Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia vừa đưa ra những nhận diện và cảnh báo quan trọng về các loại "chi phí ẩn" đang bóp méo quyết định mua sắm của người dùng trên các nền tảng thương mại điện tử (TMĐT).

Trong báo cáo mới nhất về hành vi tiêu dùng trên môi trường số, Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia cho hay, việc mua sắm trực tuyến dù thuận tiện nhưng đang tồn tại một thực trạng đáng ngại: mức giá hiển thị ban đầu không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ chi phí mà người tiêu dùng phải chi trả.

Thực tế, tổng chi phí giao dịch thường bị "xé lẻ" thành nhiều phần. Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia phân tích, có hai trường hợp điển hình gây nhầm lẫn: Thứ nhất là mức giá chưa bao gồm phí vận chuyển, phụ phí dịch vụ; thứ hai là mức giá "siêu rẻ" nhưng chỉ áp dụng kèm theo những điều kiện khắt khe như mã giảm giá đặc thù hoặc phương thức thanh toán cụ thể.

Dưới góc độ kinh tế học, đây là một dạng "phân mảnh thông tin". Khi người tiêu dùng chỉ nhìn thấy mức giá thấp ban đầu, họ dễ dàng nảy sinh kỳ vọng sai lệch, dẫn đến quyết định mua hàng dựa trên những tín hiệu thiếu toàn diện.

Báo cáo của cơ quan quản lý đã chỉ ra 5 "chiêu thức" thiết kế thông tin khiến người tiêu dùng phải trả thêm tiền mà không nhận ra ngay từ đầu.

Thứ nhất là các khoản chi phí phát sinh theo tiến trình giao dịch, nơi mà các phụ phí được bổ sung dần qua từng bước khiến người mua khó lòng so sánh giá một cách khách quan.

Thứ hai là hệ thống chi phí gắn với cấu trúc ưu đãi, trong đó mức giá "hời" thực chất chỉ là kịch bản tối ưu dành cho một nhóm nhỏ khách hàng đáp ứng đủ mọi điều kiện phức tạp.

Thứ ba, một dạng chi phí khác cũng rất phổ biến đến từ thiết kế mặc định và các dịch vụ bổ sung. Tại đây, các sàn thường tự động lựa chọn sẵn các tùy chọn như giao hàng nhanh hoặc bảo hiểm đơn hàng, khiến tổng hóa đơn tăng lên mà không có sự chủ động từ phía người mua.

Thứ tư là loại chi phí "khó nhận diện" do cách trình bày thông tin bị che mờ, ví dụ như các điều khoản quan trọng được viết bằng chữ siêu nhỏ hoặc nằm sâu trong nhiều lớp liên kết.

Cuối cùng và cũng là nguy hiểm nhất chính là các chi phí phát sinh ở giai đoạn xác nhận đơn hàng. Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia nhấn mạnh rằng khi đã dành nhiều thời gian và công sức để chọn hàng và nhập dữ liệu, người tiêu dùng thường có tâm lý "nhắm mắt đưa chân" để hoàn tất giao dịch thay vì hủy bỏ để tìm kiếm lựa chọn khác, dù nhận ra mức giá không còn tối ưu.

Làn sóng mua sắm ‘một chạm’: Vì sao TikTok Shop khiến người dùng khó thoát giỏ hàng?

Tranh cãi điều khoản mới của Zalo: Người dùng có thật sự “được quyền chọn”?

Sự thiếu minh bạch về giá không chỉ gây thiệt hại cho ví tiền của cá nhân mà còn tác động tiêu cực đến toàn bộ hệ sinh thái TMĐT.

Trước hết, nó làm suy giảm chất lượng quyết định tiêu dùng bởi người mua bị dẫn dắt bởi các tín hiệu giá ảo thay vì giá trị thực. Tiếp đó, tình trạng này gây lãng phí nguồn lực xã hội khi làm gia tăng chi phí tìm kiếm thông tin, đồng thời làm xói mòn niềm tin của người dân vào các chương trình khuyến mại trực tuyến.

Ở cấp độ vĩ mô, Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia lo ngại rằng chi phí ẩn có thể làm sai lệch tín hiệu cạnh tranh. Những doanh nghiệp kinh doanh minh bạch có nguy cơ bị yếu thế trước những đối thủ sử dụng thủ thuật "giá ảo" để thu hút tương tác, từ đó làm nảy sinh hiện tượng phân tán giá không dựa trên chất lượng sản phẩm.

Trước thực trạng trên, cơ quan quản lý đã đưa ra những định hướng cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.

Về phía người tiêu dùng, Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia khuyến cáo khách hàng cần thay đổi thói quen từ tiếp nhận thụ động sang chủ động rà soát. Người mua nên tập trung vào việc xác định tổng chi phí thực tế phải thanh toán thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ giảm giá ban đầu. Đặc biệt, việc so sánh giá giữa các nền tảng và dành thêm thời gian kiểm tra lại các tùy chọn mặc định trước khi bấm nút xác nhận là vô cùng cần thiết để tránh rơi vào bẫy tâm lý.

Đối với doanh nghiệp, báo cáo cũng nêu rõ yêu cầu cung cấp thông tin giá cần hướng tới sự rõ ràng và nhất quán. Uỷ ban Cạnh tranh quốc gia yêu cầu các đơn vị kinh doanh nên hiển thị đầy đủ các thành phần chi phí ngay từ đầu tiến trình mua hàng. Cách tiếp cận minh bạch không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn là nền tảng cốt lõi để xây dựng niềm tin và giữ chân khách hàng trong nền kinh tế số đầy cạnh tranh.

"Việc nhận diện đầy đủ các dạng chi phí ẩn là cơ sở quan trọng để hoàn thiện các quy định về minh bạch thông tin, bảo đảm quyền được thông tin đầy đủ của người tiêu dùng trên các nền tảng xuyên biên giới", báo cáo của Uỷ ban kết luận.

Thanh Hoa