Ngày 5/8, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), đã đưa ra báo cáo Tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu và thay đổi nông thôn Việt Nam: Sự trỗi dậy của con rồng mới nổi. Bằng chứng từ kết quả điều tra tiếp cận nguồn lực hộ gia đình nông thôn Việt Nam từ năm 2006 - 2014.

Năm phát hiện lớn       

Cụ thể, nhóm nghiên cứu cho biết báo cáo tổng hợp dài 409 trang dựa trên kết quả của 5 vòng điều tra Tiếp cận nguồn lực của hộ gia đình nông thôn Việt Nam (VARHS) được điều tra lặp lại 2 năm/lần, từ năm 2006 - 2014. VARHS đã điều tra lặp lại 2.162 hộ gia đình tại 12 tỉnh của Việt Nam, gồm: Hà Tây (cũ), Nghệ An, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đăk Lăk, Đăk Nông, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Phú Thọ, Quảng Nam và Long An.

Kết quả, nhóm nghiên cứu đã đưa ra 5 phát hiện chính của báo cáo. Thứ nhất, điều kiện sống: xét về giá trị tuyệt đối, nhìn chung được cải thiện đối với các hộ gia đình ở nông thôn.

Thứ hai, VARHS cho thấy khu vực nông thôn Việt Nam đã có sự giảm mạnh về đói nghèo - nhưng không đúng với tất cả (xét về giá trị tuyệt đối) nhiều hộ còn bị nghèo hơn.

Thứ ba, việc có đầy đủ các tài sản, bao gồm giáo dục, vốn xã hội, tư liệu sản xuất giúp các hộ có cơ hội phát triển tốt hơn và tương tự đối với việc có nhiều thành viên trong độ tuổi vàng.

Thứ tư, các hộ có mức giảm lớn trong chi tiêu thực phẩm và các chỉ tiêu phúc lợi khác, thường là các hộ gặp phải các cú sốc và không phải là dân tộc Kinh.

Và cuối cùng, vốn xã hội và các mối quan hệ mang tính đỡ đầu đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động kinh tế, xã hội và chính trị ở Việt Nam.

Cần đặc biệt quan tâm đến khu vực đồng bào dân tộc thiểu số

Cùng với 5 phát hiện chính, Ts. Finn Tarp, Giám đốc UNU - WIDER, Giáo sư Trường Đại học Copenhagen (Đan Mạnh), cũng chỉ ra giá trị gia tăng trong nông nghiệp ở nông thôn không tăng tương xứng với sự tăng trưởng của nền kinh tế. Các chính sách sâu và rộng giúp nâng cao năng suất trong nông nghiệp cần phát triển hơn nữa và mở rộng ra tất cả các vùng, cả các biện pháp truyền thống hơn (giống cao sản, thông tin, khuyến nông và cơ giới hóa) và tăng cường sử dụng công nghệ hiện đại gắn với công nghệ thông tin.

Nhất là hiện nay đang xu hướng chuyển dịch lao động ở nông thôn khi những người rời khỏi nông nghiệp thường phát triển và có thu nhập cao hơn. Dẫn tới, nông nghiệp cần phải tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Bỏ rào cản phát triển doanh nghiệp

Ts. Finn Tarp cho rằng thời gian tới, để phát triển kinh tế nông thôn, cần duy trì sự tập trung vào những nhu cầu phát triển vật chất, con người và vốn xã hội, đặc biệt quan tâm đến những tỉnh còn khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số; nếu không khoảng cách giàu nghèo tiếp tục bị nới rộng ra.

Tiếp đó, theo Ts. Finn Tarp, chuyển đổi cơ cấu là rất cần thiết và cần phải làm quyết liệt hơn nữa để đẩy nhanh tiến trình này, như tích cực hỗ trợ các hoạt động phi nông nghiệp và giúp thành lập các DN hộ gia đình: Một phần không thể thiếu của chiến lược là thúc đẩy hoạt động kinh doanh trong toàn nền kinh tế. Đừng né tránh việc hỗ trợ phát triển thị trường lao động linh hoạt hơn, được đặc trưng bởi tính năng động cao, luôn quan tâm đến vấn đề tạo việc làm.

Đặc biệt, “Cần loại bỏ những rào cản đối với sự phát triển của DN (như tiếp cận tín dụng hoặc thị trường), hạn chế những can thiệp tùy tiện đối với sự mở rộng của DN, nên tăng cường hỗ trợ các DN khu vực nông thôn, khởi nghiệp, phát triển và mở rộng”, Ts. Finn Tarp chỉ rõ.

Cũng như, bổ sung các chính sách cần thiết để giúp nông dân nói riêng và mọi người dân nói chung có khả năng ứng phó với biến cố có thể xảy ra. Trong một vài trường hợp, chính sách nên tập trung vào giúp người dân nông thôn (hoặc tốt hơn là con cháu của họ) được chuẩn bị đầy đủ và có thể chuyển sang các khu vực khác ít bị ảnh hưởng hơn, có cuộc sống ổn định hơn, ít phụ thuộc vào nông nghiệp và các khu vực thường xuyên bị ngập lụt.

Ngoài ra, nhóm nghiên cứu quan tâm còn là phát triển kinh tế thị trường đang được ủng hộ, nhưng các thể chế được xây dựng dựa trên thị trường vẫn chưa phát triển đầy đủ; ví dụ như mối quan hệ giữa đất đai với các giao dịch cuyển nhượng trên thị trường đất.

Đồng thời, Ts. Nguyễn Thị Tuệ Anh, Phó Viện trưởng CIEM, cũng nhận định, thời gian tới khu vực nông nghiệp nông thôn cần nhiều hơn nữa những chính sách hỗ trợ thúc đẩy phát triển, nhất là đẩy mạnh phát triển kinh tế hộ gia đình và xây dựng kinh tế thị trường nông thôn bền vững. Bởi đây là khu vực chiếm phần đông dân số của cả nước, cũng như tác động lớn tới tổng thể nền kinh tế.

Lê Thúy