Không còn chỉ nằm trong các kế hoạch trên giấy, hoạt động IPO tại Việt Nam đã bắt đầu trở lại rõ nét trong năm 2026.

Việt Nam trước một “siêu sóng” IPO

Theo dữ liệu được Deloitte tổng hợp, Đông Nam Á huy động khoảng 3,07 tỷ USD qua IPO trong nửa đầu năm 2026, tăng mạnh so với cùng kỳ. Việt Nam nổi bật với 4 thương vụ, đều lọt nhóm 10 thương vụ lớn nhất khu vực. Đáng chú ý, Điện Máy Xanh nằm trong nhóm 3 thương vụ IPO lớn nhất Đông Nam Á trong nửa đầu năm.

Điện Máy Xanh là ví dụ rõ nhất cho sự thay đổi về quy mô của thị trường IPO Việt Nam. Thương vụ đã thu về hơn 13.300 tỷ đồng, đưa vốn điều lệ doanh nghiệp lên hơn 12.600 tỷ đồng. Khi cổ phiếu DMX chính thức giao dịch trên HoSE, vốn hóa doanh nghiệp vượt 100.000 tỷ đồng.

Thương vụ được giới thiệu là một trong những IPO lớn nhất tại Việt Nam trong nhiều năm, thu hút sự quan tâm đáng kể của dòng vốn tổ chức. Điều này cho thấy thị trường không chỉ thiếu hàng hóa, mà đang có nhu cầu đối với những doanh nghiệp quy mô đủ lớn, có thương hiệu và nền tảng tài chính tương đối rõ ràng.

Nếu DMX là thương vụ quy mô lớn, thì DVV (DatVietVAC) lại cho thấy làn sóng IPO có thể mở rộng sang những ngành nghề khác. Doanh nghiệp truyền thông - giải trí này đang thực hiện chào bán IPO với mức giá 54.800 đồng/cp; mức định giá theo P/E dự phóng năm 2026 được giới thiệu khoảng 13 lần, thấp hơn mặt bằng một số doanh nghiệp giải trí trong khu vực.

Hai thương vụ cho thấy IPO tại Việt Nam đang dần chuyển từ câu chuyện “có doanh nghiệp lên sàn” sang câu chuyện doanh nghiệp nào đủ lớn, đủ hấp dẫn và được định giá như thế nào để thu hút dòng tiền. Và quy mô của làn sóng phía trước có thể còn lớn hơn nhiều.

Ông Hoàng Việt Anh, Tổng giám đốc LPBank Securities (LPBS), nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào “làn sóng IPO thứ ba”. Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi khi dòng vốn quốc tế dịch chuyển, nền tảng thị trường tài chính được cải thiện và mục tiêu phát triển thị trường vốn ngày càng rõ ràng.

Nếu quy mô huy động lặp lại mức tương đương 3-5% GDP như các chu kỳ trước, lượng vốn mà thị trường có thể thu hút qua IPO có thể đạt 500.000-600.000 tỷ đồng. Đây là con số đủ lớn để thay đổi đáng kể quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam.

Còn ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối ngân hàng đầu tư của ABS cho rằng Việt Nam có thể đón ít nhất 50 tỷ USD giá trị doanh nghiệp IPO trong giai đoạn 2026-2028. Ông kỳ vọng nhóm doanh nghiệp Nhà nước sẽ tiếp tục tạo thêm nguồn cung lớn, tương tự giai đoạn 2016-2019.

Nếu các dự báo này trở thành hiện thực, IPO sẽ không còn là một hoạt động bên lề của thị trường chứng khoán. Nó có thể trở thành một trong những động lực chính giúp mở rộng vốn hóa, tăng độ đa dạng của hàng hóa và đưa thêm doanh nghiệp lớn đến với nhà đầu tư.

Dù vậy chính ở đây xuất hiện một nghịch lý: Thị trường càng có nhiều IPO, bài toán hấp thụ dòng tiền càng trở nên quan trọng.

Một thương vụ IPO thành công giúp doanh nghiệp huy động vốn. Nhưng ở góc độ toàn thị trường, lượng cổ phiếu mới được phát hành đồng nghĩa với việc dòng tiền phải được phân bổ lại. Nếu nguồn cung tăng nhanh hơn tốc độ tăng của dòng tiền, không phải cổ phiếu nào cũng có thể duy trì mức định giá cao.

FiinGroup từng ghi nhận tổng giá trị phát hành cổ phần và IPO theo kế hoạch của các doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch lên tới khoảng 289.500 tỷ đồng tính đến ngày 25/5/2026, tăng 86,5% so với năm trước và gấp 2,5 lần bình quân 5 năm. Đây là quy mô cho thấy áp lực huy động vốn trên thị trường cổ phiếu đang tăng rất mạnh.

Từ SpaceX, Unitree đến bài học về “cơn sốt” IPO

Nếu Việt Nam đang đứng trước một chu kỳ IPO lớn, thì những gì diễn ra trên các thị trường quốc tế lại đưa ra một cảnh báo khác: IPO càng nóng, khoảng cách giữa giá trị doanh nghiệp và giá cổ phiếu càng cần được soi kỹ.

SpaceX là một ví dụ. Với thương hiệu toàn cầu, vị thế nổi bật trong ngành vũ trụ và câu chuyện tăng trưởng xoay quanh Starlink, AI cùng các dự án không gian, SpaceX nhanh chóng trở thành một trong những thương vụ IPO được quan tâm nhất năm 2026.

Cổ phiếu ban đầu tăng mạnh sau khi lên sàn, đưa vốn hóa doanh nghiệp lên mức khổng lồ. Chỉ sau đó không lâu, giá cổ phiếu đã có thời điểm giảm xuống dưới mức IPO 135 USD.

Đáng nói, ngay cả khi kết quả kinh doanh tiếp tục tăng trưởng, cổ phiếu SpaceX vẫn chịu sức ép bởi giới đầu tư lo ngại về tốc độ chi tiêu lớn cho AI và các dự án dài hạn. Doanh thu quý II/2026 tăng 92%, nhưng diễn biến cổ phiếu cho thấy tăng trưởng doanh thu chưa đủ để loại bỏ hoàn toàn những lo ngại về định giá và dòng tiền.

Nếu SpaceX cho thấy một thương vụ “bom tấn” vẫn có thể bị thử thách bởi định giá, thì Unitree lại là ví dụ rõ hơn về sức mạnh của tâm lý FOMO.

Nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc có màn chào sàn gây choáng váng khi cổ phiếu tăng hơn 600% trong phiên đầu tiên. Sau đó, cổ phiếu Unitree giảm khoảng 45% so với mức đỉnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bong bóng trong nhóm cổ phiếu công nghệ và robot.

Trong khi đó, Unitree không phải một doanh nghiệp “tệ”. Ngược lại, công ty đang hoạt động trong một lĩnh vực được kỳ vọng rất lớn: robot hình người, AI và tự động hóa.

IPO đình đám, lợi nhuận nhà đầu tư cổ phiếu Điện Máy Xanh vẫn nhanh chóng ‘bốc hơi’

Có thể thấy, một ngành hấp dẫn không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp trong ngành đều đáng được định giá ở mức rất cao. Khi thị trường cùng lúc đặt cược vào một câu chuyện tương lai, giá cổ phiếu có thể tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng thực tế của doanh nghiệp.

Đây cũng là bài học đặc biệt đối với thị trường Việt Nam. Bởi thị trường trong nước cũng đang đứng trước nhiều “câu chuyện lớn”: nâng hạng, tăng trưởng kinh tế, đầu tư công, hạ tầng, tài chính, bán lẻ, công nghệ và sự xuất hiện của những doanh nghiệp vốn hóa lớn.

Mặc dù những câu chuyện này có thể tạo ra giá trị thật, nhưng nếu kỳ vọng được phản ánh quá nhiều vào giá ngay tại thời điểm IPO, dư địa lợi nhuận của nhà đầu tư mua sau sẽ bị thu hẹp. Do đó, IPO thành công và đầu tư thành công là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.

Cổ phiếu DMX có thể là một ví dụ tích cực về việc thị trường có khả năng hấp thụ một thương vụ IPO quy mô lớn. DVV lại mở rộng câu chuyện sang lĩnh vực truyền thông - giải trí. Nhưng sau khi cổ phiếu lên sàn, cả hai vẫn phải trải qua phép thử quan trọng nhất: kết quả kinh doanh có tăng trưởng đủ để hỗ trợ mức định giá hay không. Điều này cũng lý giải tại sao giới chuyên môn không chỉ nhìn vào số lượng IPO.

Ông Hoàng Việt Anh nhìn thấy khả năng huy động 500.000-600.000 tỷ đồng, trong khi ông Nguyễn Thế Minh dự báo ít nhất 50 tỷ USD giá trị doanh nghiệp IPO trong giai đoạn 2026-2028. Những con số này cho thấy cửa sổ cơ hội đang rất lớn, nhưng cũng đồng nghĩa thị trường sẽ phải tiếp nhận một lượng hàng hóa khổng lồ.

Khi nguồn cung tăng, dòng tiền sẽ phải lựa chọn. Những doanh nghiệp có nền tảng tốt, tăng trưởng lợi nhuận rõ ràng và định giá hợp lý có thể trở thành điểm đến của dòng tiền tổ chức. Ngược lại, những doanh nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào câu chuyện hoặc kỳ vọng có thể nhanh chóng mất sức hút khi tâm lý thị trường thay đổi.

Nhìn từ SpaceX và Unitree, bài học quan trọng nhất không phải là “tránh IPO”, mà là đừng nhầm sức nóng của thương vụ với giá trị của khoản đầu tư. Một IPO được đăng ký nhiều lần không đồng nghĩa cổ phiếu rẻ. Một cổ phiếu tăng vài trăm phần trăm trong ngày đầu giao dịch cũng không đồng nghĩa mức giá đó có thể duy trì. Và một doanh nghiệp sở hữu câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn cũng không có nghĩa nhà đầu tư nên trả bất kỳ mức giá nào để sở hữu nó.

Hải Giang