?

Ông Vũ Vinh Phú – Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Hà Nội, lý giải: Ở các nước láng giềng như Thái Lan, Trung Quốc, doanh nghiệp phải nộp thuế và phí rất thấp, thậm chí bằng 0%. Lãi vay ngân hàng, chi phí vốn, khấu hao cũng thấp hơn ta. Chẳng hạn thuế giá trị gia tăng có nước đã giảm còn 3% nhưng Việt Nam vẫn ở mức 10%. “Chính vì vậy mới có câu chuyện 1 kg thịt ở Việt Nam phải đóng thuế tới 10.000 đồng, như vậy rất khó cạnh tranh” ông Phú nói.

Chưa kể, các thủ tục hành chính, chi phí bôi trơn của họ ít hoặc không có. Trong khi đó, sức cạnh tranh của hàng Việt còn giảm bởi doanh nghiệp phải đóng phí bôi trơn. “Cuộc cạnh tranh giữa ta và các đối thủ nước ngoài không cân sức về cả sản xuất, phân phối và tư duy quản lý nhà nước” - ông Phú khẳng định.

Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng một nguyên nhân dẫn đến tình trạng doanh nghiệp nội bị “xử ép” ngay trên sân nhà còn do Việt Nam chưa xây dựng được chuỗi liên kết giữa các nhà. Trong khi chuỗi siêu thị nội vẫn bị động nguồn hàng vào các nhà phân phối sản xuất – phân phối thì đối với doanh nghiệp ngoại, họ có cả một chiến lược bài bản, từng bước thâu tóm thị trường bán lẻ Việt Nam.

Sau khi đại gia Thái Lan mua được chuỗi siêu thị Metro, BigC, họ đã từng bước thực hiện kế hoạch thâu tóm cả thị trường sản xuất. Họ đưa cả một chu trình từ sản xuất tới phân phối, gây ra sức ép không nhỏ với hàng trong nước, cũng như các nhà bán lẻ khác.

Một bài học chúng ta từng trải qua là, câu chuyện một quả trứng nhà sản xuất bán cho thương lái với giá 1500 đồng nhưng khi vào siêu thị, người tiêu dùng phải mua với giá 4.000 đồng, điều này đã làm giảm sức cạnh tranh của hàng nội, khiến cho người tiêu dùng quay lưng.

Thế nhưng ngay sau đó, công ty C.P của Thái Lan từng tăng giá trứng hai lần trong vòng một tuần, bởi họ nắm tới 30%-40% thị phần cung cấp trứng cho hệ thống siêu thị. Nên nếu các DN này có thể nắm 50-60 điểm phân phối lớn tại thị trường nước ta thì đó sẽ là một thách thức lớn với DN nội.

Vậy doanh nghiệp nội phải làm gì trước “cơn bão” thâu tóm, mua bán, sáp nhập hệ thống bán lẻ của nhà đầu tư nước ngoài đang trở nên gay gắt?

Đây là nỗi lo không chỉ của DN mà của cả nền kinh tế. Ông Phú cho rằng đứng trước tình thế này, chúng ta phải xốc lại đội hình và phải có người cầm đầu. Chúng ta không còn cách nào khác là phải cạnh tranh bằng liên kết, uy tín, mẫu mã, giá cả, chất lượng, bằng dịch vụ chăm sóc khách hàng…

Liệu khi khách hàng mua một chiếc áo sơmi Việt, hai ngày sau bị đứt cúc thì có được khâu lại hay không? Đó là câu hỏi mà các đơn vị bán lẻ Việt phải trả lời và hành động.

Thanh Hoa