Có ba vụ việc nổi cộm hồi tuần qua ở khu vực phía Nam được ví như “con sâu làm rầu nồi canh” trong cộng đồng doanh nghiệp (DN), nhưng cũng đáng để giới DN rút ra nhiều bài học cho mình.

Xem thường pháp luật

Thứ nhất là vụ ông Nguyễn Tấn Lương, Giám đốc công ty Phú Gia Lương (chuyên kinh doanh vật liệu xây dựng) ở Tp. Biên Hoà (Đồng Nai) bị Công an Đồng Nai bắt khẩn cấp về hành vi gây rối trật tự công cộng.

Lẽ ra, với bản thân là một chủ DN thực hiện nhiều dự án xây dựng hạ tầng của Nhà nước, có nhiều mối quan hệ với lãnh đạo địa phương thì phải làm gương và tuân thủ pháp luật, nhưng ông Lương lại gọi giang hồ đến “bao vây” xe chở công an sau khi xảy ra xô xát ở quán nhậu, gây xôn xao dư luận những ngày vừa qua.

Thứ hai là vụ việc có liên quan trực tiếp đến CTCP địa ốc Alibaba, khi người của công ty này có hành động chống đối quá khích với chính quyền UBND thị xã Phú Mỹ (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu) trong lúc chính quyền ra quân tháo dỡ, phục hồi hiện trạng các khu đất nông nghiệp nhưng lại xây dựng đường nội bộ, phân lô bán nền ở một số phường, xã trên địa bàn.

Theo bày tỏ của dư luận, cơ quan chức năng cần điều tra rốt ráo các vụ việc phân lô bán nền, các dự án “tự vẽ” của công ty Alibaba ở một số địa phương như Đồng Nai, Tp.HCM, Bà Rịa – Vũng Tàu nhằm tránh xảy ra các hệ luỵ xấu.

Thứ ba là vụ việc liên quan đến việc 110 biệt thự thuộc dự án Green Star của CTCP Đầu tư Bất động sản (BĐS) Hưng Lộc Phát tại quận 7, Tp.HCM bị yêu cầu dừng thi công do chưa được giao đất và chuyển mục đích sử dụng đất.

Tại cuộc họp báo vào cuối tuần qua, Phó Chủ tịch UBND Tp.HCM Võ Văn Hoan, cho rằng chủ đầu tư dự án này và cơ quan quản lý đều sai. Nhất là dự án chưa hoàn tất thủ tục nhưng đã tiến hành xây dựng. Chủ đầu tư cũng chưa thực hiện đúng Luật Đất đai, chưa hoàn thành hồ sơ pháp lý, chưa được UBND Tp.HCM giao đất nhưng vẫn triển khai dự án.

Theo ông Hoan, DN là chủ đầu tư biết vướng nhưng vẫn làm. Dù bất kỳ lý do gì, việc “cầm đèn chạy trước ô tô”, hành động trước khi cơ quan quản lý nhà nước cấp phép là không đúng.

Qua trường hợp của công ty Hưng Lộc Phát, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS Tp.HCM, cho rằng DN này chịu rủi ro về tài chính và tín dụng khi đã bỏ ra chi phí rất lớn để giải phóng mặt bằng, thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư, trả lãi vay, trả nợ và các chi phí quản lý DN, quản lý dự án.

Do vậy, DN sẽ lâm vào hoàn cảnh cực kỳ khó khăn, thậm chí có nguy cơ phá sản nếu dự án không hoàn tất các thủ tục pháp lý, không triển khai thực hiện được, hoặc bị dừng triển khai.

Làm ăn kiểu chộp giật

Theo giới chuyên gia, qua cách làm mang đầy tính rủi ro pháp lý của công ty Hưng Lộc Phát, bản thân DN này còn tự hứng rủi ro về uy tín thương hiệu của DN và cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ.

Đây cũng là bài học xương máu cho các DN trong ngành BĐS với kiểu làm ăm chộp giật. Điều này đòi hỏi DN trước hết phải tuân thủ pháp luật và minh bạch thông tin dự án, về triển khai dự án, về tính chất pháp lý, huy động vốn và sử dụng vốn huy động…

Cần phải thấy, những vụ việc cá biệt nêu trên là các DN thuộc khu vực tư nhân. Và ngay như “sức khỏe” của DN thuộc khu vực này cũng còn nhiều vấn đề, nhất là tình trạng thua lỗ và coi thường pháp luật, tham nhũng tiêu cực, lừa đảo, làm ăn nhờ mối quan hệ mờ ám… của một bộ phận DN.

Theo thống kê, tính riêng trong quý I/2019 có tới 43.716 DN tạm dừng hoạt động, chờ giải thể (92,1% vốn dưới 10 tỷ đồng), mặc dù có 28.451 DN đăng ký mới và 15.050 DN hoạt động trở lại (89,8% vốn dưới 10 tỷ đồng).

Nói về bất cập trong phát triển DN khu vực tư, chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình, Giám đốc công ty Tư vấn về quản lý kinh tế Economica Việt Nam, cho rằng có những DN chủ yếu hoạt động nhằm cung cấp sản phẩm và dịch vụ cho thị trường địa phương.

Các DN này chủ yếu thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh dựa trên lợi thế về chi phí thấp và quan hệ hơn là dựa trên các nền tảng về kiến thức, công nghệ, đổi mới và khả năng cạnh tranh.

Còn chuyện thua lỗ, hệ thống lại sẽ thấy tổng số lỗ của DN khu vực tư nhân trong nước tăng từ khoảng 260 triệu USD năm 2000 lên 1,8 tỷ USD năm 2010, 3,96 tỷ USD vào năm 2014.

Những khoản lỗ kéo dài qua nhiều năm này, cùng với trường hợp những DN vi phạm pháp luật không chỉ đã đẩy nhiều DN ra khỏi thị trường, mà còn cản trở sự tăng trưởng và lớn lên về quy mô của các DN.

Cần nhắc lại, tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân 2019 cách đây không lâu, bên cạnh việc khích lệ, tôn vinh các DN làm ăn chân chính thuộc khu vực tư nhân, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc có lưu ý là cần lên án, đấu tranh với các DN làm ăn chộp giật, vi phạm đạo đức kinh doanh, vi phạm pháp luật…

Tại buổi gặp gỡ Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam mới đây, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng đề nghị DN tư nhân cần kinh doanh liêm chính, tuân thủ pháp luật, và cần nói không với tham nhũng, tiêu cực.

Thế Vinh