Chủ các cửa hàng nhượng quyền 7-Eleven ở Nhật Bản vừa phát động một chiến dịch kêu gọi ban lãnh đạo công ty này cho phép đóng cửa sớm hơn. Họ đã quá mệt mỏi khi phải căng sức làm việc liên tục bất kể thời tiết hay bận việc gia đình.

Nỗi khổ tâm của chủ cửa hàng

Mặc dù nguồn cơn là nhu cầu mang tính cá nhân của một số chủ cửa hàng, nhưng mô hình này cũng không thể né tránh một sự thật là tương lai sẽ xuất hiện nhiều khó khăn khách quan đến từ cơ cấu dân số già, tăng trưởng kinh tế chậm và cạnh tranh khốc liệt từ các đối thủ như Amazon Prime.

Mô hình cửa hàng tiện ích tại Nhật Bản bắt đầu lan rộng vào những năm 1970, khi đáp ứng rất tốt nhu cầu của dân số với văn hóa làm việc đêm muộn.

Những cửa hàng bắt mắt, mà người dân gọi là “combini”, có mặt khắp mọi nơi và là một phần thiết yếu của cuộc sống Nhật Bản hiện đại.

Người dân có thể tìm thấy mọi thứ ở đó: Người lao động thành phố có thể mua cà vạt, cơm trưa… trong khi người nông thôn thường sử dụng dịch vụ chuyển phát bưu kiện và ATM.

Cơ chế nhượng quyền đã thúc đẩy mở rộng mô hình này trên toàn quốc, đưa tổng số cửa hàng lên xấp xỉ 58.000 vào năm ngoái, mà phần lớn được điều hành bởi ba ông lớn: 7-Eleven - có nguồn gốc từ Mỹ nhưng hiện thuộc sở hữu của Nhật Bản; FamilyMart - thuộc sở hữu của UNY Holdings và Lawson - một công ty con của Mitsubishi Corp.

Hiện nay, thị trường lao động của Nhật Bản đang bước vào giai đoạn khó khăn nhất trong 40 năm qua, khiến nhiều chủ cửa hàng đau đầu, bên cạnh việc phải trả lương cho nhân viên lẫn đóng phí nhượng quyền.

Một hiệp hội các chủ cửa hàng tiện ích cho biết họ không biết tìm đâu cho đủ nhân sự. Nhiều “ông chủ, bà chủ” phải xắn tay vào làm để bảo đảm cửa hàng hoạt động suốt 24 giờ theo đúng quy định trong hầu hết các hợp đồng nhượng quyền thương mại.

“Tại thời điểm thỏa thuận, chúng tôi không thể lường trước tình trạng thiếu hụt lao động như hiện nay hay việc tăng đột biến mức lương tối thiểu”, ông Mitoshi Matsumoto - một thành viên Hiệp hội có một cửa hàng 7-Eleven ở Osaka, than thở. Đến lúc không “tải” nổi nữa, người này quyết định đóng cửa trong vài tiếng buổi đêm và ngay lập tức bị cảnh cáo phạt tiền.

Trường hợp của ông Matsumoto đã thu hút sự quan tâm của dư luận tại một đất nước mà sự mất cân bằng giữa cuộc sống và công việc đã trở thành một vấn nạn, khi có quá nhiều người mất mạng chỉ vì làm việc quá sức.

Ngay cả tờ báo Nikkei đã phải có một bài xã luận ủng hộ các cửa hàng điều chỉnh giờ làm việc hợp lý, cho dù người tiêu dùng sẽ gặp phải một số bất tiện nhỏ.

Trước áp lực như vậy, 7-Eleven cho biết họ sẽ bắt đầu thử nghiệm rút ngắn thời gian mở cửa tại 10 trong số hơn 20.700 cửa hàng của mình. Công ty nhấn mạnh rằng sự thay đổi này chỉ là thử nghiệm và vẫn sẽ giữ nguyên mô hình hoạt động 24/7.

Bão hòa hay chưa?

Theo ông Roy Larke - chuyên gia phân tích ngành bán lẻ Nhật Bản và là biên tập viên của Japan Consuming.com, lĩnh vực này đang bão hòa và quá trình hợp nhất là không thể tránh khỏi. “Hiện chúng ta đang có quá nhiều cửa hàng tiện ích san sát nhau. Có lẽ số lượng dư thừa đang ở mức khoảng 10%”, ông Larke cho biết.

Ông Katsuhiko Shimizu - phát ngôn viên của Seven & i Holdings - công ty sở hữu 7-Eleven và chuỗi bách hóa tổng hợp Ito-Yokado, không đồng ý với quan điểm trên. “Vẫn còn dư địa để đổi mới”, ông Shimizu khẳng định, đồng thời cho biết công ty đang đẩy mạnh áp dụng tự động hóa và trí tuệ nhân tạo trong quy trình, từ nhập hàng đến thanh toán.

Nhiều chuỗi cửa hàng cũng đang thử nghiệm mô hình mới như cửa hàng kết hợp nhà thuốc, dịch vụ giặt khô là hơi và thậm chí cả phòng gym. FamilyMart đã kết hợp với chuỗi cửa hàng giá rẻ Don Quijote để mở một số cửa hàng như vậy nhằm tạo hứng thú cho khách hàng.

Ngay cả khi có sự xuất hiện của cửa hàng tạp hóa và dịch vụ giao hàng trong ngày của Amazon, các cửa hàng tiện ích Nhật Bản cũng không ngần ngại tung ra các nền tảng trực tuyến; chưa kể lợi thế là mối quan hệ với các siêu thị truyền thống và mạng lưới logistics.

Giống như nhiều doanh nghiệp Nhật Bản khác, các cửa hàng tiện ích cũng tìm đường ra nước ngoài. Tuy nhiên, ông Larke cho rằng những thị trường quốc tế đích đến, bao gồm cả Trung Quốc, đang già đi. “Những gì xảy ra ở Nhật Bản cuối cùng cũng sẽ xảy ra ở những nước châu Á khác. Đó chỉ là vấn đề thời gian”, ông Larke nói.

Hải Châu