Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý II/2019, Tổng cục Thống kê cho biết, Việt Nam tiếp tục là điểm đến thu hút khách du lịch quốc tế, lượng khách liên tục đạt mức trên 1 triệu lượt người mỗi tháng kể từ đầu năm 2019.

Tính chung 6 tháng, khách quốc tế đến Việt Nam đạt gần 8,5 triệu lượt người, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lượng khách đang có xu hướng giảm dần, tháng 6 có lượng khách quốc tế thấp nhất kể từ đầu năm.

Khách "nhà giàu" chưa tới

Năm 2018, 54% lượng khách quốc tế vào Việt Nam đến từ hai thị trường chủ yếu là Trung Quốc (4,96 triệu lượt) và Hàn Quốc (3,49 triệu lượt), ngoài các thị trường khác như Nhật Bản, Đài Loan và Nga…

Trung Quốc vốn được biết đến là thị trường chi tiêu thấp, trong đó phần lớn doanh thu đến từ các tour du lịch nội địa hoặc kết thúc ở Trung Quốc. Mỹ là thị trường khách quốc tế lớn thứ 6 với 687.000 lượt khách nhưng phần lớn trong số này là Việt kiều trở về Việt Nam thăm người thân.

Ông Vũ Thế Bình, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Du lịch Việt Nam, đánh giá du lịch hiện nay có hơn 40.000 doanh nghiệp (DN), phát triển kinh tế du lịch cũng chính là phát triển kinh tế tư nhân.

"Ba năm qua, tốc độ tăng trưởng khách quốc tế đến Việt Nam rất cao nhưng liệu Việt Nam có giữ vững sự phát triển này hay không, tiếp bước phát triển như kỳ vọng hay không? Lượng khách quốc tế đến Việt Nam đang ngày càng giảm, từ tăng trưởng hai con số, nay suy giảm xuống một con số", ông Bình đặt vấn đề.

Vừa qua, Bộ VH-TT&DL nghiệm thu Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030. Theo đó, kịch bản trung bình đưa ra là đến năm 2025, ngành du lịch thu hút 32 triệu lượt khách quốc tế, đến năm 2030 đạt 47 triệu lượt. Tuy nhiên, với tốc độ tăng trưởng một con số như hiện nay, ông Bình cho rằng sẽ rất khó đạt được mục tiêu. Muốn đạt được, tối thiểu khách quốc tế đến Việt Nam phải tăng trưởng từ 11% trở lên.

Không chỉ giảm số lượng khách, hiện nay so về mức độ chi tiêu, Việt Nam vẫn kém xa các nước trong khu vực. Theo đó, Thái Lan chi tiêu cho ngành du lịch 80 triệu USD, Malaysia: 81,6 triệu USD, Philippines: 32,5 triệu USD, Indonesia: 200 triệu USD…

Ông Kenneth Atkinson, Trưởng Nhóm công tác Du lịch (Diễn đàn DN Việt Nam – VBF), cho rằng cần thu hút du khách có thời gian lưu trú dài hơn với mức chi tiêu cao hơn. Nghị quyết 08-NQ/TW đề ra mục tiêu đạt được 20 tỷ USD giá trị XK thông qua du lịch với 18,5 triệu lượt khách đến năm 2020. Điều này có nghĩa, Việt Nam cần đạt được doanh thu XK du lịch bình quân 1.080 USD/ khách và tăng mức chi tiêu du lịch trung bình.

Hiện nay, thời gian lưu trú trung bình của du khách đến từ Trung Quốc và Hàn Quốc là dưới 10 ngày, với mức chi tiêu trung bình của mỗi khách nhỏ hơn 1.000 USD. Trong khi đó, khách du lịch đến từ châu Âu có thời gian lưu trú trung bình từ 15 ngày trở lên và chi tiêu trung bình mỗi khách dao động 1.100 – 1.600 USD (trung bình khoảng 1.300 USD).

Những du khách đường dài đến từ Bắc Mỹ, Australia, New Zeland có những đặc điểm tương đồng với khách du lịch đến từ châu Âu, nghĩa là cũng có thời gian lưu trú lâu hơn và mức chi tiêu cao hơn.

Loay hoay định vị điểm đến

Để đạt được mục tiêu thu hút khách "nhà giàu", ông Kenneth Atkinson cho rằng khách quốc tế, đặc biệt là du khách tới từ các nước phát triển (mà ngành du lịch Việt Nam cần đặt mục tiêu thu hút) rất quan tâm đến môi trường. Họ sẽ tránh tới những địa điểm không thân thiện với môi trường, ví dụ những nơi có nước đục, bãi biển nhiều rác hay những nơi công cộng có rác thải tràn lan. Chẳng hạn, vịnh Hạ Long và Phú Quốc đã gặp nhiều chỉ trích về những vấn đề này.

Hơn nữa, để thu hút khách "nhà giàu", một trong những điều cần thiết là sản phẩm phải độc đáo. Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) xếp hạng Việt Nam ở vị trí 80 trên toàn cầu về hiệu quả marketing và xây dựng thương hiệu du lịch nhằm thu hút du khách.

Ngoài ra, Việt Nam cũng đạt 4/7 điểm trong Báo cáo năng lực cạnh tranh lữ hành và du lịch 2017. Tuy vậy, so sánh với các quốc gia khác trong khu vực, Việt Nam vẫn còn thua xa các nước khác như Thái Lan, Indonesia, Philippines về marketing và xây dựng thương hiệu điểm đến.

Gắn bó với ngành du lịch hơn 20 năm, ông Phạm Hà, Giám đốc công ty du lịch Sang Trọng, cho biết qua các hội chợ du lịch quốc tế, hầu hết khách châu Âu đều chọn Việt Nam là điểm đến hàng đầu châu Á. Tuy nhiên, thời gian qua, Việt Nam chưa tận dụng được tiềm năng này. Hiện nay, nhiều nút thắt đang cản trở ngành du lịch phát triển. Đó là cơ chế chính sách, đào tạo nguồn nhân lực, sản phẩm du lịch, xúc tiến du lịch kém hiệu quả.

Về thể chế chính sách, vấn đề visa nói nhiều nhưng chưa được khơi thông. Ông Hà kiến nghị, Việt Nam nên bỏ thị thực với càng nhiều nước càng tốt, nâng thời gian lưu trú cho du khách 15 – 30 ngày.

Ngoài ra, nguồn nhân lực hiện nay vừa thừa vừa thiếu, đặc biệt là lãnh đạo cấp cao trong DN. Trong khi đó, muốn thu hút khách cao cấp phải có nguồn nhân lực cao cấp, hiểu được khách cần gì, muốn gì.

Đặc biệt, về sản phẩm du lịch, chúng ta hiện nay đang loay hoay định vị Việt Nam là điểm đến thế nào, trước đến nay vẫn nói là điểm đến văn hóa, kết quả khách chỉ đến Việt Nam một lần rồi ít quay trở lại.

Tương tự, ông Trần Văn Long, Tổng Giám đốc CTCP truyền thông Du lịch Việt, cho rằng nếu muốn hướng tới đối tượng khách cao cấp, việc đầu tiên là phải quy hoạch lại sản phẩm du lịch, điểm đến của chúng ta thế nào, ra làm sao.

Hiện nay, bất cập lớn nhất là hạ tầng giao thông bất tiện. Việc Việt Nam chưa có đường bay thẳng tới Mỹ đang khiến nhiều du khách lưỡng lự, trong khi sân bay nội địa tắc nghẽn, khiến du khách chờ đợi quá lâu.

Về sản phẩm du lịch, Việt Nam nên hướng tới sản phẩm đặc thù, hiện tại, tỉnh nào cũng làm du lịch, sản phẩm na ná giống nhau.

Hơn nữa, lâu nay, chúng ta cứ loay hoay kinh phí phát triển ngành du lịch còn hạn chế, tại sao không xã hội hóa thu hút tư nhân vào đầu tư phát triển hạ tầng du lịch? Để làm được điều này, ông Long cho biết cần phải giải quyết xong tình trạng các khu du lịch, điểm đến đang bị "băm nát". Muốn kéo nhà đầu tư lớn vào du lịch, mà miếng đất bị nát, sao nhà đầu tư dám làm?

Đặc biệt, ông Long cũng cho rằng cần quy hoạch du lịch ở một số tỉnh, chẳng hạn như Bình Thuận có làm được sân bay không. Hiện nay, du khách phải nghỉ ở Tp.HCM hay các tỉnh lân cận, sau đó lại bắt xe mấy tiếng mới tới được Bình Thuận…

Lê Thúy