Đến nay, mô hình tổ tự quản đã phát huy tinh thần tự quản của người dân trong công tác bảo vệ môi trường, từ đó là lực đẩy để các địa phương thực hiện cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, hay xây dựng khu dân cư tự quản bảo vệ môi trường, khu đô thị văn minh…

Đề cao vai trò cộng đồng

Sự phát triển của mô hình tổ tự quản bảo vệ môi trường cho thấy nhận thức về vai trò, vị trí của thôn, tổ dân phố về vệ sinh môi trường đã được nâng cao trong đời sống xã hội và nhận được sự quan tâm của chính quyền, nhân dân cơ sở. Về cơ bản, các quy định về tổ chức và hoạt động của mô hình tổ tự quản bảo vệ môi trường tuân theo quy định ở thôn, tổ dân phố và tùy theo tình hình thực tế ở cơ sở nhằm phát huy hiệu lực, hiệu quả trong công tác môi trường.

Điển hình như mô hình Tổ tự quản về môi trường đã được thành lập tại xã Hoàng Hoa, huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. Tổ tự quản do người dân trong thôn bầu ra, mỗi tổ gồm 12 người. UBND xã ra quyết định thành lập tổ và phê duyệt quy chế hoạt động theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005.

Tổ tự quản bảo vệ môi trường xã Hoàng Hoa có trách nhiệm tổ chức các buổi lao động công ích, quét dọn đường làng, ngõ, xóm, thu gom, hướng dẫn người dân đổ rác đúng nơi quy định. Các thành viên trong tổ tiến hành vận động người dân trong thôn đóng góp kinh phí, mua sắm trang thiết bị như thùng đựng rác, túi phân loại rác thân thiện với môi trường.

Được sự hỗ trợ của chính quyền cơ sở, tổ tự quan môi trường xã Hoàng Hoa đứng ra tổ chức các lớp tập huấn quy trình phân loại rác, kỹ thuật xử lý chất thải chăn nuôi an toàn về môi trường; giám sát thực hiện các hương ước, chế tài bảo vệ môi trường của người dân, đồng thời thực hiện các dịch vụ môi trường như: định kỳ phun thuốc xử lý môi trường, cung ứng các loại chế phẩm sinh học…

Việc áp dụng các mô hình Tổ tự quản về bảo vệ môi trường đã mang lại hiệu quả tích cực. Môi trường nông thôn xã Hoàng Hoa được cải thiện, đường làng, ngõ xóm được vệ sinh sạch sẽ, trong lành, cống rãnh được khai thông, rác thải được thu gom, không bị tồn động. Điều quan trọng là ý thức của người dân về bảo vệ môi trường đã được nâng cao. Mô hình tổ tự quản về bảo vệ môi trường này cũng phát huy được nguồn lực sẵn có tại địa phương và đóng góp nhất định trong việc xây dựng các kế hoạch liên quan đến môi trường cấp xã.

Ứng phó biến đổi khí hậu

Hiện nay, mô hình tổ tự quản về bảo vệ môi trường đã có mặt ở nhiều tỉnh thành phố trên cả nước. Những mô hình tổ tự quản bảo vệ môi trường đã và đang có vai trò quan trọng giúp các địa phương hoàn thành chương trình nông thôn mới.

Tại xã Bình Chánh, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh, 119 tổ tự quản về bảo vệ môi trường đã được thành lập nhằm tăng cường sự tham gia, phối hợp của chính quyền, các cấp hội và đặc biệt nhân dân về bảo vệ môi trường tại địa phương.

Hiện các tổ tự quản ở địa bàn xã Bình Chánh đang tích cực quản lý và bảo vệ môi trường nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo ông Trần Nguyên Hiền-Chi Cục trưởng chi cục bảo vệ môi trường, Sở TN&MT Tp Hồ Chí Minh, rác thải trong đời sống sinh hoạt và sản xuất hàng ngày nếu không được thu gom, xử lý kịp thời và hợp lý sẽ làm ô nhiễm môi trường sống, tăng biến đổi khí hậu.

Mô hình tổ tự quản bảo vệ môi trường sẽ dựa vào cộng đồng, huy động được sức dân giữ vệ sinh môi trường, quét dọn đường phố, trồng và chăm sóc cây xanh, cải tạo vườn, phát triển cảnh quan xanh sạch đẹp.

Đến nay, các tổ tự quản bảo vệ môi trường trên địa bàn xã Bình Chánh đã vận động được 80% người dân ký cam kết bảo vệ môi trường ứng phó với biến đổi khí hậu, trong đó, nhiều khu dân cư trong đó có nhiều khu dân cư ký kết tham gia bảo vệ môi trường gắn với bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, giữ gìn an ninh trật tự.

Việc phát triển các mô hình tổ tự quản bảo vệ môi trường đã hình thành nhiều giải pháp sáng tạo như xây dựng lò đốt rác mini tại nhóm hộ gia đình để xử lý rác thải sinh hoạt; phân loại rác tại hộ gia đình, xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường, làm hầm biogas xử lý chất thải chăn nuôi; xây bể chứa và thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các cánh đồng…

Thông qua công tác tuyên truyền, các tổ tự quản bảo vệ môi trường đã phát huy được vai trò của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng dân cư tự giác tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường như định kỳ tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm, khu phố, khơi thông cống rãnh, cống thoát nước, dọn vệ sinh khu vực công cộng; trồng cây xanh, phân loại rác thải ngay tại gia đình, tập kết rác thải đúng nơi quy định… từ đó góp phần xây dựng khu dân cư, tổ dân phố xanh-sạch-đẹp.

Huyền Trang