Việc nhập khẩu (NK) phế liệu tiếp tục là vấn đề nóng hiện nay khi nhiều doanh nghiệp (DN) gặp vướng mắc, tốn kém nhiều thời gian, phát sinh chi phí do những quy định "vênh nhau" giữa bộ, ngành từ các thông tư, nghị định.

Quy định "vênh nhau"

Đại diện công ty TNHH Intops Việt Nam đặt vấn đề với Tổng cục Hải quan là theo điểm c khoản 5 Điều 44 Nghị định 69/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 thì "phế liệu, phế phẩm nằm trong định mức sử dụng, tỷ lệ hao hụt nếu thuộc danh mục phế liệu được phép NK thì không phải làm thủ tục hải quan, được miễn thuế NK, phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập DN".

Trong khi đó, theo khoản 4 Điều 10 Nghị định 134/2016/NĐ-CP quy định: Phế liệu, phế phẩm và nguyên liệu, vật tư dư thừa đã NK để gia công không quá 3% tổng lượng của từng nguyên liệu, vật tư thuộc NK theo hợp đồng gia công được miễn thuế NK nhưng phải kê khai nộp thuế GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường (nếu có) cho cơ quan hải quan.

Sự "vênh nhau" giữa hai nghị định khiến đại diện công ty TNHH Intops Việt Nam đặt dấu hỏi: Vậy trong trường hợp này, DN phải thực hiện theo nghị định nào là đúng quy định của pháp luật?

Buổi làm việc vừa qua của Tổ công tác của Thủ tướng do Bộ trưởng – Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng làm tổ trưởng để kiểm tra tại cảng Hải Phòng cũng phần nào cho thấy tình trạng phế liệu NK bị kẹt tại cảng kéo dài, chậm trễ thông quan là do vướng khâu thủ tục từ các Thông tư 08 và 09 của Bộ TN&MT về quy chuẩn môi trường phế liệu (có hiệu lực từ 29/10/2018).

Vấn đề là khi các lô hàng phế liệu chậm thông quan thì DN phải trả phí lưu kho bãi cao, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất, các nhà máy không có nguyên liệu, công nhân nghỉ việc, sản xuất đình đốn.

Không chỉ với phế liệu NK, một số mặt hàng khác cũng được cho là gặp không ít vướng mắc khi NK. Theo kết quả khảo sát gần đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về mức độ hài lòng của DN về việc thực hiện thủ tục hành chính xuất nhập khẩu năm 2018, có tới 53% DN từng gặp khó khăn trong thủ tục kiểm tra.

Khi khâu thủ tục kiểm tra NK còn vướng thì "phí tiêu cực" lại có đất sống. Qua khảo sát của VCCI, có tới 212 DN cho biết phải "lót tay" khi thực hiện thủ tục quản lý, kiểm tra chuyên ngành ở các bộ, ngành.

Đáng lưu ý, Bộ Công Thương là cơ quan có tỷ lệ DN phải chi trả phí ngoài quy định lớn nhất, gần 51%; tiếp đến là Bộ NN&PTNT với 34%, Bộ GTVT là gần 30%, Bộ Y tế là hơn 27%, Bộ KH&CN là 24,5%…

Lo cả về... dự thảo

Ngay cả những dự thảo thông tư của một số bộ ngành có liên quan đến khâu thủ tục NK cũng đang là nỗi lo của các DN về sự bất cập.

Đơn cử như trong văn bản hồi trung tuần tháng 1/2019 gửi Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT) khi góp ý Dự thảo Thông tư quy định một số nội dung về xuất khẩu, NK giống cây trồng, giống vật nuôi, NK thuốc bảo vệ thực vật, VCCI có lưu ý về quy định, NK giống cây trồng nông nghiệp (Điều 3).

So sánh dự thảo thông tư này về hồ sơ NK giống cây trồng nông nghiệp (điểm b khoản 1) so với Thông tư 45/2015/TT-BNNPTNT, VCCI cho rằng quy định tại Dự thảo về hồ sơ NK giống cây trồng nông nghiệp kém thuận lợi hơn.

Ví dụ: Theo quy định tại Thông tư 45, trường hợp giống cây trồng NK lần thứ 2 trở đi để khảo nghiệm, sản xuất thử thì không cần nộp các loại giấy tờ như Tờ khai kỹ thuật, các giấy tờ chứng minh tư cách pháp lý (giấy chứng nhận đăng ký DN/giấy chứng nhận đăng ký đầu tư) đã nộp trong lần 1 (điểm b khoản 1 Điều 15).

Trong khi đó, bản dự thảo đã bỏ quy định về việc miễn nộp các loại giấy tờ này, đồng nghĩa với việc khi NK lần thứ 2 thì DN phải cung cấp đầy đủ các loại giấy tờ như lần 1.

"Quy định như Dự thảo dường như không cần thiết, bởi các thông tin các loại giấy tờ như Tờ khai kỹ thuật, các giấy tờ chứng minh tư cách pháp lý là không thay đổi giữa các lần NK. Cơ quan nhà nước có thể tra cứu thông tin ở các tài liệu trong lần NK đầu mà không cần yêu cầu DN cung cấp ở lần NK thứ hai", VCCI nhấn mạnh.

Do đó, để đảm bảo tinh thần cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho DN, VCCI đề nghị ban soạn thảo giữ nguyên quy định về hồ sơ NK giống cây trồng nông nghiệp như tại Thông tư 45 (miễn một số loại giấy tờ đã nộp trước đó khi NK lần 2 trở đi).

Chỉ nêu vài vướng mắc trong khâu thủ tục NK từ các nghị định hiện thời cho đến nỗi lo các bất cập có thể nối tiếp trong tương lai từ những dự thảo thông tư mới của các bộ ngành để thấy rằng mục tiêu tạo thuận lợi thương mại của Chính phủ vẫn còn đầy thách thức nội tại ở phía trước.

Cần nhắc lại, mục tiêu của Chính phủ là giảm tỷ lệ các lô hàng NK phải kiểm tra chuyên ngành tại giai đoạn thông quan 25-27% như hiện nay xuống còn dưới 10%. Đặc biệt là xóa bỏ căn bản tình trạng một mặt hàng chịu quản lý, kiểm tra chuyên ngành của nhiều hơn một cơ quan và không áp dụng hình thức kiểm tra đối với từng lô hàng (trừ kiểm dịch).

Thế Vinh