Nhóm Công tác nông nghiệp thuộc Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam vừa kiến nghị như vậy, trước tình trạng mất ATTP không chỉ khiến Việt Nam bỏ lỡ nhiều cơ hội XK mà còn làm tăng chi phí chăm sóc sức khỏe (sự gia tăng về số lượng các ca ung thư được cho là liên quan đến thực phẩm không an toàn).

Ba bộ quản lý một mặt hàng

Theo đó, nhóm nghiên cứu này đề xuất cần có cơ quan ATTP tập trung. Cụ thể, Nhóm Công tác nông nghiệp cho rằng các vấn đề ATTP xảy ra thời gian qua ở Việt Nam là do có 3 bộ cùng được phân công chịu trách nhiệm và quản lý.

Do vậy, nhóm này kiến nghị, Chính phủ nên thành lập một cơ quan ATTP mang tính tập trung, cơ quan tại Tp.HCM có thể trở thành mô hình kiểu mẫu. “Để chuẩn bị cho việc thành lập này, chúng tôi cho rằng mỗi công ty sẽ do một bộ phụ trách. Nghĩa là một công ty không phải liên hệ với nhiều hơn một bộ khi họ sản xuất/NK/bán các sản phẩm khác nhau thuộc các bộ khác nhau, với các quy định rõ ràng”.

Hơn nữa, thiết lập một cơ quan ATTP tập trung thuộc một bộ với đóng góp/phản hồi từ các bộ ngành có liên quan để giải quyết các vấn đề về ATTP; xây dựng hệ thống để một công ty chỉ cần liên hệ với một bộ về ATTP.

Liên quan tới vấn đề kiểm soát chồng chéo về ATTP hiện nay, mới đây Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (đoàn Bình Dương) lấy ví dụ cho tình trạng chồng chéo là việc quản lý chất lượng bún đang được tới 3 bộ chịu trách nhiệm. Cụ thể, nguyên liệu, bột gạo ướt để làm bún thuộc trách nhiệm Bộ NN&PTNT; sản phẩm, tinh bột thuộc về Bộ Công Thương; sản phẩm bún bán trên thị trường, nếu có chứa chất Tinopal gây ngộ độc cho người dùng thì trách nhiệm thuộc về Bộ Y tế.

Trước thực trạng này, nhiều ý kiến đồng thuận và khẳng định việc một số mặt hàng, sản phẩm giao thoa giữa các bộ đang có sự đan xen, không phân định rõ bộ nào chịu trách nhiệm, sẽ dẫn đến việc buông lỏng quản lý. Vì vậy, Chính phủ nên nghiên cứu theo hướng tập trung thống nhất cơ quan quản lý ATTP về một đầu mối duy nhất, không nên để 3 bộ cùng quản lý 1 mặt hàng như hiện nay.

Cùng với đó, liên quan tới, phòng thí nghiệm - xét nghiệm, Nhóm Nghiên cứu đánh giá, chất lượng phòng thí nghiệm - xét nghiệm của Việt Nam chưa đáp ứng được các yêu cầu về ATTP của các nước NK.

ATTP bị buông lỏng chính là do quản lý chồng chéo

Nâng cao chất lượng phòng xét nghiệm

Nêu quan điểm, Nhóm Nghiên cứu cho rằng việc chỉ có một số ít phòng thí nghiệm có khả năng thực hiện các xét nghiệm đạt chuẩn để có giấy phép gây ra nhiều vấn đề ATTP. Các phòng thí nghiệm ở châu Âu tốt hơn, có phương thức kiểm tra thích hợp hơn và chi phí thấp hơn hầu hết các phòng thí nghiệm ở Việt Nam, đặc biệt là các phòng thí nghiệm được chỉ định dựa trên Luật ATTP.

Do vậy, “Quan điểm của chúng tôi là cần nâng cao hiệu quả của các phòng thí nghiệm ở Việt Nam, thu hẹp khoảng cách với các phòng thí nghiệm ở châu Âu và từ đó nâng cao các tiêu chuẩn địa phương”, nhóm Nghiên cứu nhận định. Nhóm Nghiên cứu cũng đề xuất tự do hóa thị trường cho các phòng thí nghiệm để nâng cao chất lượng tổng thể (để các phòng thí nghiệm được công nhận đều có thể làm tất cả các loại xét nghiệm); nâng cao chất lượng phòng thí nghiệm - xét nghiệm để giảm thiểu các vấn đề ATTP (XK và ở Việt Nam) và xây dựng kế hoạch triển khai; đồng bộ hóa các tiêu chuẩn quốc tế và quốc gia.

Ngay cả khi chất lượng phòng thí nghiệm và kiểm tra được cải thiện, Nhóm nghiên cứu này tin rằng người nông dân/nhà sản xuất đôi khi không nhận thức được về ATTP và họ đã vô tình gây ra các vấn đề ATTP như thế nào. Nhiều khi người nông dân sử dụng sai sản phẩm, sử dụng sai thời điểm, hay không biết rằng sản phẩm không phù hợp vì nhãn mác không rõ ràng hoặc không chính xác; hay sử dụng sản phẩm không đạt chuẩn. Vì vậy, Chính phủ cần tăng cường nhận thức của người nông dân và thực thi nghiêm túc các quy định hiện hành.

Đáng chú ý, Liên quan đến Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA), vấn đề vệ sinh và Kiểm dịch động thực vật (SPS), Hiệp định EVFTA dự kiến sẽ có hiệu lực từ năm 2018, trong Chương Vệ sinh và Kiểm dịch động thực vật (SPS) của EVFTA có đề cập đến việc niêm yết trước như một cách để tạo điều kiện và đẩy nhanh XK từ EU vào Việt Nam.

Niêm yết trước có nghĩa: một khi Việt Nam đã chấp nhận một nhóm thực phẩm từ EU và tin tưởng năng lực kiểm soát việc tuân thủ các yêu cầu ATTP EU của cơ quan có thẩm quyền thuộc nước thành viên EU cụ thể đó, thì sản phẩm từ tất cả các cơ sở khác thuộc quốc gia đó sẽ tự động được phép NK.

Điều này không có nghĩa Việt Nam dừng việc kiểm tra VSATTP. Vì nếu có nghi ngờ đối với một cơ sở cụ thể, Việt Nam vẫn có thể tiến hành kiểm tra, tuy nhiên, như đã nêu trong EVFTA, Việt Nam phải chịu hoàn toàn chi phí kiểm tra.

Nguyên tắc này sẽ tạo điều kiện cho thương mại vì Chính phủ Việt Nam sẽ không yêu cầu kiểm tra cụ thể từng cơ sở XK, mà thay vào đó sẽ dựa vào sự kiểm soát của cơ quan có thẩm quyền thuộc nước XK. Các sản phẩm có thể dễ dàng đi qua hải quan vào thị trường Việt Nam mà không bị kiểm tra thêm. Trong chương này, những nguyên tắc tương đương của các biện pháp SPS cũng được đề cập.

Vì vậy, Nhóm Nnghiên cứu đề xuất, công bố kế hoạch hành động của Chính phủ đối với chương SPS của EVFTA càng sớm càng tốt, đặc biệt là đối với việc niêm yết trước và các biện pháp SPS tương đương.

Thy Lê