Theo ước tính, thị trường xuất khẩu của ngành phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin (CNTT) của Việt Nam trong các năm qua đã đạt tốc độ phát triển khá cao, từ 15% đến 25%/năm. Cần phải ghi nhận làn sóng dịch chuyển thị trường dịch vụ phần mềm từ hai trung tâm lớn là Trung Quốc và Ấn Độ sang các nước ASEAN, trong đó đặc biệt là Việt Nam.
 

Nên “đi tắt đón đầu”

Riêng Tp.HCM được xem là một trong những địa phương hàng đầu cả nước có nhiều doanh nghiệp (DN) trong lĩnh vực xuất khẩu phần mềm. Nếu tính các DN gia công, xuất khẩu dịch vụ CNTT với quy mô trên 1.000 lao động, riêng Tp.HCM có đến 11/14 DN.

Thành phố này cũng đang ban hành nhiều chính sách thuận lợi nhằm thu hút đầu tư vào chuỗi Công viên phần mềm Quang Trung (QTSC) cũng như nỗ lực trở thành một trong những điểm đến hàng đầu về xuất khẩu phần mềm.

Ông Phạm Thiết Hòa, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Tp.HCM (ITPC), cho biết trong giai đoạn 2012 – 2016, riêng QTSC đã mang lại giá trị xuất khẩu cao với doanh thu xuất khẩu trung bình hàng năm đạt xấp xỉ 107 triệu USD. 

Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và cần phải thay đổi phương thức phát triển mới cũng như nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh.

Tại “Hội nghị Xuất khẩu Dịch vụ CNTT 2017” diễn ra ở Tp.HCM ngày 19/10 do QTSC và ITPC phối hợp tổ chức, Ts. Đào Đình Khả, Vụ trưởng Vụ CNTT (Bộ Thông tin và Truyền thông), cho rằng CNTT là lĩnh vực mà Việt Nam có một động lực đặc biệt để có thể “đi tắt đón đầu”. Có rất nhiều DN Việt Nam đã nhìn thấy triển vọng của ngành này để nâng cao hiệu quả kinh doanh của họ.

Thậm chí, theo Ts. Khả, có những DN của Việt Nam đã cung cấp các sản phẩm giúp cho việc ứng dụng CNTT đến từng hộ sản xuất kinh doanh. Đây là tín hiệu rất đáng mừng. 

Điểm mạnh của việc xuất khẩu phần mềm và dịch vụ CTTT tại Việt Nam nằm ở chi phí giá cả và kỹ năng lập trình trong ngành phát triển các sản phẩm di động so với các quốc gia thuộc ASEAN.

Việt Nam cũng nhiều lần được đánh giá là điểm đến của thị trường gia công phần mềm. Tuy nhiên, như lưu ý của Ts. Khả, để giữ được vị trí này, cũng nên hiểu rằng Việt Nam đang tập trung vào những sản phẩm ở vị trí từ thấp đến trung bình theo nhận định của một số tổ chức phần mềm trên thế giới. Đây là phân khúc rất dễ bị ảnh hưởng trong các xu thế phát triển công nghiệp vào thời gian tới. 

Vì vậy, nếu được đánh giá dưới góc độ của các công nghệ mới như Cách mạng Công nghiệp 4.0, hoặc kinh tế số, theo một báo cáo gần đây của công ty Alpha Beta, khi so với các quốc gia khác trong khu vực như Ấn Độ, Indonesia, Đài Loan, Nhật Bản, New Zealand, Australia, Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan, Việt Nam cần đẩy mạnh khả năng tiếp cận vốn cho DN và tạo sự chủ động về đổi mới các sản phẩm công nghệ của mình.

Xuất khẩu phần mềm và dịch vụ CNTT là lĩnh vực mà Việt Nam có động lực đặc biệt để có thể “đi tắt đón đầu”

Lo nguồn nhân lực

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, bà Nguyễn Thị Kiều Quyên, Giám đốc điều hành công ty S3 Corp, cho biết, với ngành xuất khẩu phần mềm và dịch vụ CNTTT, hầu hết hơn 80% DN Việt Nam đang làm ngành này đều có khách hàng là nước ngoài. Và thị trường xuất khẩu chính là ở Mỹ, Australia, EU, Nhật Bản…

Trong đó, phía Nhật Bản chọn Việt Nam là một trong những lựa chọn đầu tiên do sức hấp dẫn về nguồn nhân lực trẻ, rẻ, cũng như những nét tương đồng về văn hóa, gần gũi vị trí địa lý. 

Bà Quyên cũng bày tỏ, dù nguồn lực là một trong những ưu điểm để thu hút khách hàng quốc tế nhưng đây cũng là điểm khó khăn nhất đối với DN Việt trong lĩnh vực phát triển phần mềm và xuất khẩu dịch vụ CNTT. 

Ngay như S3 Corp cùng với Liên minh các DN gia công CNTT Việt Nam (VNITO Alliance) cũng đang phải có nhiều kế hoạch để phát triển nguồn nhân lực cho từng thị trường xuất khẩu, nhất là thị trường Nhật Bản, để có những khối lượng lớn nguồn đặt hàng.

Điểm mấu chốt để có thể thành công trong việc xuất khẩu dịch vụ CTTT với một đối tác khách hàng nước ngoài, theo bà Quyên, đó là kỹ năng mềm trong giao tiếp với họ. Điều đó đòi hỏi mỗi DN phải thường xuyên đào tạo cho nguồn lực chất lượng cao của mình để có cơ hội nhận những dự án lớn và tạo thêm thương hiệu cho DN Việt.

Từng làm qua nhiều thị trường xuất khẩu chủ lực, theo bà Quyên, Trung Quốc chính là quốc gia đang cạnh tranh lớn nhất với Việt Nam về việc xuất khẩu phần mềm. Tuy nhiên, dù hạn chế về ngôn ngữ nhưng chất lượng kỹ sư phần mềm của Việt Nam vẫn được đánh giá khá tốt.

Theo quan điểm của ông Nguyễn Công Ái, Phó Tổng Giám đốc công ty KPMG Việt Nam, trong lĩnh vực xuất khẩu phần mềm, nếu nói tác động của thể chế là quan trọng thì chúng ta có thể cải thiện được, nhưng việc phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực này đòi hỏi phải mất nhiều thời gian.

Theo một cuộc khảo sát mới đây của KPMG Việt Nam với các DN ở Việt Nam cho thấy, mong mỏi về mặt chính sách của các DN trong lĩnh vực CNTT tại Việt Nam là Chính phủ cần đưa ra những chính sách thuận lợi hơn để tạo được môi trường đầu tư minh bạch, thủ tục cấp phép cũng phải đơn giản hơn. 

Đồng thời cần có sự minh bạch hơn trong hệ thống pháp lý, cơ sở hạ tầng thuận lợi, ưu đãi về thuế đối với những DN đầu tư công nghệ cao…

Còn theo khuyến nghị của bà Denyse Cardozo, Giám đốc điều hành Silicon Valley Forum (Mỹ), các DN Việt trong lĩnh vực này cần có tư duy toàn cầu, nghĩ ra những sản phẩm phần mềm có thể mở rộng phạm vi ảnh hưởng trên toàn thế giới. 

Mô hình của Silicon Valley là điển hình để Việt Nam có thể tham khảo nếu muốn đẩy mạnh lĩnh vực xuất khẩu phần mềm.
 

Thế Vinh